પાઞ્ચજન્યં હૃષીકેશો દેવદત્તં ધનંજયઃ। પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશઙ્ખં ભીમકર્મા વૃકોદરઃ
હૃષીકેશે પાંચજન્ય, ધનંજયે દેવદત્ત અને ભીમકર્મા વૃત્રોદરે મહાન પૌંડ્ર શંખ વગાડ્યો.
અન્તવિજયં રાજા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુઘોષમણિપુષ્પકૌ
કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે અનંતવિજય શંખ વગાડ્યો; નકુલ અને સહદેવે સુઘોષ અને મણિપુષ્પક શંખ વગાડ્યા.
કાશિરાજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચ મહારથઃ
કાશીના રાજા, શૈબ્ય, અને મહારથી શિખંડી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ અને મહારથી સાત્યકી,
પાઞ્ચાલ્યાશ્ચ મહેષ્વાસા દ્રૌપદ્યાઃ પઞ્ચ ચાત્મજાઃ । સર્વે દધ્યુર્મહાશઙ્ખાન્સિંહનાદાંશ્ચ નેદિરે
અને દ્રૌપદીના પાંચે પુત્રો, જે મહાન ધનુર્ધારી હતા, એ બધા મળીને પોતાના વિશાળ શંખ વગાડ્યા અને સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
સ ઘોષઃ સુમહાંસ્તત્ર વીરૈસ્તૈઃ સમુદીરિતઃ। નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલો વ્યનુનાદયન્
એવી ભયાનક ધ્વનિ, જે વીરોએ ઊપજાવી, આકાશ અને ધરતીને ધમધમાવી ઉઠી.
એવમેતે મહારાજ પ્રહૃષ્ટાઃ કુરુપાણ્ડવાઃ। પુનર્યુદ્ધાય સંજગ્મુસ્તાપયાનાઃ પરસ્પરમ્
હે રાજા, એ રીતે ખુશખુશાલ થયેલા કૌરવો અને પાંડવો ફરીથી યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા અને એકબીજાને લલકાર્યા.
એવં વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ મામકેષ્વિતરેષુ ચ । કથં પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠાઃ સંપ્રહારં પ્રચક્રિરે
બન્ને પક્ષોની સેના એમ જ ગોઠવાઈ હતી ત્યારે, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરો કેવી રીતે લડી પડ્યા, તે મને કહો.
તથા વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ સન્નદ્ધરુચિરધ્વજાઃ। `તાવકાઃ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં યથાઽયુધ્યન્ત તચ્છૃણુ।' અપારમિવ સંદૃશ્ય સાગરપ્રતિમં બલમ્
જ્યારે સેના શોભાદાયક કવચ અને ધ્વજોથી સજ્જ હતી, ત્યારે તમારી સેના પાંડવો સામે કેવી રીતે લડી, એ સાંભળો. એ સેનાનું બળ તો અખૂટ સમુદ્ર જેવું લાગતું હતું.
તેષાં મધ્યે સ્થિતો રાજન્પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ । અબ્રવીત્તાવકાન્સર્વાન્યુદ્ધ્યધ્વમિતિ દંશિતાઃ
એ બધાની વચ્ચે, હે રાજા, તમારો પુત્ર દુર્યોધન ઊભો રહ્યો અને તમારી આખી સેનેને કડકાઈથી યુદ્ધ કરવા કહ્યું.
તે મનઃ ક્રૂરમાધાય સમભિત્યક્તજીવિતાઃ । પાણ્ડવાનભ્યવર્તન્ત સર્વ એવોચ્છ્રિતધ્વજાઃ
તેમણે મનમાં કઠોરતા ધારવી, જીવની ચિંતા છોડીને, બધા ઊંચા ધ્વજ લઈને પાંડવો સામે ચડાઈ કરી.
તતો યુદ્ધં સમભવત્તુમુલં રોમહર્ષણમ્। તાવકાનાં પરેષાં ચ વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્
પછી તમારી અને સામાની સેના વચ્ચે ભયંકર અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં રથ અને હાથીઓ એકબીજામાં ભળી ગયા.
મુક્તાસ્તુ રથિભિર્બાણા રુક્મપુઙ્ખાઃ સુતેજિતાઃક । સન્નિપેતુરકુણ્ઠાગ્રા નાગેષુ ચ હયેષુ ચ
રથસ્વારો દ્વારા છોડાયેલા સુવર્ણપંખી અને તીક્ષ્ણ બાણો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ પર અડધી શક્તિથી પડ્યા.
તથા પ્રવૃત્તે સંગ્રામે ધનુરુદ્યમ્ય દંશિતઃ । અભિપત્ય મહાબાહુર્ભીષ્મો ભીમપરાક્રમઃ
એ રીતે યુદ્ધ જોરશોરથી ચાલતું હતું ત્યારે, ભીષ્મે, જે બલવાન અને ભયાનક મનવાળો હતો, ધનુષ ઉપાડી આગળ વધ્યો.
સૌભદ્રે ભીમસેને ચ સાત્યકૌ ચ મહારથે । કૈકેયે ચ વિરાટે ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ પાર્ષતે
સુભદ્રાનો પુત્ર, ભીમસેન, મહારથી સાત્યકી, કૈકેય, વિરાટ અને પૃષ્ઠદ્યુમ્ન સામે,
એતેષુ નરવીરેષુ ચેદિમત્સ્યેષુ ચાભિભૂઃ । વવર્ષ શરવર્ષાણિ વૃદ્ધઃ કુરુપિતામહઃ
આ બધા વીર પુરુષો, ચેદિ અને મત્સ્યોમાં, કુરુઓના વૃદ્ધ પિતામહે તીરોની વરસાદ વરસાવી.
અભિદ્યત તતો વ્યૂહસ્તસ્મિન્વીરસમાગમે। સર્વેષામેવ સૈન્યાનામાસીદ્વ્યતિકરો મહાન્
પછી જ્યારે એ વીરોએ યુદ્ધમાં સામસામે આવી, ત્યારે ગોઠવણી તૂટી ગઈ અને બધી સેનાઓમાં ભારે ગડબડ મચી ગઈ.
સાદિનો ધ્વજિનશ્ચૈવ હતપ્રવરવાજિનઃ । વિપ્રદ્રુતરથાનીકાઃ સમપદ્યન્ત પાણ્ડવાઃ
ધ્વજાવાળા અને ઘોડેસવાર, જેમના શ્રેષ્ઠ ઘોડા માર્યા ગયા હતા, અને રથોની ટોળકી છુટા પડી ગઈ, એ રીતે પાંડવો થયા.
અર્જુનસ્તુ નરવ્યાઘ્રો દૃષ્ટ્વા ભીષ્મં મહારથમ્ । વાર્ષ્ણેયમબ્રવીત્ક્રુદ્ધો યાહિ યત્ર પિતામહઃ
પણ મનુષ્યોમાં વાઘ અર્જુને, ભીષ્મ મહારથીને જોઈને, ક્રોધથી વૃત્તને કહ્યું: 'જ્યાં પિતામહ છે ત્યાં રથ લઈ જા.'
એષ ભીષ્મઃ સુસંક્રુદ્ધો વાર્ષ્ણેય મમ વાહિનીમ્ । નાશયિષ્યતિ સુવ્યક્તં દુર્યોધનહિતે રતઃ
'આ ભીષ્મ બહુ જ ગુસ્સામાં છે, હે વૃત્ત, અને દુર્યોધનના હિતમાં લાગેલો છે, એ નિશ્ચિતપણે મારી સેના નાશ કરી દેશે.'
એષ દ્રોણઃ કૃપઃ શલ્યો વિકર્ણશ્ચ જનાર્દન । ધાર્તરાષ્ટ્રાશ્ચ સહિતા દુર્યોધનપુરોગમાઃ
'અહીં દ્રોણ, કૃપ, શલ્ય અને વિકર્ણ છે, હે જનાર્દન, અને ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો દુર્યોધનને આગેવાન બનાવીને અહીં ભેગા છે.'
પાઞ્ચાલાન્નિહનિષ્યન્તિ રક્ષિતા દૃઢધન્વના । સોઽહં ભીષ્મં વધિષ્યામિ સૈન્યહેતોર્જનાર્દન
પાંચાલો ભલે દૃઢ ધનુષ્યધારી દ્વારા રક્ષાયેલા હોય, તેમ છતાં તેઓ માર્યા જશે. એટલે, જનાર્દન, હું સેના માટે ભીષ્મને મારવાનો છું.
તમબ્રવીદ્વાસુદેવો યત્તો ભવ ધનંજય। એષ ત્વાં પ્રાપયિષ્યામિ પિતામહરથં પ્રતિ
વાસુદેવએ કહ્યું: 'ધનંજય, તુ તૈયાર રહીજે; હું તને પિતામહના રથ પાસે લઈ જઈશ.'
એવમુક્ત્વા તતઃ શૌરી રથં તં લોકવિશ્રુતમ્ । પ્રાપયામાસ ભીષ્મસ્ય રથં પ્રતિ જનેશ્વર
આ રીતે કહીને શૌરીએ એ પ્રસિદ્ધ રથને ભીષ્મના રથ તરફ દોડાવ્યું, હે જનેશ્વર.
ચલદ્બહુપાતકેન બલાકાવર્ણવાજિના । સમુચ્છ્રિતમહાભીમનદદ્વાનરકેતુના
ઘંટીઓના અવાજથી ગૂંજતો, બગલાની જેમ સફેદ ઘોડાઓએ ખેંચેલો અને ઊંચો, ભયાનક વાનરધ્વજ ધરાવતો એ રથ હતો.
મહતા મેઘનાદેન રથેનામિતતેજસા । વિનિઘ્નન્કૌરવાનીકં શૂરસેનાંશ્ચ પાણ્ડવઃ
મોટા મેઘના ગર્જના જેવા અવાજ સાથે, અપરિમિત તેજવાળો એ રથ પાંડવ દ્વારા કૌરવોની પાંખો અને શૂરસેનાઓને મારતો આગળ વધ્યો.
પ્રાયાચ્છરણદઃ શીઘ્રં સુહૃદાં હર્ષવર્ધનઃ । તમાપતન્તં વેગેન પ્રભિન્નમિવ વારણમ્
શરણ આપનાર, ઝડપથી ચાલનાર અને મિત્રોનું આનંદ વધારનાર એ યોદ્ધા, ઉગ્ર ગતિથી, જેમ કે ઉગ્ર હાથી દોડે તેમ, આગળ વધ્યો.
ત્રસયનતં રણે શૂરાન્મર્દયન્તં ચ સાયકૈઃ । સૈન્ધવપ્રમુખૈર્ગુપ્તઃ પ્રાચ્યસૌવીરકેકયૈઃ । સહસા પ્રત્યુદીયાય ભીષ્મઃ શાન્તનવોઽર્જુનમ્
યુદ્ધમાં વીરોને ડરાવતો અને તીક્ષ્ણ બાણોથી તેમને દબાવતો, સિંધુરાજા તથા પૂર્વ, સૌવીર, કૈકય યોદ્ધાઓથી રક્ષાયેલો ભીષ્મ, શાંતનુપુત્ર, અચાનક અર્જુન સામે આવ્યો.
કો હિ ગાણ્ડીવધન્વાનમન્યઃ કુરુપિતામહાત્। દ્રોણવૈકર્તનાભ્યાં વા રથી સંયાતુમર્હતિ
કોણ છે જે ગાંડીવધારી સિવાય, કે કુરુ પિતામહોમાંથી કોઈ રથયોધ્ધા, કે દ્રોણા અને કૃપાપુત્ર સિવાય, યુદ્ધમાં તેનો સામનો કરી શકે?
તતો ભીષ્મો મહારાજ સર્વલોકમહારથઃ । અર્જુનં સપ્તતસપ્તત્યા નારાચાનાં સમાચિનોત્
પછી મહાન રથયોધ્ધા ભીષ્મે, હે રાજા, અર્જુનને સત્તર સત્તર લોખંડના બાણોથી ઢાંકી દીધો.
દ્રોણશ્ચ પઞ્ચવિંશત્યા કૃપઃ પઞ્ચાશતા શરૈઃ। દુર્યોધનશ્રતુઃષષ્ટ્યા શલ્યશ્ચ નવભિઃ શરૈઃ
દ્રોણે પચ્ચીસ બાણો માર્યા, કૃપાએ પચાસ, દુર્યોધને છાસઠ અને શલ્યાએ નવ બાણો અર્જુન પર છોડ્યા.