તતો દુર્યોધનો રાજા ભીષ્મમાહ જનેશ્વરઃ । પીડ્યમાનં સ્વકં સૈન્યં દૃષ્ટ્વા પાર્થેન સંયુગે
પછી રાજા દુર્યોધને, પોતાના સૈન્યને પાર્થ દ્વારા યુદ્ધમાં પીડાતું જોઈ, ભીષ્મને કહ્યું.
એષ પાણ્ડુસુતસ્તાત કૃષ્ણેન સહિતો બલી। યતતાં સર્વસૈન્યાનાં મૂલં નઃ પરિકૃન્તતિ। ત્વયિ જીવતિ ગાઙ્ગેય દ્રોણે ચ રથિનાં વરે
પિતા, આ પાંડુપુત્ર કૃષ્ણ સાથે મળી આપણા બધાં સૈન્યના મૂળને કાપી નાખે છે; જ્યારે તમે અને શ્રેષ્ઠ રથીઓમાં દ્રોણ જીવતા હો ત્યારે.
ત્વત્કૃતે ચૈવ કર્ણોઽપિ ન્યસ્તશસ્ત્રો વિશાંપતે। ન યુધ્યતિ રણે પાર્થાન્હિતકામઃ સદા મમ। સ તથા કુરુ ગાઙ્ગેય યથા હન્યેત ફલ્ગુનઃ
તમારા કારણે પણ, લોકોના રાજા, કર્ણે હથિયાર મૂકી દીધાં છે અને યુદ્ધમાં પાર્થો સામે લડેતો નથી; એટલે, ગાંગેય, એવું કરો કે ફલ્ગુનનો વિનાશ થાય.
એવમુક્તસ્તતો રાજન્પિતા દેવવ્રતસ્તવ। ધિક્ ક્ષાત્રં ધર્મમિત્યુક્ત્વા પ્રાયાત્પાર્થં રથં પ્રતિ
આ રીતે કહ્યા પછી, રાજા, તમારા પિતા દેવવ્રતે 'ક્ષત્રિય ધર્મને લાજ આવે' એમ કહીને પાર્થના રથ તરફ ગયા.
ઉભૌ શ્વેતહયૌ રાજન્સંસક્તૌ પ્રેક્ષ્ય પાર્થિવાઃ । સિંહનાદાન્ભૃશં ચક્રુઃ શઙ્ખાન્દધ્મુશ્ચ મારિષત
રાજા, બંને શ્વેત ઘોડાવાળા રથીઓ સામસામે લડતા જોઈને રાજાઓએ જોરદાર સિંહગર્જના કરી અને શંખ વગાડ્યા.
દ્રૌણિર્દુર્યોધનશ્ચૈવ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજઃ । પરિવાર્ય રણે ભીષ્મં સ્થિતા યુદ્ધાય મારિષ
દ્રૌણિ, દુર્યોધન અને તમારો પુત્ર વિકર્ણ, ભીષ્મને યુદ્ધમાં ઘેરીને લડવા તૈયાર ઊભા રહ્યા.
તથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે પરિવાર્ય ધનઞ્જયમ્ । સ્થિતા યુદ્ધાય મહતે તતો યુદ્ધમવર્તત
એ જ રીતે, બધા પાંડવો ધનંજયને ઘેરીને મહાયુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા અને પછી યુદ્ધ શરૂ થયું.
ગાઙ્ગેયસ્તુ રણે પાર્થમાનર્ચ્છન્નવભિઃ શરૈઃ । તમર્જુનઃ પ્રત્યવિધ્યદ્દશભિર્મર્મભેદિભિઃ
યુદ્ધમાં ગાંગેયે પાર્થ પર અનેક બાણ વરસાવ્યા; અર્જુને તેને દસ મર્મભેદી બાણોથી જવાબ આપ્યો.
તતઃ શરસહસ્રેણ સુપ્રયુક્તેન પાણ્ડવઃ । અર્જુનઃ સમરશ્લાઘી ભીષ્મસ્યાવારયદ્દિશઃ
પછી યુદ્ધના શોભા અર્જુને હજાર સારી રીતે નિશાન પર વાગતા બાણોથી ભીષ્મ સામે બધાં દિશાઓ રોકી દીધી.
શરજાલં તતસ્તત્તુ શરજાલેન મારિષ। વારયામાસ પાર્થસ્ય ભીષ્મઃ શાન્તનવસ્તદા
પછી, મારિષ, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે પોતાના બાણોના જાળથી પાર્થના બાણોના જાળને અટકાવ્યા.
ઉભૌ પરમસંહૃષ્ટાવુભૌ યુદ્ધાભિનન્દિનૌ । નિર્વિશેષમયુધ્યેતાં કૃતપ્રતિકૃતૈષિણૌ
બન્ને ખૂબ આનંદિત હતા, બન્ને યુદ્ધમાં ખુશી અનુભવી રહ્યા હતા, બન્ને સમાન રીતે લડી રહ્યા હતા અને એકબીજાના પ્રહારનો જવાબ આપી રહ્યા હતા.
ભીષ્મચાપવિમુક્તાનિ શરજાલાનિ શઙ્ઘશઃ। શીર્યમાણાન્યદૃશ્યન્ત ભિન્નાન્યર્જુનસાયકૈઃક
ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા બાણોના ઝાંઝાવાતો અર્જુનના બાણોથી તૂટી અને વિખેરાઈ જતા દેખાયા.
તથૈવાર્જુનમુક્તાનિ શરજાલાનિ સર્વશઃ । ગાઙ્ગેયશરનુન્નાનિ પ્રાપતન્ત મહીતલે
એ જ રીતે, અર્જુનના છોડેલા બધા બાણોના ઝાંઝાવાતો ગાંગેયના બાણોથી પડતા જમીન પર ખસી ગયા.
અર્જુનઃ પઞ્ચવિંશત્યા ભીષ્મમાર્ચ્છચ્છિતૈઃ શરૈઃ । ભીષ્મોપિ સમરે પાર્થં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ
અર્જુને પঁચવીસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ભીષ્મને ઘાયલ કર્યો; અને ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં પાર્થને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
અન્યોન્યસ્ય હયાન્વિદ્ધ્વા ધ્વજૌ ચ સુમહાબલૌ । રથેષાં રથચક્રે ચ ચિક્રીડતુરરિન્દમૌ
બન્ને મહાબલી યોદ્ધાઓએ એકબીજાના ઘોડા અને ધ્વજને ઘાયલ કર્યા અને રથ તથા રથના ચક્રોમાં જોરદાર યુદ્ધ કર્યું.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ભીષ્મઃ પ્રહરતાં વરઃ। વાસુદેવં ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન સ્તનાન્તરે
પછી ક્રોધિત ભીષ્મ, પ્રહારમાં શ્રેષ્ઠ, મહારાજ, વાસુદેવને ત્રણ બાણોથી છાતીમાં ઘાયલ કર્યા.
ભીષ્મચાપચ્યુતૈસ્તૈસ્તુ નિર્વિદ્ધો મધુસૂદનઃ । વિરરાજ રણે રાજન્સપુષ્પ ઇવ કિંશુકઃ
રાજા, ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી નીકળેલા તીરો વડે મધુસૂદન ઘાયલ થયો, તો યુદ્ધભૂમિમાં એ એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે ફૂલોથી શોભતો કિંચુક વૃક્ષ.
તતોઽર્જુનો ભૃશં ક્રુદ્ધો નિર્વિદ્ધં પ્રેક્ષ્ય માધવમ્ । સારથિં કુરુવૃદ્ધસ્ય નિર્બિભેદ શિતૈઃ શરૈઃ
પછી અર્જુને જ્યારે માધવને ઘાયલ જોયો, ત્યારે તે ખૂબ જ ગુસ્સે થયો અને કૌરવોના વડીલના સારથિને તીખા તીરો વડે ઘાયલ કર્યો.
યતમાનૌ તુ તૌ વીરાવન્યોન્યસ્ય વધં પ્રતિ। ન શક્નુતાં તદાઽન્યોન્યમભિસન્ધાતુમાહવે
એ બંને વીરોએ એકબીજાને મારવા માટે ઘણી કોશિશ કરી, પણ યુદ્ધમાં કોઈને પણ એકબીજાને ઘાયલ કરવાની તક મળી નહીં.
તૌ મણ્ડલાનિ ચિત્રાણિ ગતત્પ્રત્યાગતાનિ ચ। અદર્શયેતાં બહુધા સૂતસામર્થ્યલાઘવાત્
સારો અને ઝડપી સારથિઓના કૌશલ્યથી એ બંનેએ આગળ-પાછળ અને ચક્કર મારતા અનેક વિચિત્ર ચલાવટો બતાવી.
અન્તરં ચ પ્રહારેષુ તર્કયન્તૌ પરસ્પરમ્ । રાજન્નન્તરમાર્ગસ્થૌ સ્થિતાવાસ્તાં મુહુર્મુહુઃ
રાજા, એકબીજાના પ્રહારનો અંદાજ લેતા બંને વારંવાર અલગ-અલગ રસ્તે જઈને યોગ્ય તકની રાહ જોતા સ્થિર રહ્યા.
ઉભૌ સિંહરવોન્મિશ્રં શઙ્ખશબ્દં ચ ચક્રતુઃ । તથૈવ ચાપનિર્ઘોષં ચક્રતુસ્તૌ મહારથૌ
બંને મહારથીઓએ સિંહની દહાડ સાથે શંખના ધ્વનિ અને ધનુષ્યના ઘંઘાટથી યુદ્ધભૂમિ ગુંજાવી.
તયોઃ શઙ્ખનિનાદેન રથનેમિસ્વનેન ચ। દારિતા સહસા ભૂમિશ્ચકમ્પે ચ નનાદ ચ
એ બંનેના શંખના નાદ અને રથના ચકરાના અવાજથી ધરતી અચાનક ફાટી, ધ્રુજી ઉઠી અને ગુંજી ઉઠી.
નોભયોરન્તરં કશ્ચિદ્દદૃશે ભરતર્ષભ । બલિનૌ યુદ્ધદુર્ધર્ષાવન્યોન્યસદૃશાવુભૌ
ભારતકુલના શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં એ બંનેમાં કોઈ ફરક દેખાતો નહોતો—બંને બળવાન અને અપરાજેય હતા, અને એકબીજાને બરાબર ટક્કર આપતા હતા.
ચિહ્નમાત્રેણ ભીષ્મં તુ પ્રજજ્ઞુસ્તત્ર કૌરવાઃ । તથા પાણ્ડુસુતાઃ પાર્થં ચિહ્નમાત્રેણ જજ્ઞિરેક
ત્યાં કૌરવો ભીષ્મને માત્ર તેના નિશાનથી ઓળખી શક્યા, અને પાંડુપુત્રોએ પણ પાર્થને ફક્ત તેના ચિહ્નથી ઓળખ્યો.
તયોર્નૃવરયોર્દૃષ્ટ્વા તાદૃશં તં પરાક્રમમ્। વિસ્કમયં સર્વભૂતાનિ જગ્મુર્ભારતસંયુગે
ભારત યુદ્ધમાં એ બંને શ્રેષ્ઠ પુરુષોની એવી પરાક્રમતા જોઈને બધા જીવજંતુઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
ન તયોર્વિવરં કશ્ચિદ્રણે પશ્યતિ ભારત। ધર્મે સ્થિતસ્ય હિ યથા ન કશ્ચિદ્વૃજિનં ક્વચિત્
ભારત, યુદ્ધમાં એ બંનેમાં કોઈ ખોટ કે તફાવત કોઈ જોઈ શકતો નહોતો, જેમ કે ધર્મમાં સ્થિર મનુષ્યમાં કોઈ દોષ દેખાતો નથી.
ઉભૌ ચ શરજાલેન તાવદૃશ્યો બભૂવતુઃ। પ્રકાશૌ ચ પુનસ્તૂર્ણં બભૂવતુરુભૌ રણે
બંને તીરોની ઝમાવટથી દૃશ્યથી અદૃશ્ય થઈ ગયા, અને પછી તરત જ યુદ્ધમાં ફરી સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યા.
તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાશ્ચારણાશ્ચર્ષિભિઃ સહ। અન્યોન્યં પ્રત્યભાષન્ત તયોર્દૃષ્ટ્વા પરાક્રમમ્
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, ચારણો અને ઋષિઓએ એ બંનેની પરાક્રમતા જોઈને એકબીજામાં વાતો કરી.
ન શક્યૌ યુધિ સંરબ્ધૌ જેતુમેતૌ કથંચન। સદેવાસુરગન્ધર્વૈર્લોકૈરપિ મહારથૌ
યુદ્ધમાં ઉગ્ર થયેલા એ બંને મહારથીઓને દેવો, અસુરો કે ગંધર્વો પણ જીતવા અશક્ય છે.