ઉભૌ પરમસંહૃષ્ટાવુભૌ યુદ્ધાભિનન્દિનૌ । નિર્વિશેષમયુધ્યેતાં કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ
બન્ને ખૂબ આનંદિત હતા, બન્ને યુદ્ધમાં ખુશી અનુભવી રહ્યા હતા, બન્ને સમાન રીતે લડી રહ્યા હતા અને એકબીજાના પ્રહારનો જવાબ આપી રહ્યા હતા.
ભીષ્મચાપવિમુક્તાનિ શરજાલાનિ શઙ્ઘશઃ। શીર્યમાણાન્યદૃશ્યન્ત ભિન્નાન્યર્જુનસાયકૈઃક
ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોના ઝાંઝાવાતો અર્જુનના બાણોથી તૂટી અને વિખેરાઈ જતા દેખાયા.
તથૈવાર્જુનમુક્તાનિ શરજાલાનિ સર્વશઃ । ગાઙ્ગેયશરનુન્નાનિ પ્રાપતન્ત મહીતલે
એ જ રીતે, અર્જુનના છોડેલા બધા બાણોના ઝાંઝાવાતો ગાંગેયના બાણોથી પડતા જમીન પર ખસી ગયા.
અર્જુનઃ પઞ્ચવિંશત્યા ભીષ્મમાર્ચ્છચ્છિતૈઃ શરૈઃ । ભીષ્મોપિ સમરે પાર્થં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ
અર્જુને પঁચવીસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મને ઘાયલ કર્યો; અને ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં પાર્થને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
અન્યોન્યસ્ય હયાન્વિદ્ધ્વા ધ્વજૌ ચ સુમહાબલૌ । રથેષાં રથચક્રે ચ ચિક્રીડતુરરિન્દમૌ
બન્ને મહાબલી યોદ્ધાઓએ એકબીજાના ઘોડા અને ધ્વજને ઘાયલ કર્યા અને રથ તથા રથના ચક્રોમાં જોરદાર યુદ્ધ કર્યું.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ। વાસુદેવં ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે
પછી ક્રોધિત ભીષ્મ, પ્રહારમાં શ્રેષ્ઠ, મહારાજ, વાસુદેવને ત્રણ બાણોથી છાતીમાં ઘાયલ કર્યા.
ભીષ્મચાપચ્યુતૈસ્તૈસ્તુ નિર્વિદ્ધો મધુસૂદનઃ । વિરરાજ રણે રાજન્સપુષ્પ ઇવ કિંશુકઃ
રાજા, ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરો વડે મધુસૂદન ઘાયલ થયો, તો યુદ્ધભૂમિમાં એ એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે ફૂલોથી શોભતો કિંચુક વૃક્ષ.
તતોઽર્જુનો ભૃશં ક્રુદ્ધો નિર્વિદ્ધં પ્રેક્ષ્ય માધવમ્ । સારથિં કુરુવૃદ્ધસ્ય નિર્બિભેદ શિતૈઃ શરૈઃ
પછી અર્જુને જ્યારે માધવને ઘાયલ જોયો, ત્યારે તે ખૂબ જ ગુસ્સે થયો અને કૌરવોના વડીલના સારથિને તીખા તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
યતમાનૌ તુ તૌ વીરાવન્યોન્યસ્ય વધં પ્રતિ। ન શક્નુતાં તદાઽન્યોન્યમભિસન્ધાતુમાહવે
એ બંને વીરોએ એકબીજાને મારવા માટે ઘણી કોશિશ કરી, પણ યુદ્ધમાં કોઈને પણ એકબીજાને ઘાયલ કરવાની તક મળી નહીં.
તૌ મણ્ડલાનિ ચિત્રાણિ ગતત્પ્રત્યાગતાનિ ચ। અદર્શયેતાં બહુધા સૂતસામર્થ્યલાઘવાત્
સારો અને ઝડપી સારથિઓના કૌશલ્યથી એ બંનેએ આગળ-પાછળ અને ચક્કર મારતા અનેક વિચિત્ર ચલાવટો બતાવી.
અન્તરં ચ પ્રહારેષુ તર્કયન્તૌ પરસ્પરમ્ । રાજન્નન્તરમાર્ગસ્થૌ સ્થિતાવાસ્તાં મુહુર્મુહુઃ
રાજા, એકબીજાના પ્રહારનો અંદાજ લેતા બંને વારંવાર અલગ-અલગ રસ્તે જઈને યોગ્ય તકની રાહ જોતા સ્થિર રહ્યા.
ઉભૌ સિંહરવોન્મિશ્રં શઙ્ખશબ્દં ચ ચક્રતુઃ । તથૈવ ચાપનિર્ઘોષં ચક્રતુસ્તૌ મહારથૌ
બંને મહારથીઓએ સિંહની દહાડ સાથે શંખના ધ્વનિ અને ધનુષ્યના ઘંઘાટથી યુદ્ધભૂમિ ગુંજાવી.
તયોઃ શઙ્ખનિનાદેન રથનેમિસ્વનેન ચ। દારિતા સહસા ભૂમિશ્ચકમ્પે ચ નનાદ ચ
એ બંનેના શંખના નાદ અને રથના ચકરાના અવાજથી ધરતી અચાનક ફાટી, ધ્રુજી ઉઠી અને ગુંજી ઉઠી.
નોભયોરન્તરં કશ્ચિદ્દદૃશે ભરતર્ષભ । બલિનૌ યુદ્ધદુર્ધર્ષાવન્યોન્યસદૃશાવુભૌ
ભારતકુલના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં એ બંનેમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો—બંને બળવાન અને અપરાજેય હતા, અને એકબીજાને બરાબર ટક્કર આપતા હતા.
ચિહ્નમાત્રેણ ભીષ્મં તુ પ્રજજ્ઞુસ્તત્ર કૌરવાઃ । તથા પાણ્ડુસુતાઃ પાર્થં ચિહ્નમાત્રેણ જજ્ઞિરેક
ત્યાં કૌરવો ભીષ્મને માત્ર તેના નિશાનથી ઓળખી શક્યા, અને પાંડુપુત્રોએ પણ પાર્થને ફક્ત તેના ચિહ્નથી ઓળખ્યો.
તયોર્નૃવરયોર્દૃષ્ટ્વા તાદૃશં તં પરાક્રમમ્। વિસ્કમયં સર્વભૂતાનિ જગ્મુર્ભારતસંયુગે
ભારત યુદ્ધમાં એ બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષોની એવી પરાક્રમતા જોઈને બધા જીવજંતુઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ન તયોર્વિવરં કશ્ચિદ્રણે પશ્યતિ ભારત। ધર્મે સ્થિતસ્ય હિ યથા ન કશ્ચિદ્વૃજિનં ક્વચિત્
ભારત, યુદ્ધમાં એ બંનેમાં કોઈ ખોટ કે તફાવત કોઈ જોઈ શકતો નહોતો, જેમ કે ધર્મમાં સ્થિર મનુષ્યમાં કોઈ દોષ દેખાતો નથી.
ઉભૌ ચ શરજાલેન તાવદૃશ્યો બભૂવતુઃ। પ્રકાશૌ ચ પુનસ્તૂર્ણં બભૂવતુરુભૌ રણે
બંને તીરોની ઝમાવટથી દૃશ્યથી અદૃશ્ય થઈ ગયા, અને પછી તરત જ યુદ્ધમાં ફરી સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યા.
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાશ્ચારણાશ્ચર્ષિભિઃ સહ। અન્યોન્યં પ્રત્યભાષન્ત તયોર્દૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, ચારણો અને ઋષિઓએ એ બંનેની પરાક્રમતા જોઈને એકબીજામાં વાતો કરી.
ન શક્યૌ યુધિ સંરબ્ધૌ જેતુમેતૌ કથંચન। સદેવાસુરગન્ધર્વૈર્લોકૈરપિ મહારથૌ
યુદ્ધમાં ઉગ્ર થયેલા એ બંને મહારથીઓને દેવો, અસુરો કે ગંધર્વો પણ જીતવા અશક્ય છે.
આશ્ચર્યભૂતં લોકેષુ યુદ્ધમેતન્મહાદ્ભુતમ્ । નૈતાદૃશાનિ યુદ્ધાનિ ભવિષ્યન્તિ કથંચન
આ યુદ્ધ બધાં લોકોમાં અદ્ભુત અને આશ્ચર્યજનક છે; આવું યુદ્ધ ફરી ક્યારેય નહીં થાય.
ન હિ શક્યો રણે જેતું ભીષ્મઃ પાર્થેન ધીમતા। સધનુઃ સરથઃ સાશ્વઃ પ્રવપન્સાયકાન્રણે
યુદ્ધમાં ધનુષ્ય, રથ અને ઘોડા સાથે તીરોની વરસાદ વરસાવતો ભીષ્મ, બુદ્ધિશાળી પાર્થ દ્વારા જીતાઈ શકતો નથી.
તથૈવ પાણ્ડવં યુદ્ધે દેવૈરપિ દુરાસદમ્ । ન વિજેતું રણે ભીષ્મ ઉત્સહેત ધનુર્ધરમ્
એ જ રીતે, યુદ્ધમાં ધનુષ્યધારી પાંડવને દેવો માટે પણ જીતવો અઘરો છે; ભીષ્મ પણ તેને હરાવવાનો પ્રયાસ નહીં કરે.
આલોકાદપિ યુદ્ધં હિ સમમેતદ્ભવિષ્યતિ। ઇતિ સ્મ વાચોઽશ્રૂયન્ત પ્રોચ્ચરન્ત્યકસ્તતસ્તતઃ। ગાઙ્ગેયાર્જુનયોઃ સઙ્ખ્યે સ્તવયુક્તા વિશાંપતે
સાચે જ, ગંગાપુત્ર અને અર્જુન વચ્ચેનું આ યુદ્ધ માત્ર જોવાથી જ પ્રસિદ્ધ થશે—આવી પ્રશંસાથી ભરેલી વાણી અહીં-ત્યાં સંભળાતી હતી, હે પ્રજાપતિ.
ત્વદીયાસ્તુ તદા યોધાઃ પાણ્ડવેયાશ્ચ ભારત। અન્યોન્યં સમરે જઘ્નુસ્તયોસ્તત્ર સમાગમે
હે ભારત, ત્યારે તમારા યુદ્ધાં અને પાંડુપુત્રો બંનેએ એકબીજાને યુદ્ધમાં અથડાવ્યા, જ્યારે એ બંને સેના સામસામે આવી.
શિતધારૈસ્તથા સ્વઙ્ગૈર્વિમલૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ । શરૈરન્યૈશ્ચ બહુભિઃ સસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈરપિ
તેઓએ તીક્ષ્ણ હથિયારો, પોતાના અંગો, ચમકતા કુહાડા અને અનેક પ્રકારના તીક્ષ્ણ બાણો તથા વિવિધ શસ્ત્રોથી યુદ્ધ કર્યું.
ઉભયોઃ સેનયોઃ શૂરા ન્યકૃન્તન્ત પરસ્પરમ્ । વર્તમાને તથા ઘોરે તસ્મિન્યુદ્ધે સુદારુણે। દ્રોણપાઞ્ચાલ્યયો રાજન્મહાનાસીત્સમાગમઃ
બંને સેના ના વીરોએ એકબીજાને કાપ્યા. એ ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધ ચાલતું હતું, ત્યારે દ્રોણ અને દ્રુપદપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન વચ્ચે મહાન મુકાબલો થયો.
કથં દ્રોણો મહેષ્વાસઃ પાઞ્ચાલ્યશ્ચાપિ પાર્ષતઃ। ઉભૌ સમીયતુર્યત્તૌ તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય
હે સંજય, દ્રોણ જે મહાન ધનુર્ધર છે અને દ્રુપદપુત્ર પાંછાલ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, બંને કેવી રીતે યુદ્ધ માટે સામસામે આવ્યા, એ મને કહો.
દિષ્ટમેવ પરં મન્યે પૌરુષાદિતિ મે મતિઃ। યત્ર શાન્તનવો ભીષ્મો નાતરદ્યુધિ પાણ્ડવમ્
મને એવું લાગે છે કે ભાગ્ય જ સર્વોપરી છે, પુરુષાર્થ પછીનું છે; કારણ કે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ પણ યુદ્ધમાં પાંડવોને હરાવી શક્યા નહોતા.
ભીષ્મો હિ સમરે ક્રુદ્ધો હન્યાલ્લોકાંશ્ચરાચરાન્। સ કથં પાણ્ડવં યુદ્ધે નાતરત્સઞ્જયૌજસા
ભીષ્મ તો યુદ્ધમાં ક્રોધિત થાય તો ચાલતા-અચલતા બધાં જીવોને સંહાર કરી શકે, તો પછી તેણે પાંડવોને પોતાની શક્તિથી કેમ હરાવ્યા નહીં, હે સંજય?