મહીં ચક્રુશ્ચિતાં સર્વાં શશલોહિતસન્નિભામ્ । યોધાંશ્ચ સ્વાન્પરાન્વાપિ નાભ્યજાનઞ્જિઘાંસયા
યોદ્ધાઓએ આખી ધરતીને સસલના લોહી જેવી લાલ રંગી બનાવી દીધી હતી. પોતાને કે પરાયાને ઓળખી શકતા નહોતા, બધાને મારવાની જ ઇચ્છા હતી.
સ્વાનપ્યાદદતે સ્વાશ્ચ શૂરાઃ પરમદુર્જયાઃ। વિમર્દઃ સુમહાનાસીદલ્પાનાં બહુભિઃ સહ
અજેય અને પરાક્રમી શૂરવીરો પણ પોતાના જ માણસોને પકડી રહ્યા હતા. થોડા અને ઘણા વચ્ચે ભારે અથડામણ થઈ.
કલિઙ્ગૈઃ સહ ચૈદીનાં નિષાદૈશ્ચ વિશાંપતે । કૃત્વા પુરુષકારં તુ યથાશક્તિ મહાબલાઃ
કળીંગ, ચેદિ અને નિષાદો સાથે મળીને, એ મહાબળીઓએ પોતાની શક્તિ મુજબ પુરુષાર્થ બતાવ્યો.
ભીમસેનં પરિત્યજ્ય સંન્યવર્તનક્ત ચેદયઃ। સર્વૈઃ કલિઙ્ગૈરાસન્નઃ સન્નિવૃત્તેષુ ચેદિષુ
ભીમસેનને છોડી ચેદિઓ પાછા ફર્યા. ચેદિઓ પલટ્યા ત્યારે બધા કળીંગો નજીક આવી ગયા.
સ્વબાહુબલમસ્થાય અભ્યવર્ષન્ત પાણ્ડવમ્ । ન ચચાલ રથોપસ્થાદ્ભીમસેનો મહાબલઃ
પોતાની બાહુબળ પર આધાર રાખીને, તેઓએ પાંડવ પર આક્રમણ કર્યું. પણ મહાબળવાન ભીમસેન રથમાંથી હલ્યો પણ નહીં.
શિતૈરવાકિરદ્બાણૈઃ કલિઙ્ગાનાં વરૂથિનીમ્ । કાલિઙ્ગસ્તુ મહેષ્વાસઃ પુત્રશ્ચાસ્ય મહારથઃ
ભીમસેને તીક્ષ્ણ બાણોથી કળીંગોની પાંખોને ઘાયલ કરી. ત્યારે કળીંગ અને તેનો પુત્ર, મહાન રથીઓ,
શક્રદેવ ઇતિ ખ્યાતો જઘ્નતુઃ પાણ્ડવં શરૈઃ। તતો ભીમો મહાબાહુર્વિધુન્વન્રુચિરં ધનુઃ
શક્રદેવ નામે પ્રસિદ્ધ, બંનેએ પાંડવ પર બાણ વરસાવ્યા. પછી ભીમસેને પોતાની સુંદર ધનુષ્ય લહેરાવી.
યોધયામાસ કાલિઙ્ગં સ્વબાહુબલમાશ્રિતઃ। શક્રદેવસ્તુ સમરે વિસૃજન્સાયકાન્બહૂન્
ભીમસેને પોતાની બળ પર આધાર રાખીને કળીંગ સાથે યુદ્ધ કર્યું. અને શક્રદેવે યુદ્ધમાં અનેક બાણ છોડ્યા.
અશ્વાઞ્જઘાન સમરે ભીમસેનસ્ય સાયકૈઃ। તં દૃષ્ટ્વા વિરથં તત્ર ભીમસેનમરિન્દમમ્
શક્રદેવે યુદ્ધમાં ભીમસેનના ઘોડાઓને બાણોથી ઘાયલ કર્યા. ત્યારે ભીમસેન રથ વિહોણો થયો, એ જોઈ દુશ્મનોનો વિનાશક ભીમસેન,
શક્રદેવોઽભિદુદ્રાવ શરૈરવકિરઞ્સિતૈઃ। ભીમસ્યોપરિ રાજેન્દ્ર શક્રદેવો મહાબલઃ
શક્રદેવે તીખા બાણોથી ભીમસેન પર મારો કર્યો. મહાબળવાન શક્રદેવે ભીમસેન પર બાણોની વરસાત કરી.
વવર્ષ શરવર્ષાણિ તપાન્તે જલદો યથા। હતાશ્વે તુ રથે તિષ્ઠન્ભીમસેનો મહાબલઃ
શક્રદેવે ઉનાળાના અંતે મેઘ જેવો બાણવર્ષા કર્યો. પણ ભીમસેન, ઘોડા મરી ગયા હોવા છતાં, રથ પર અડગ ઊભો રહ્યો.
શક્રદેવાય ચિક્ષેપ સર્વશૈક્યાયસીં ગદામ્। સ તયા નિહતો રાજન્કાલિઙ્ગતનયો રથાત્
ભીમસેને આખી લોખંડની ગદા શક્રદેવ પર ફેંકી. એ ગદાથી ઘાયલ થઈ, હે રાજા, કળીંગપુત્ર રથ પરથી પડી ગયો.
વિરથઃ સહ સૂતેન જગામ ધરણીતલમ્। કહતમાત્મસુતં દૃષ્ટ્વા કલિઙ્ગાનાં જનાધિપઃ
રથ વિહોણો અને પોતાના સારથી સાથે જમીન પર પડી ગયો. પોતાનો પુત્ર મારાયો તે જોઈ, કળીંગનો રાજા દુઃખી થયો.
રથૈરનેકસાહસ્રૈર્ભીમસ્યાવારયદ્દિશઃ । `અયુતેન ગજાનાં ચ નિષાદૈઃ પરિવારિતઃ।' તતો ભીમો મહાવેગાં ત્યક્ત્વા ગુર્વી મહાગદાં
ભીમસેનની દિશામાં અનેક હજાર રથો ઉભા કરી રસ્તો રોકી દીધો. દસ હજાર હાથીઓ અને નિષાદો દ્વારા ઘેરાઈ ગયો. ત્યારે ભીમસેને પોતાની ભારે ગદા છોડી દીધી.
નિસ્ત્રિંશમાદદે ઘોરં ચિકીર્ષુઃ કર્મ દારુણમ્ । ચર્મ ચાપ્રતિમં રાજન્નાર્ષભં પુરુષર્ષભ
ભયાનક તલવાર ઉઠાવી, ભયાનક કાર્ય કરવા તૈયાર થયો. અને રાજા, વાછરડાની છાપવાળું અદ્વિતીય ઢાલ પણ હાથમાં લીધી.
નક્ષત્રૈરર્ધચન્દ્રૈશ્ચ શાતકુમ્ભમયૈશ્ચિતમ્ । કાલિઙ્ગસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો ધનુર્જ્યામવમૃજ્ય ચ
એ ઢાલ પર તારાઓ અને અર્ધચંદ્રો, તથા સોનાની સુશોભા હતી. ત્યારબાદ, કળીંગ રાજા ગુસ્સે થઈ ધનુષ્યની ડોરી ખેંચી.
પ્રગૃહ્ય ચ શરં ઘોરમેકં સર્પવિષોપમમ્। પ્રાહિણોદ્ભીમસેનાય વધાકાઙ્ક્ષી જનેશ્વરઃ
પછી મનુષ્યોના રાજાએ, એક ભયાનક તીરસ જે સાપના ઝેર જેવું ઘાતક હતું, હાથમાં પકડીને ભીમસેનને મારી નાખવાની ઇચ્છાથી તેની તરફ છોડ્યો.
તમાપતન્તં વેગેન પ્રેરિતં નિશિતં શરમ્। ભીમસેનો દ્વિધા રાજંશ્ચિચ્છેદ વિપુલાસિના
હે રાજા, ભીમસેને એ ઝડપથી આવતો તીક્ષ્ણ તીરસ પોતાની ભારે તલવારથી બે ભાગમાં કાપી નાખ્યો.
ઉદક્રોશચ્ચ સંહૃષ્ટસ્ત્રાસયાનો વરૂથિનીમ્ । કાલિઙ્ગોઽથ તતઃ ક્રુદ્ધો ભીમસેનાય સંયુગે
એ પછી ભીમસેન આનંદથી બૂમ પાડી, જેનાથી સૈનિકો ડરી ગયા; ત્યારબાદ કાળીંગ રાજા ગુસ્સે થઈને યુદ્ધમાં ભીમસેન સામે ધસી આવ્યો.
તોમરાન્પ્રાહિણોચ્છીઘ્રં ચતુર્દશ શિલાશિતાન્। તાનપ્રાપ્તાન્મહાબાહુઃ ખગતાનેવ પાણ્ડવઃ
કાળીંગે તરત જ ચૌદ પથ્થરનાં ધારદાર ભાલા ફેંક્યા; પણ પાંડવ ભીમે એ બધા હવામાં ઉડતાં જ પોતાના બળથી કાપી નાખ્યા.
ચિચ્છેદ સહસા રાજન્નસંભ્રાન્તો વરાસિના। નિત્યત્ય તુ રણે ભીમસ્તોમરાન્વૈ ચતુર્દશ
હે રાજા, ભીમે એકદમ નિર્ભય રહીને પોતાની ઉત્તમ તલવારથી એ ચૌદ ભાલા યુદ્ધમાં તોડી નાખ્યા.
ભાનુમન્તં તતો ભીમઃ પ્રાદ્રવત્પુરુષર્ષભઃ । ભાનુમાંસ્તુ તતો ભીમં શરવર્ષેણ ચ્છાદયન્
પછી પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભીમે ભાનુમંત પર ચઢાઇ કરી; અને ભાનુમંતે તીરોની વરસાદ વરસાવીને ભીમને ઢાંકી દીધો.
નનાદ બલવન્નાદં નાદયાનો નભસ્તલમ્। ન ચ તં મમૃષે ભીમઃ સિંહનાદં મહાહવે
ભાનુમંતે જોરદાર ગર્જના કરી, જે આકાશમાં ગૂંજાઈ ઉઠી; પણ ભીમે એ સિંહની જેમ ગર્જનાને મહાયુદ્ધમાં સહન ન કરી.
તતઃ શબ્દેન મહતા વિનનાદ મહાસ્વનઃ। તેન નાદેન વિત્રસ્તા કલિઙ્ગાનાં વરૂથિની
પછી ભીમે ભારે અવાજ સાથે ભયાનક ગર્જના કરી; એ ગર્જનાથી કાળીંગોની સૈના ડરી ગઈ.
ન ભીમં સમરે મેને માનુષં ભરતર્ષભ । તતો ભીમો મહાબાહુર્નર્દિત્વા વિપુલં સ્વનમ્
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં કોઈએ ભીમને માનવ માન્યો જ નહીં; પછી ભીમે પોતાના બળથી ભારે અવાજે ગર્જના કરી.
સાસિર્વેગવદાપ્લુત્ય દન્તાભ્યાં વારણોત્તમમ્ । આરુરોહ તતો મધ્યં નાગરાજસ્ય મારિષ
ભીમે તલવાર સાથે ઝડપથી કૂદી, દાંતથી શ્રેષ્ઠ હાથીને પકડીને, એ હાથીરાજાના મધ્યભાગે ચઢી ગયો.
તતો મુમોચ કાલિઙ્ગઃ શક્તિં તામકરોદ્દ્વીધા । ખઙ્ગેન પૃથુના મધ્યે ભાનુમન્તમથાચ્છિનત્
પછી કાળીંગે ભાલું ફેંક્યું, પણ ભીમે તેને બે ભાગમાં કાપી નાખ્યું; અને પહોળી તલવારથી ભાનુમંતને મધ્યમાં ઘા કર્યો.
સોઽન્તરાયુધિનં હત્વા રાજપુત્રમરિન્દમઃ। ગુરુભારસહે સ્કન્ધે નાગસ્યાસિમપાતયત્
શત્રુવિનાશક ભીમે રાજકુમારને મારીને, ભારે તલવાર હાથીના મજબૂત ખભા પર ફટકારી દીધી.
છિન્નસ્કન્ધઃ સ વિનદન્પપાત ગજયૂથપઃ। આરુગણઃ સિન્ધુવેગન સાનુમાનિવ પર્વતઃ
ખભું કપાઈ જતાં, એ હાથીયુથપ ગર્જના કરતા જમીન પર પડી ગયો; જાણે વહેતી નદીના પ્રહારથી પર્વતશિખર તૂટી પડે.
તતસ્તસ્માદપ્લુત્ય ગજાદ્ભારત ભારતઃ। ખઙ્ગપાણિરદીનાત્મા તસ્થૌ ભૂમૌ સુદંશિતઃ
પછી, હે ભરત, ભીમે એ હાથી પરથી કૂદીને, હાથમાં તલવાર લઈને, નિર્ભય અને દૃઢપણે જમીન પર ઊભો રહ્યો.