બિભેદ સમરે તૂર્ણં પ્રેક્ષ્ય ભીષ્મં મહારથમ્ । હતારોહાશ્ચ માતઙ્ગાઃ પાણ્ડવેન કૃતા રણે
યુદ્ધમાં મહારથી ભીષ્મને ઝડપથી આગળ વધતો જોઈ, પાંડવે યુદ્ધમાં પોતાના સવાર માર્યા ગયેલા હાથીઓને જમીન પર ઢાળી દીધા.
વિપ્રજગ્મુરનીકેષુ મેઘા વાતહતા ઇવ। મૃદ્ગન્તઃ સ્વાન્યનીકાનિ વિનદન્તઃ શરાતુરાઃ
તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયેલા અને ગર્જના કરતા સૈનિકો પોતાના જ પાંખોને પવનમાં ઉડી જતા વાદળો જેવી રીતે વિખેરાઈ જાય છે તેવી રીતે વિખેરાઈ ગયા.
તતો ભીમો મહાબાહુઃ ખઙ્ગહસ્તો મહાભુજઃક । સંપ્રહૃષ્ટો મહાઘોષં શઙ્ખં પ્રાધ્માપયદ્બલી
પછી મહાબાહુ ભીમ, હાથમાં ખડગ લઈને, આનંદિત થઈને, જોરદાર ધ્વનિ સાથે શંખ ફૂંક્યો.
સર્વકાલિઙ્ગસૈન્યાનાં મનાંસિ સમકમ્પયત્ । મોહશ્ચાપિ કલિઙ્ગાનામાવિવેશ પરંતપ
ભીમના આ અવાજથી બધા કળીંગ સૈનિકોના મન ધ્રૂજી ઉઠ્યાં અને કળીંગો પર ભારે ગભરાટ છવાઈ ગયો.
પ્રાકમ્પન્ત ચ સૈન્યાનિ વાહનાનિ ચ સર્વશઃ । ભીમેન સમરે રાજન્ગજેન્દ્રેણેવ સર્વશઃ
રાજા, યુદ્ધમાં ભીમના પ્રભાવથી આખું સૈન્ય અને બધા વાહનો જાણે કોઈ મહાન હાથીએ ધ્રૂજાવ્યા હોય તેમ કાંપી ઉઠ્યાં.
માર્ગાન્બહૂન્વિચરતા ધાવતા ચ તતસ્તતઃ। મુહુરુત્પતતા ચૈવ સંમોહઃ સમપદ્યત
ભીમ અનેક રસ્તાઓએ દોડતો, અહીંથી ત્યાં ઉછળતો-કૂદતો ફરતો હતો, અને એથી બધામાં ભારે ગભરાટ ફેલાઈ ગયો.
ભીમસેનભયત્રસ્તં સૈન્યં ચ સમકમ્પત। ક્ષોભ્યમાણમસંબાધં ગ્રાહેણેવ મહત્સરઃ
ભીમસેનના ભયથી આખું સૈન્ય જાણે કોઈ વિશાળ સરોવર ભારે વાવાઝોડામાં ઉથલપાથલ થાય તેમ ધ્રૂજી ઉઠ્યું.
ત્રાસિતેષુ ચ સર્વેષુ ભીમેનાદ્ભુતકર્મણા । પુનરાવર્તમાનેષુ વિદ્રવત્સુ ચ સઙ્ઘશઃ
ભીમના અદ્ભુત પરાક્રમથી બધા ભાગી ગયા, અને ટોળા-ટોળા થઈ પાછા વળી પડ્યા.
સર્વકાલિઙ્ગયોધેષુ પાણ્ડૂનાં ધ્વજિનીપતિઃ । અબ્રવીત્સ્વાન્યનીકાનિ યુધ્યધ્વમિતિ પાર્ષતઃ
બધા કળીંગ યોદ્ધાઓ વચ્ચે, પાંડવોના સેનાપતિ પાર્ષતએ પોતાના સૈનિકોને કહ્યું: 'યુદ્ધ કરો!'
સેનાપતિવચઃ શ્રુત્વા શિખણ્ડિપ્રમુખા ગણાઃ। ભીમમેવાભ્યવર્તન્ત રથાનીકૈઃ પ્રહારિભિઃ
સેનાપતિના આદેશ સાંભળીને, શિખંડીને આગેવાન બનાવીને બધા દળોએ પોતાના રથદળ સાથે ભીમ તરફ કૂચ કરી.
ધર્મરાજશ્ચ તાન્સર્વાનુપજગ્રાહ પાણ્ડવઃ। મહતા મેઘવર્ણેન નાગાનીકેન પૃષ્ઠતઃ
પાંડવ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, મેઘ જેવી કાળી હાથીદળ લઈને, પાછળથી બધાને સહારો આપ્યો.
એવં સંનોદ્ય સર્વામિ સ્વાન્યનીકાનિ પાર્ષતઃ। ભીમસેનસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિ સત્પુરુષૈર્વૃતઃ
આ રીતે પાર્ષતે પોતાના બધા દળોને ઉત્સાહિત કર્યા અને પછી ભીમસેનના પાછળ, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરો સાથે ઉભો રહ્યો.
ન હિ પઞ્ચાલરાજસ્ય લોકે કશ્ચન વિદ્યતે। ભીમસાત્યકયોરન્યઃ પ્રાણેભ્યઃ પ્રિયકૃત્તમઃ
આ દુનિયામાં પંચાલરાજને ભીમ અને સાત્યકી કરતાં વધુ પ્રિય, પોતાના જીવથી પણ વધારે પ્રિય બીજું કોઈ નથી.
સોઽપશ્યચ્ચ કલિઙ્ગેષુ ચરન્તમરિસૂદનઃ । ભીમસેનં મહાબાહું પાર્ષતઃ પરવીરહા
પાર્ષતે ત્યાં કળીંગોની વચ્ચે ભીમસેનને, જે મહાબાહુ અને દુશ્મનોનો વિનાશક છે, ફરતો જોઈ લીધો.
નનર્દ બહુધા રાજન્હૃષ્ટશ્ચાસીત્પરંતપઃ। શઙ્ખં દધ્મૌ ચ સમરે સિંહનાદં નનાદ ચ
પારશત, દુશ્મનોના દહનકર્તા, રાજા, અનેક રીતે ગર્જના કરવા લાગ્યા, આનંદથી ભરાઈ ગયા, યુદ્ધમાં શંખ ફૂંક્યો અને સિંહ જેવો ગર્જ્યા.
સ ચ પારાવતાશ્વસ્ય રથે હેમપરિષ્કૃતે। કોવિદારધ્વજં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનઃ સમાશ્વસત્
પાર્ષતના પારોવત ઘોડા જોડાયેલા અને સુવર્ણથી શોભાયમાન રથ પર કોવિદાર ધ્વજ જોઈને ભીમસેનને હિંમત આવી.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગૈઃ સમભિદ્રુતમ્ ।। ભીમસેનમમેયાત્મા ત્રાણાયાજૌ સમભ્યયાત્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને જોયું કે અપરિમિત શક્તિ ધરાવતો ભીમસેન કળીંગો દ્વારા ઘેરાઈ રહ્યો છે, ત્યારે તે ભીમને બચાવવા યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
તૌ દૂરાત્સાત્યકિં દૃષ્ટ્વા ધૃષ્ટદ્યુમ્નવૃકોદરૌ । કલિઙ્ગાન્સમરે વીરૌ યોધયેતાં મનસ્વિનૌ
દૂરથી સાત્યકીને જોઈને, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને વૃકોદરે, એ બે વીર અને દૃઢ મનવાળા યુદ્ધવીરો, યુદ્ધમાં કળીંગો સામે લડી પડ્યા.
સ તત્ર ગત્વા શૈનેયો જવેન જયતાં વરઃ। પાર્થપાર્ષતયોઃ પાર્ષિં જગ્રાહ પુરુષર્ષભઃ
પછી જયમાં શ્રેષ્ઠ એવા સાત્યકી ત્યાં ઝડપથી પહોંચ્યા અને પાર્થ તથા પૃષ્ઠના રથોની પાછળથી પકડી લીધી, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
સ કૃત્કવા દારુણં કર્મ પ્રગૃહીતશરાસનઃ । આસ્થિતો રૌદ્રમાત્માનં કલિઙ્ગાનન્વવૈક્ષત
શસ્ત્ર અને ધનુષ્ય ધારણ કરીને, ભયાનક કાર્ય કરવા તૈયાર, સાત્યકી પોતે ભયાનક રૂપ ધારણ કરી કળિંગોની તરફ તાકી રહ્યો.
કલિઙ્ગપ્રભવાં ચૈવ માંસશોણિતકર્દમામ્। રુધિરસ્યન્દિનીં તત્ર ભીમઃ પ્રાવર્તયન્નદીમ્
ભીમસેને ત્યાં કળિંગોથી ઉત્પન્ન થયેલી, માંસ અને લોહીથી ભરેલી, લોહી વહેતી નદી શરૂ કરી.
અન્તરેણ કલિઙ્ગાનાં પાણ્ડવાનાં ચ વાહિનીમ્। તાં સંતતાર દુસ્તારાં ભીમસેનો મહાબલઃ
કળિંગો અને પાંડવોની સેના વચ્ચે, મહાબળવાન ભીમસેને એ દુર્ગમ નદી પાર કરી.
ભીમસેનં તથા દૃષ્ટ્વા પ્રાક્રોશંસ્તાવકા નૃપ। કાલોઽયં ભીમરૂપેણ કલિઙ્ગૈઃ કસહ યુધ્યતે
ભીમસેનને આવું કરતા જોઈ, રાજા, તમારા લોકો બોલી ઉઠ્યા: 'આ તો કાળ સ્વયં ભીમના રૂપે કળિંગો સામે યુદ્ધ કરે છે!'
તતઃ શાન્તનવો ભીષ્મઃ શ્રુત્વા તં નિનદં રણે। અભ્યયાત્ત્વરિતો ભીમં વ્યૂઢાનીકઃ સમંતતઃ
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે યુદ્ધમાં એ ગર્જના સાંભળી, તરત જ ભીમની તરફ પોતાની ગોઠવેલી સેના સાથે આગળ વધ્યા.
તં સાત્યકિર્ભીમસેનો ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ । અભ્યદ્રવન્ત ભીષ્મસ્ય રથં હેમપરિષ્કૃતમ્
સાત્યકી, ભીમસેન અને પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ભીષ્મના સુવર્ણથી શોભતા રથ પર ધસી આવ્યા.
પરિવાર્ય તુ તે સર્વે ગાઙ્ગેયં તરસા રણે। ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ શરૈર્ઘોરૈર્ભીષ્મમાનર્ચ્છુરોજસા
બધાએ યુદ્ધમાં જોરથી ગાંગેયને ઘેરી લીધો અને ત્રણ ત્રણ ભયાનક બાણોથી ભીષ્મનું બલપૂર્વક સન્માન કર્યું.
પ્રત્યવિધ્યત તાન્સર્વાન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ । યતમાનાન્મહેષ્વાસાંસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિરજિહ્મગૈઃ
પણ તમારા પિતા દેવવ્રતે, મહાન ધનુર્ધારોની વચ્ચે પ્રયત્ન કરતા, દરેકને ત્રણ સીધા બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
તતઃ શરસહસ્રેણ સન્નિવાર્ય મહારથાન્ । હયાન્કાઞ્ચનસન્નાહાન્ભીમસ્ય ન્યહનચ્છરૈઃ
પછી, હજારો બાણોથી મહારથીઓને પાછા હાંકી, ભીમના સુવર્ણ કવચવાળા ઘોડાઓને પોતાના તીરો વડે ઘાયલ કર્યા.
હતાશ્વે સ રથે તિષ્ઠન્ભીમસેનઃ પ્રતાપવાન્ । શક્તિં ચિક્ષેપ તરસા ગાઙ્ગેયસ્ય રથં પ્રતિ
ઘોડાઓ માર્યા ગયા છતાં, ભીમસેન પોતાના રથ પર ઊભા રહી, ગાંગેયના રથ પર જોરથી શક્તિ ફેંકી.
અપ્રાપ્તામથ તાં શક્તિં પિતા દેવવ્રતસ્તવ । ત્રિધા ચિચ્છેદ સમરે સા પૃથિવ્યામશીર્યત
પણ તમારા પિતા દેવવ્રતે યુદ્ધમાં એ શક્તિને પહોંચે એ પહેલાં જ ત્રણ ભાગમાં કાપી નાખી, એ જમીન પર તૂટી પડી.