વવર્ષ શરવર્ષાણિ તપાન્તે જલદો યથા। હતાશ્વે તુ રથે તિષ્ઠન્ભીમસેનો મહાબલઃ
શક્રદેવે ઉનાળાના અંતે મેઘ જેવો બાણવર્ષા કર્યો. પણ ભીમસેન, ઘોડા મરી ગયા હોવા છતાં, રથ પર અડગ ઊભો રહ્યો.
શક્રદેવાય ચિક્ષેપ સર્વશૈક્યાયસીં ગદામ્। સ તયા નિહતો રાજન્કાલિઙ્ગતનયો રથાત્
ભીમસેને આખી લોખંડની ગદા શક્રદેવ પર ફેંકી. એ ગદાથી ઘાયલ થઈ, હે રાજા, કળીંગપુત્ર રથ પરથી પડી ગયો.
વિરથઃ સહ સૂતેન જગામ ધરણીતલમ્। કહતમાત્મસુતં દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગાનાં જનાધિપઃ
રથ વિહોણો અને પોતાના સારથી સાથે જમીન પર પડી ગયો. પોતાનો પુત્ર મારાયો તે જોઈ, કળીંગનો રાજા દુઃખી થયો.
રથૈરનેકસાહસ્રૈર્ભીમસ્યાવારયદ્દિશઃ । `અયુતેન ગજાનાં ચ નિષાદૈઃ પરિવારિતઃ।' તતો ભીમો મહાવેગાં ત્યક્ત્વા ગુર્વી મહાગદાં
ભીમસેનની દિશામાં અનેક હજાર રથો ઉભા કરી રસ્તો રોકી દીધો. દસ હજાર હાથીઓ અને નિષાદો દ્વારા ઘેરાઈ ગયો. ત્યારે ભીમસેને પોતાની ભારે ગદા છોડી દીધી.
નિસ્ત્રિંશમાદદે ઘોરં ચિકીર્ષુઃ કર્મ દારુણમ્ । ચર્મ ચાપ્રતિમં રાજન્નાર્ષભં પુરુષર્ષભ
ભયાનક તલવાર ઉઠાવી, ભયાનક કાર્ય કરવા તૈયાર થયો. અને રાજા, વાછરડાની છાપવાળું અદ્વિતીય ઢાલ પણ હાથમાં લીધી.
નક્ષત્રૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ શાતકુમ્ભમયૈશ્ચિતમ્ । કાલિઙ્ગસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો ધનુર્જ્યામવમૃજ્ય ચ
એ ઢાલ પર તારાઓ અને અર્ધચંદ્રો, તથા સોનાની સુશોભા હતી. ત્યારબાદ, કળીંગ રાજા ગુસ્સે થઈ ધનુષ્યની ડોરી ખેંચી.
પ્રગૃહ્ય ચ શરં ઘોરમેકં સર્પવિષોપમમ્। પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય વધાકાઙ્ક્ષી જનેશ્વરઃ
પછી મનુષ્યોના રાજાએ, એક ભયાનક તીરસ જે સાપના ઝેર જેવું ઘાતક હતું, હાથમાં પકડીને ભીમસેનને મારી નાખવાની ઇચ્છાથી તેની તરફ છોડ્યો.
તમાપતન્તં વેગેન પ્રેરિતં નિશિતં શરમ્। ભીમસેનો દ્વિધા રાજંશ્ચિચ્છેદ વિપુલાસિના
હે રાજા, ભીમસેને એ ઝડપથી આવતો તીક્ષ્ણ તીરસ પોતાની ભારે તલવારથી બે ભાગમાં કાપી નાખ્યો.
ઉદક્રોશચ્ચ સંહૃષ્ટસ્ત્રાસયાનો વરૂથિનીમ્ । કાલિઙ્ગોઽથ તતઃ ક્રુદ્ધો ભીમસેનાય સંયુગે
એ પછી ભીમસેન આનંદથી બૂમ પાડી, જેનાથી સૈનિકો ડરી ગયા; ત્યારબાદ કાળીંગ રાજા ગુસ્સે થઈને યુદ્ધમાં ભીમસેન સામે ધસી આવ્યો.
તોમરાન્પ્રાહિણોચ્છીઘ્રં ચતુર્દશ શિલાશિતાન્। તાનપ્રાપ્તાન્મહાબાહુઃ ખગતાનેવ પાણ્ડવઃ
કાળીંગે તરત જ ચૌદ પથ્થરનાં ધારદાર ભાલા ફેંક્યા; પણ પાંડવ ભીમે એ બધા હવામાં ઉડતાં જ પોતાના બળથી કાપી નાખ્યા.
ચિચ્છેદ સહસા રાજન્નસંભ્રાન્તો વરાસિના। નિત્યત્ય તુ રણે ભીમસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ
હે રાજા, ભીમે એકદમ નિર્ભય રહીને પોતાની ઉત્તમ તલવારથી એ ચૌદ ભાલા યુદ્ધમાં તોડી નાખ્યા.
ભાનુમન્તં તતો ભીમઃ પ્રાદ્રવત્પુરુષર્ષભઃ । ભાનુમાંસ્તુ તતો ભીમં શરવર્ષેણ ચ્છાદયન્
પછી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમે ભાનુમંત પર ચઢાઇ કરી; અને ભાનુમંતે તીરોની વરસાદ વરસાવીને ભીમને ઢાંકી દીધો.
નનાદ બલવન્નાદં નાદયાનો નભસ્તલમ્। ન ચ તં મમૃષે ભીમઃ સિંહનાદં મહાહવે
ભાનુમંતે જોરદાર ગર્જના કરી, જે આકાશમાં ગૂંજાઈ ઉઠી; પણ ભીમે એ સિંહની જેમ ગર્જનાને મહાયુદ્ધમાં સહન ન કરી.
તતઃ શબ્દેન મહતા વિનનાદ મહાસ્વનઃ। તેન નાદેન વિત્રસ્તા કલિઙ્ગાનાં વરૂથિની
પછી ભીમે ભારે અવાજ સાથે ભયાનક ગર્જના કરી; એ ગર્જનાથી કાળીંગોની સૈના ડરી ગઈ.
ન ભીમં સમરે મેને માનુષં ભરતર્ષભ । તતો ભીમો મહાબાહુર્નર્દિત્વા વિપુલં સ્વનમ્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં કોઈએ ભીમને માનવ માન્યો જ નહીં; પછી ભીમે પોતાના બળથી ભારે અવાજે ગર્જના કરી.
સાસિર્વેગવદાપ્લુત્ય દન્તાભ્યાં વારણોત્તમમ્ । આરુરોહ તતો મધ્યં નાગરાજસ્ય મારિષ
ભીમે તલવાર સાથે ઝડપથી કૂદી, દાંતથી શ્રેષ્ઠ હાથીને પકડીને, એ હાથીરાજાના મધ્યભાગે ચઢી ગયો.
તતો મુમોચ કાલિઙ્ગઃ શક્તિં તામકરોદ્દ્વીધા । ખઙ્ગેન પૃથુના મધ્યે ભાનુમન્તમથાચ્છિનત્
પછી કાળીંગે ભાલું ફેંક્યું, પણ ભીમે તેને બે ભાગમાં કાપી નાખ્યું; અને પહોળી તલવારથી ભાનુમંતને મધ્યમાં ઘા કર્યો.
સોઽન્તરાયુધિનં હત્વા રાજપુત્રમરિન્દમઃ। ગુરુભારસહે સ્કન્ધે નાગસ્યાસિમપાતયત્
શત્રુવિનાશક ભીમે રાજકુમારને મારીને, ભારે તલવાર હાથીના મજબૂત ખભા પર ફટકારી દીધી.
છિન્નસ્કન્ધઃ સ વિનદન્પપાત ગજયૂથપઃ। આરુગણઃ સિન્ધુવેગન સાનુમાનિવ પર્વતઃ
ખભું કપાઈ જતાં, એ હાથીયુથપ ગર્જના કરતા જમીન પર પડી ગયો; જાણે વહેતી નદીના પ્રહારથી પર્વતશિખર તૂટી પડે.
તતસ્તસ્માદપ્લુત્ય ગજાદ્ભારત ભારતઃ। ખઙ્ગપાણિરદીનાત્મા તસ્થૌ ભૂમૌ સુદંશિતઃ
પછી, હે ભરત, ભીમે એ હાથી પરથી કૂદીને, હાથમાં તલવાર લઈને, નિર્ભય અને દૃઢપણે જમીન પર ઊભો રહ્યો.
સ ચચાર બહૂન્માર્ગાનભિતઃ પાતયન્ગજાન્ । અગ્નિચક્રમિવાવિદ્ધં સર્વતઃ પ્રત્યદૃશ્યત
એ પછી ભીમે આસપાસના અનેક રસ્તાઓમાં જઈને હાથીઓને પછાડ્યા; જાણે અગ્નિનું ચક્ર સર્વત્ર દેખાતું હોય એમ તે બધે દેખાયો.
અશ્વબૃન્દેષુ નાગેષુ રથાનીકેષુ ચાભિભૂઃ । પદાતીનાં ચ સઙ્ઘેષુ વિનિઘ્નઞ્શોણિતોક્ષિતઃ
ઘોડાવાળાઓ, હાથીઓ, રથોની ટોળીઓ અને પગદળના દળોમાં ભીમે શત્રુઓને માર્યા, અને પોતે લોહીથી લથબથ થયો.
શ્યેનવદ્વ્યચરદ્ભીમો રણેઽરિષુ બલોત્કટઃ। છિન્દંસ્તેષાકં શરીરાણિ શિરાંસિ ચ મહાબલઃ
યુદ્ધમાં ભીમે શત્રુઓમાં ગિધની જેમ ધસી જઈ, પોતાની મહાબળથી તેમના શરીર અને માથાં કાપી નાખ્યા.
ખઙઘ્ગેકન શિતધારેણ સંયુગે ગજયોધિનામ્। પદાતિરેકઃ સંક્રુદ્ધઃ શત્રૂણાં ભયવર્ધનઃ
યુદ્ધમાં ભીમે તીક્ષ્ણ ધારવાળી તલવારથી હાથીયોદ્ધાઓ વચ્ચે ઘૂસી, ગુસ્સાથી પગદળ તરીકે શત્રુઓમાં ભય વધાર્યો.
સંમાહયામાસ સ તાન્કાલાન્તકયમોપમઃ। મૂઢાશ્ચ તે તમેવાજૌ વિનદન્તઃ સમાદ્રવન્
તે કાળમૃત્યુ જેવો ભયાનક પાંડવ, તેમને ભયભ્રાંત કરી નાખ્યો; અને એ ગૂંચવાયેલા યોદ્ધાઓ જોરથી બૂમો પાડતા યુદ્ધમાં તેની તરફ દોડી આવ્યા.
સાસિમુત્તમવેગેન વિચરન્તં મહારણે। નિકૃત્ય રથિનાં ચાજૌ રથેષાશ્ચ યુગાનિ ચ
મહાન યુદ્ધભૂમિમાં, તે અતિ ઝડપી ગતિથી ફરી રહ્યો હતો, અને યુદ્ધમાં રથચાલકો તથા રથોના યોકને કાપી નાખતો હતો.
જઘાન રથિનશ્ચાપિ બલવાન્રિપુમર્દનઃ। ભીમસેનશ્ચરન્માર્ગાન્સુબહૂન્પ્રત્યદૃશ્યત
શત્રુઓના વિનાશક ભીમસેને અનેક રથચાલકોને મારી નાખ્યા અને અનેક માર્ગોમાં ફરી રહ્યો હતો.
ભ્રાન્તમાવિદ્ધમુદ્ભ્રાન્તમાપ્લુતં પ્રસૃતં પ્લુતમ્ । સંપાતં સમુદીર્ણં ચ દર્શયામાસ પાણ્ડવઃ
પાંડવે યુદ્ધમાં ઉછળી રહેલા, ઘાયલ, ગભરાયેલા, દોડતા, પડતા અને ફરી ઊભા થતા યોદ્ધાઓને દેખાડ્યા.
કેચિદગ્રાસિના છિન્નાઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના। વિનેદુર્ભિન્નમર્માણો નિપેતુશ્ચ ગતાસવઃ
કેટલાંક યોદ્ધાઓ મહાન પાંડવના તલવારથી કપાઈ ગયા, તેમનાં પ્રાણસ્થાન છિદાઈ જતા તેઓ ચીસો પાડી પડ્યા અને નિર્વાણ પામ્યા.
છઇન્નદન્તાગ્રહસ્તાશ્ચ ભિન્નકુમ્ભાસ્તથાઽપરે । વિયોધાઃ સ્વાન્યનીકાનિ જઘ્નુર્ભારત વારણાઃ
કેટલાંક હાથીઓના દાંત અને સુંડ કપાઈ ગયા, બીજા કેટલાકના મસ્તક ફાટી ગયા, અને એ હાથીઓ પોતાનાં જ સૈનિકો પર તૂટી પડ્યા, હે ભારત.