ચિચ્છેદ સહસા રાજન્નસંભ્રાન્તો વરાસિના। નિત્યત્ય તુ રણે ભીમસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ
હે રાજા, ભીમે એકદમ નિર્ભય રહીને પોતાની ઉત્તમ તલવારથી એ ચૌદ ભાલા યુદ્ધમાં તોડી નાખ્યા.
ભાનુમન્તં તતો ભીમઃ પ્રાદ્રવત્પુરુષર્ષભઃ । ભાનુમાંસ્તુ તતો ભીમં શરવર્ષેણ ચ્છાદયન્
પછી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમે ભાનુમંત પર ચઢાઇ કરી; અને ભાનુમંતે તીરોની વરસાદ વરસાવીને ભીમને ઢાંકી દીધો.
નનાદ બલવન્નાદં નાદયાનો નભસ્તલમ્। ન ચ તં મમૃષે ભીમઃ સિંહનાદં મહાહવે
ભાનુમંતે જોરદાર ગર્જના કરી, જે આકાશમાં ગૂંજાઈ ઉઠી; પણ ભીમે એ સિંહની જેમ ગર્જનાને મહાયુદ્ધમાં સહન ન કરી.
તતઃ શબ્દેન મહતા વિનનાદ મહાસ્વનઃ। તેન નાદેન વિત્રસ્તા કલિઙ્ગાનાં વરૂથિની
પછી ભીમે ભારે અવાજ સાથે ભયાનક ગર્જના કરી; એ ગર્જનાથી કાળીંગોની સૈના ડરી ગઈ.
ન ભીમં સમરે મેને માનુષં ભરતર્ષભ । તતો ભીમો મહાબાહુર્નર્દિત્વા વિપુલં સ્વનમ્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં કોઈએ ભીમને માનવ માન્યો જ નહીં; પછી ભીમે પોતાના બળથી ભારે અવાજે ગર્જના કરી.
સાસિર્વેગવદાપ્લુત્ય દન્તાભ્યાં વારણોત્તમમ્ । આરુરોહ તતો મધ્યં નાગરાજસ્ય મારિષ
ભીમે તલવાર સાથે ઝડપથી કૂદી, દાંતથી શ્રેષ્ઠ હાથીને પકડીને, એ હાથીરાજાના મધ્યભાગે ચઢી ગયો.
તતો મુમોચ કાલિઙ્ગઃ શક્તિં તામકરોદ્દ્વીધા । ખઙ્ગેન પૃથુના મધ્યે ભાનુમન્તમથાચ્છિનત્
પછી કાળીંગે ભાલું ફેંક્યું, પણ ભીમે તેને બે ભાગમાં કાપી નાખ્યું; અને પહોળી તલવારથી ભાનુમંતને મધ્યમાં ઘા કર્યો.
સોઽન્તરાયુધિનં હત્વા રાજપુત્રમરિન્દમઃ। ગુરુભારસહે સ્કન્ધે નાગસ્યાસિમપાતયત્
શત્રુવિનાશક ભીમે રાજકુમારને મારીને, ભારે તલવાર હાથીના મજબૂત ખભા પર ફટકારી દીધી.
છિન્નસ્કન્ધઃ સ વિનદન્પપાત ગજયૂથપઃ। આરુગણઃ સિન્ધુવેગન સાનુમાનિવ પર્વતઃ
ખભું કપાઈ જતાં, એ હાથીયુથપ ગર્જના કરતા જમીન પર પડી ગયો; જાણે વહેતી નદીના પ્રહારથી પર્વતશિખર તૂટી પડે.
તતસ્તસ્માદપ્લુત્ય ગજાદ્ભારત ભારતઃ। ખઙ્ગપાણિરદીનાત્મા તસ્થૌ ભૂમૌ સુદંશિતઃ
પછી, હે ભરત, ભીમે એ હાથી પરથી કૂદીને, હાથમાં તલવાર લઈને, નિર્ભય અને દૃઢપણે જમીન પર ઊભો રહ્યો.
સ ચચાર બહૂન્માર્ગાનભિતઃ પાતયન્ગજાન્ । અગ્નિચક્રમિવાવિદ્ધં સર્વતઃ પ્રત્યદૃશ્યત
એ પછી ભીમે આસપાસના અનેક રસ્તાઓમાં જઈને હાથીઓને પછાડ્યા; જાણે અગ્નિનું ચક્ર સર્વત્ર દેખાતું હોય એમ તે બધે દેખાયો.
અશ્વબૃન્દેષુ નાગેષુ રથાનીકેષુ ચાભિભૂઃ । પદાતીનાં ચ સઙ્ઘેષુ વિનિઘ્નઞ્શોણિતોક્ષિતઃ
ઘોડાવાળાઓ, હાથીઓ, રથોની ટોળીઓ અને પગદળના દળોમાં ભીમે શત્રુઓને માર્યા, અને પોતે લોહીથી લથબથ થયો.
શ્યેનવદ્વ્યચરદ્ભીમો રણેઽરિષુ બલોત્કટઃ। છિન્દંસ્તેષાકં શરીરાણિ શિરાંસિ ચ મહાબલઃ
યુદ્ધમાં ભીમે શત્રુઓમાં ગિધની જેમ ધસી જઈ, પોતાની મહાબળથી તેમના શરીર અને માથાં કાપી નાખ્યા.
ખઙઘ્ગેકન શિતધારેણ સંયુગે ગજયોધિનામ્। પદાતિરેકઃ સંક્રુદ્ધઃ શત્રૂણાં ભયવર્ધનઃ
યુદ્ધમાં ભીમે તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવારથી હાથીયોદ્ધાઓ વચ્ચે ઘૂસી, ગુસ્સાથી પગદળ તરીકે શત્રુઓમાં ભય વધાર્યો.
સંમાહયામાસ સ તાન્કાલાન્તકયમોપમઃ। મૂઢાશ્ચ તે તમેવાજૌ વિનદન્તઃ સમાદ્રવન્
તે કાળમૃત્યુ જેવો ભયાનક પાંડવ, તેમને ભયભ્રાંત કરી નાખ્યો; અને એ ગૂંચવાયેલા યોદ્ધાઓ જોરથી બૂમો પાડતા યુદ્ધમાં તેની તરફ દોડી આવ્યા.
સાસિમુત્તમવેગેન વિચરન્તં મહારણે। નિકૃત્ય રથિનાં ચાજૌ રથેષાશ્ચ યુગાનિ ચ
મહાન યુદ્ધભૂમિમાં, તે અતિ ઝડપી ગતિથી ફરી રહ્યો હતો, અને યુદ્ધમાં રથચાલકો તથા રથોના યોકને કાપી નાખતો હતો.
જઘાન રથિનશ્ચાપિ બલવાન્રિપુમર્દનઃ। ભીમસેનશ્ચરન્માર્ગાન્સુબહૂન્પ્રત્યદૃશ્યત
શત્રુઓના વિનાશક ભીમસેને અનેક રથચાલકોને મારી નાખ્યા અને અનેક માર્ગોમાં ફરી રહ્યો હતો.
ભ્રાન્તમાવિદ્ધમુદ્ભ્રાન્તમાપ્લુતં પ્રસૃતં પ્લુતમ્ । સંપાતં સમુદીર્ણં ચ દર્શયામાસ પાણ્ડવઃ
પાંડવે યુદ્ધમાં ઉછળી રહેલા, ઘાયલ, ગભરાયેલા, દોડતા, પડતા અને ફરી ઊભા થતા યોદ્ધાઓને દેખાડ્યા.
કેચિદગ્રાસિના છિન્નાઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના। વિનેદુર્ભિન્નમર્માણો નિપેતુશ્ચ ગતાસવઃ
કેટલાંક યોદ્ધાઓ મહાન પાંડવના તલવારથી કપાઈ ગયા, તેમનાં પ્રાણસ્થાન છિદાઈ જતા તેઓ ચીસો પાડી પડ્યા અને નિર્વાણ પામ્યા.
છઇન્નદન્તાગ્રહસ્તાશ્ચ ભિન્નકુમ્ભાસ્તથાઽપરે । વિયોધાઃ સ્વાન્યનીકાનિ જઘ્નુર્ભારત વારણાઃ
કેટલાંક હાથીઓના દાંત અને સુંડ કપાઈ ગયા, બીજા કેટલાકના મસ્તક ફાટી ગયા, અને એ હાથીઓ પોતાનાં જ સૈનિકો પર તૂટી પડ્યા, હે ભારત.
નિપેતુરુર્વ્યાં ચ તથા વિનદન્તો મહારવાન્। છિન્નાંશ્ચ તોમરાન્રાજન્મહામાત્રશિરાંસિ ચ
એ હાથીઓ જોરથી ગર્જના કરતા જમીન પર પડી ગયા; રાજન, ભાલા અને મહાન મહાવતોના માથા પણ કપાઈ ગયા.
પરિસ્તોમાન્વિચિત્રાંશ્ચ કક્ષ્યાશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ। ગ્રૈવેયાણ્યથ શક્તીશ્ચ પતાકાઃ કણપાંસ્તથા
ત્યાં સુવર્ણથી ઝગમગતા વક્ષાબંધ, સુંદર પટ્ટા, ગળાના પટ્ટા, ભાલા, ધ્વજાઓ અને કવચો પડેલા દેખાતા હતા.
તૂણીરાનથ યન્ત્રાણિ ધનૂંષિ ચ। ભિન્દિપાલાનિ શુભ્રાણિ તોત્રાણિ ચાઙ્કુશૈઃ સહ
ત્યાં તૂણીઓ, યંત્રો, ધનુષ્યો, તેજસ્વી ગોપદંડો અને આંકુશવાળા સળિયા પણ વિખેરાયેલા હતા.
ઘણ્ટાશ્ચ વિવિધા રાજન્હેમગર્ભાન્ત્સરૂનપિ । પતતઃ પાતિતાંશ્ચૈવ પશ્યામઃ સહ સાદિભિઃ
રાજન, વિવિધ પ્રકારની ઘંટડીઓ, કેટલીક સોનાથી ભરેલી, અને એના જોડાણો સહિત પડતી અને પડી ગયેલી જોવા મળતી હતી.
છિન્નગાત્રાવરકરૈર્નિહતૈશ્ચાપ વારણૈઃ ।। આસીદ્ભૂમિઃક સમાસ્તીર્ણા પતિતૈર્ભૂધરૈરિવ
કપાયેલા અંગો અને સુંડવાળા, તેમજ મૃત્યુ પામેલા હાથીઓથી ધરતી ઢંકાઈ ગઈ હતી, જાણે પર્વતો જમીન પર પડ્યા હોય.
વિમૃદ્યૈવં મહાનાગાન્મમર્દાશ્વાન્મહાબલઃ । અશ્વારોહવરાંશ્ચૈવ પાતયામાસ સંયુગે
એ મહાબળવાને મોટા હાથીઓને પછાડી, યુદ્ધમાં ઘોડા અને શ્રેષ્ઠ ઘોડસવારોને પણ જમીન પર પાડી દીધા.
તદ્ધોરમભવદ્યુદ્ધં તસ્ય તેષાં ચ ભારત। ખલીનાન્યથ યોક્રાણિ કક્ષ્યાશ્ચ કનકોજ્જ્વલાઃ
હે ભારત, તેના અને તેમના વચ્ચેનું યુદ્ધ ભયાનક બની ગયું; ત્યાં બિટ, યોક અને સુવર્ણ પટ્ટા પડેલા દેખાતા હતા.
પરિસ્તોમાશ્ચ પ્રાસાશ્ચ ઋષ્ટયશ્ચ મહાધનાઃ। કવચાન્યથ ચર્માણિ ચિત્રાણ્યાસ્તરણાનિ ચ
વક્ષાબંધ, ભાલા, મહાન ભીંડા, કવચ, ઢાલ અને સુંદર ઓઢણીઓ પણ ત્યાં જોવા મળતી હતી.
તત્રતત્રાપવિદ્ધઆનિ વ્યદૃશ્યન્ત મહાહવે। પ્રાસૈર્યન્ત્રૈર્વિચિત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈશ્ચ વિમલૈસ્તથા
મહાયુદ્ધભૂમિમાં અહીં-ત્યાં વિખેરાયેલા ભાલા, યંત્રો અને ચમકતા વિવિધ શસ્ત્રો દેખાતા હતા.
સ ચક્રે વસુધાં કીર્ણાં શબલૈઃ કુસુમૈરિવ । આપ્લુત્ય રથિનઃ કાશ્ચિત્પરામૃશ્ય મહાબલઃ
એ મહાબળવાને જમીન પર જાણે રંગબેરંગી ફૂલો છાંયેલી હોય તેમ કરી, કેટલાક રથચાલકો પર ઉછળીને તેમને માર્યા.