આત્મા વૈ પુત્રનામાસિ સ જીવ શરદઃ શતમ્। ઉપજિઘ્રન્તિ પિતરો મન્ત્રેણાનેન મૂર્ધનિ
પુત્ર એટલે પોતાનું જ સ્વરૂપ છે; તું લાંબા સમય સુધી જીવજે. પિતાઓ આ મંત્રથી પુત્રના માથા પર સુઘે છે.
પોષણં ત્વદધીનં મે સન્તાનમપિ ચાક્ષયમ્। તસ્માત્ત્વં જીવ મે પુત્ર સ સુખી શરદાં શતમ્
તારો પોષણ મારા પર આધાર રાખે છે અને મારું વંશ કદી નાશ પામે તેમ નથી; એટલે, મારા પુત્ર, તું સુખી રહીને શતાબ્દી સુધી જીવ.
એકો ભૂત્વા દ્વિધા ભૂત ઇતિ વાદઃ પ્રવર્તતે। ત્વદઙ્ગેભ્યઃ પ્રસૂતોઽયં પુરુષાત્પુરુષઃ પરઃ
એકથી બે થયાં એમ કહેવાય છે; તારા અંગમાંથી આ પુત્ર જન્મ્યો છે, એટલે પુરુષમાંથી ઉત્તમ પુરુષ થયો છે.
સરસીવામલેઽઽત્માનં દ્વિતીયં પશ્ય તે સુતમ્। `સરસીવામલે સોમં પ્રેક્ષાત્માનં ત્વમાત્મનિ
પવિત્ર સરોવર જેવા નિર્મળ મનમાં તારો પુત્ર તારો બીજો સ્વરૂપ છે એમ જો; જેમ સરોવરનાં પાણીમાં ચાંદ્રમાને જોઈ શકાય છે, એમ તું પોતાને પુત્રમાં જો.
યથાચાહવનીયોઽગ્નિર્વર્હપત્યાત્પ્રણીયતે। એવં ત્વત્તઃ પ્રણીતોઽયં ત્વમેકઃ સન્દ્વિધા કૃતઃ
જેમ યજ્ઞ માટે અગ્નિ ઘરનાં અગ્નિમાંથી લાવવામાં આવે છે, એમ તારા અંગમાંથી આ પુત્ર જન્મ્યો છે; તું એક હતો, હવે બે થયો છે.
મૃગાપકૃષ્ટેન હિ વૈ મૃગયાં પરિધાવતા। અહમાસાદિતા રાજન્કુમારી પિતુરાશ્રમે
શિકાર માટે જતાં, મૃગના પીછા કરતાં, રાજા, હું મારા પિતાના આશ્રમમાં કુંવારી હતી ત્યારે મને શોધી કાઢવામાં આવી હતી.
ઉર્વશી પૂર્વચિત્તિશ્ચ સહજન્યા ચ મેનકા। વિશ્વાચી ચ ઘૃતાચી ચ ષડેવાપ્સરસાં વરાઃ
ઉર્વશી, પૂર્વચિત્તિ, સહજન્યા, મેનકા, વિશ્વાચી અને ઘૃતાચી—આ છેયે અપ્સરાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
તાસાં વૈ મેનકા નામ બ્રહ્મયોનિર્વરાપ્સરાઃ। દિવઃ સંપ્રાપ્ય જગતીં વિશ્વામિત્રાદજીજનત્
આમાંથી મેનકા નામની અપ્સરા સર્વોત્તમ છે, જે બ્રહ્માથી જન્મી હતી; તે સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવી અને વિશ્વામિત્રનું સંતાન જન્માવ્યું.
શ્રીમાનૃષિર્ધર્મપરો વૈશ્વાનર ઇવાપરઃ। બ્રહ્મયોનિઃ કુશો નામ વિશ્વામિત્રપિતામહઃ
ધર્મમાં સ્થિર અને તેજસ્વી ઋષિ, વૈશ્વાનર જેવો, બ્રહ્મયોનિ નામે પ્રસિદ્ધ કુશ, વિશ્વામિત્રના પિતામહ હતા.
કુશસ્ય પુત્રો બલવાન્કુશનાભશ્ચ ધાર્મિકઃ। ગાધિસ્તસ્ય સુતો રાજન્વિશ્વામિત્રસ્તુ ગાધિજઃ
કુશના પુત્ર બળવાન અને ધર્મનિષ્ઠ કુશનાભ હતા; તેમના પુત્ર ગાધિ અને ગાધિના પુત્ર વિશ્વામિત્ર છે, રાજન.
એવંવિધો મમ પિતા મેનકા જનની વરા।' સા માં હિમવતઃ પૃષ્ઠે સુષુવે મેનકાઽપ્સરાઃ
મારા પિતા એવા હતા અને મેનકા અપ્સરા મારી માતા છે; હિમાલયની ઢોળી પર મેનકાએ મને જન્મ આપી હતી.
પરિત્યજ્ય ચ માં યાતા પરાત્મજમિવાસતી। `પક્ષિણઃ પુમ્યવન્તસ્તે સહિતા ધર્મતસ્તદા
મને છોડી મારી માતા ચાલ્યા ગયા, જેમ કોઈ પોતાનું સંતાન ત્યાગે; ત્યારે ધર્મપ્રેમી પક્ષીઓએ એકઠા થઈને મને સંભાળી.
પક્ષૈસ્તૈરભિગુપ્તા ચ તસ્માદસ્મિ શકુન્તલા। તતોઽહમૃષિણા દૃષ્ટા કાશ્યપેન મહાત્મના
આ પક્ષીઓના પાંખોથી રક્ષાયેલી હોવાથી મને શકુન્તલા કહેવામાં આવી; પછી મહાન આત્માવાળા ઋષિ કશ્યપે મને જોયા.
જલાર્થમગ્નિહોત્રસ્ય ગતં દૃષ્ટ્વા તુ પક્ષિણઃ। ન્યાસભૂતામિવ મુનેઃ પ્રદદુર્માં દયાવતઃ
જ્યારે હું અગ્નિહોત્ર માટે પાણી લેવા ગઈ ત્યારે પક્ષીઓએ મને દયાથી ઋષિને સોંપી દીધી, જાણે હું એમના સંભાળમાં રહીશ.
કણ્વસ્ત્વાલોક્ય માં પ્રીતો હસન્તીતિ હવિર્ભુજઃ। સ માઽરણિમિવાદાય સ્વમાશ્રમમુપાગમત્
હવિર્ભુજ કણ્વે મને જોઈ આનંદિત થઈ સ્મિત કર્યું; પછી મને અરણિમાંથી અગ્નિ લે તેવી રીતે પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયા.
સા વૈ સંભાવિતા રાજન્નનુક્રોશાન્મહર્ષિણા। તેનૈવ સ્વસુતેવાહં રાજન્વૈ વરવર્ણિની
રાજન, ત્યાં મહર્ષિએ દયાથી મને બહુ માન આપ્યો; તેમણે મને પોતાની જ પુત્રીની જેમ ઉછેરી, હે સુંદર રૂપાવતી.
વિશ્વામિત્રસુતા ચાહં વર્ધિતા મુનિના નૃપ। યૌવને વર્તમાનાં ચ દૃષ્ટવાનસિ માં નૃપ
હું વિશ્વામિત્રની પુત્રી છું, રાજન, અને મહર્ષિએ મને ઉછેરી; યુવાનીમાં પ્રવેશતી વખતે તમે મને જોયા હતા, રાજન.
આશ્રમે પર્ણશાલાયાં કુમારીં વિજને તદા। ધાત્રા પ્રચોદિતાં શૂન્યે પિત્રા વિરહિતાં મિથઃ
આશ્રમની પર્ણશાળામાં, એકાંતમાં, પિતાથી વિહોણી અને વિધિના પ્રેરણે, તમે મને કુંવારી જોઈ હતી.
વાગ્ભિસ્ત્વં સૂનૃતાભિર્મામપત્યાર્થમચૂચુદઃ। અકાર્ષીસ્ત્વાશ્રમે વાસં ધર્મકામાર્થનિશ્ચિતમ્
તમે મીઠા અને સત્ય વચનો વડે સંતાન માટે મને રીઝવ્યા; આશ્રમમાં ધર્મ, કામ અને ઉદ્દેશ્ય સાથે નિવાસ કર્યો.
ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન વિધિના પાણિમગ્રહીઃ। સાઽહં કુલં ચ શીલં ચ સત્યવાદિત્વમાત્મનઃ
ગાંધીર્વ વિધિથી, રીત પ્રમાણે, તમે મારું હાથ પકડ્યું; હું તમારા કુળ, સ્વભાવ અને સત્યવચનને જાણું છું.
સ્વધર્મં ચ પુરસ્કૃત્ય ત્વામદ્ય શરણં ગતા। તસ્માન્નર્હસિ સંશ્રુત્ય તથેતિ વિતથં વચઃ
મારા ધર્મને અનુસરતાં હવે હું તમારી શરણે આવી છું; તેથી, આપેલ વચનથી તમે કદી ખોટું ન બોલો.
સ્વધર્મં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા પરિત્યક્તુમુપસ્થિતામ્। ત્વન્નાથાં લોકનાથસ્ત્વં નાર્હસિ ત્વમનાગસમ્
મારા ધર્મને પછાડીને, ત્યાગી દેવામાં આવી છું અને હવે તમારે જ આધાર છું; હે લોકનાથ, નિર્દોષ મને છોડવું યોગ્ય નથી.
કિં નુ કર્માશુભં પૂર્વં કૃતવત્યસ્મિ પાર્થિવ। યદહં બાન્ધવૈસ્ત્યક્તા બાલ્યે સંપ્રતિ વૈ ત્વયા
હે રાજન, મેં ભૂતકાળમાં એવું કયું દુષ્કર્મ કર્યું કે બાળપણમાં સગાંએ અને હવે તમે મને ત્યજી દીધું?
કામં ત્વયા પરિત્યક્તા ગમિષ્યામ્યહમાશ્રમમ્। ઇમં બાલં તુ સંત્યુક્તં નાર્હસ્યાત્મજમાત્મના
હા, તમે મને ત્યજી દો તો પણ હું આશ્રમમાં પાછી જઈશ; પણ આ બાળક, તમારો પોતાનો પુત્ર છે, તેને તમે કદી ત્યજી ન દો.
ન પુત્રમભિજાનામિ ત્વયિ જાતં શકુન્તલે। અસત્વચના નાર્યઃ કસ્તે શ્રદ્ધાસ્યતે વચઃ
હું આ બાળકને પોતાનો માનતો નથી, શકુંતલા. સ્ત્રીઓના વચનો પર કોણ વિશ્વાસ કરશે?
અશ્રદ્ધેયમિદં વાક્યં કથયન્તી ન લજ્જસે। વિશેષતો મત્સકાશે દુષ્ટતાપસિ ગમ્યતામ્
તું મારી સામે આવીને આવું અવિશ્વસનીય બોલે છે, તને લાજ નથી આવતી? દુષ્ટ સ્ત્રી, અહીંથી જા.
ક્વ મહર્ષિસ્તપસ્યુગ્રઃ ક્વાપ્સરાઃ સા ચ મેનકા। ક્વ ચ ત્વમેવં કૃપણા તાપસીવેષધારિણી
મહાન ઋષિ, જે તપમાં કઠોર છે, અને મેનકા જેવી અપ્સરા ક્યાં? અને તું, આવી દયનીય, તપસ્વિની જેવી વેશમાં, ક્યાં?
અતિકાયશ્ચ પુત્રસ્તે બાલોઽતિબલવાનયમ્। કથમલ્પેન કાલેન સાલસ્કન્ધ ઇવોદ્ગતઃ
તો તારો દીકરો બહુ મોટો છે, બાળપણમાં જ બહુ બળવાન છે. થોડા સમયમાં એ સાલ વૃક્ષના તણા જેવો કેવી રીતે ઊંચો થયો?
સુનિકૃષ્ટા ચ યોનિસ્તે પુંશ્ચલી પ્રતિભાસિ મે। યદૃચ્છયા કામરાગાજ્જાતા મેનકયા હ્યસિ
તારો જન્મ બહુ નીચો છે; તું મને ચંચળ સ્ત્રી લાગે છે. તારો જન્મ મેનકાએ કામવાસનાથી યાદૃચ્છિક રીતે કર્યો છે.
સર્વમેવ પરોક્ષં મે યત્ત્વં વદસિ તાપસિ। `સર્વા વામાઃ સ્ત્રિયો લોકે સર્વાઃ કામપરાયણાઃ
તપસ્વિ સ્ત્રી, તું જે કશું કહે છે એ બધું મને છુપાયેલું લાગે છે. 'આ જગતમાં બધી સ્ત્રીઓ ચંચળ છે, બધી કામના તરફ વળેલી છે.'