શબરા ઉદ્ભસાશ્ચૈવ વત્સાશ્ચ સહ નાકુલૈઃ । નકુલઃ સહદેવશ્ચ વામં પક્ષં સમાશ્રિતાઃ
શબરો, ઉદ્ભસો અને વત્સો, સાથે સાથે નકુલના લોકો પણ હાજર હતા. નકુલ અને સહદેવએ ડાબી બાજુ સંભાળી હતી.
રથાનામયુતં પક્ષૌ શિરસ્તુ નિયુતં તથા। પૃષ્ઠમર્બુદમેવાસીત્સહસ્રામિ ચ વિંશતિઃ
બન્ને બાજુએ દસ હજાર રથો હતા, આગળના ભાગે લાખ રથો હતા. પાછળના ભાગે કરોડ રથો અને વીસ હજાર વધારે હતા.
ગ્રીવાયાં નિયુતં ચાપિ સહસ્રામિ ચ સપ્તતિઃ । પક્ષકોટિપ્રપક્ષેષુ પક્ષાન્તેષુ ચ વારણાઃ
ગળા પાસે લાખ રથો અને સત્તર હજાર વધારે હતા. બાજુના છેડે અને પાંખના અંતે હાથીઓ ઊભા રાખવામાં આવ્યા હતા.
જગ્મુઃ પરિવૃતા રાજંશ્ચલન્ત ઇવ પર્વતાઃ । જઘનં પાલયામાસ વિરાટઃ સહ કેકયૈઃ
એ બધા રાજા, પહાડો જેમ હલનચલન કરતા, ચારે બાજુથી ઘેરીને આગળ વધ્યા. વિરાટ અને કેકયાઓએ પાછળનો ભાગ સંભાળ્યો.
કાશિરાજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ રથાનામયુતૈસ્ત્રિભિઃ । એવમેનં મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ્ડવાઃ
કાશીનો રાજા અને શૈબ્ય, ત્રીસ હજાર રથો સાથે એ વ્યૂહને રક્ષતા હતા. હે ભારત, પાંડવો એ રીતે આ મહાન વ્યૂહ રચ્યો.
સૂર્યોધયં ત ઇચ્છતઃ સ્થિતા યુદ્ધાય દંશિતાઃ । તેષામાદિત્યવર્માનિ વિમલાનિ મહાન્તિ ચ । શ્વેતચ્છત્રાણ્યશોભન્ત વારણેષુ રથેષુ ચ
સૂર્યોદયની ઈચ્છા રાખીને, એ બધા યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા. એમના કવચો સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને નિર્મળ હતા, અને એમના સફેદ છત્રો હાથીઓ અને રથો પર ચમકી રહ્યા હતા.
ક્રૌઞ્ચં દૃષ્ટ્વા તતો વ્યૂહમભેદ્યં તનયસ્તવ । રક્ષમાણં મહાઘોરં પાર્થેનામિતતેજસા
પછી, અર્જુન જે અનંત તેજવાળા છે, એમની કડક રક્ષા હેઠળનું અખંડનીય ક્રૌંચ વ્યૂહ જોઈને, તારો પુત્ર—
આચાર્યમુપસંગમ્ય કૃપં શલ્યં ચ પાર્થિવ । સૌમદત્તિં વિકર્ણં ચ સોઽશ્વત્થામાનમેવ ચ
ગુરુ, કૃપ, શલ્ય, રાજા, સૌમદત્ત, વિકર્ણ અને અશ્વત્થામા પાસે ગયો.
દુઃશાકસનાદીન્ભ્રાતૄંશ્ચ સર્વનેવ ચ ભારત । અન્યાંશ્ચ સુબહૂઞ્શૂરાન્યુદ્ધાય સમુપાગતાન્
દુઃશાસન, પોતાના બધા ભાઈઓ અને બીજા ઘણા શૂરવીરો, જે યુદ્ધ માટે ભેગા થયા હતા, એમને પણ બોલાવ્યો.
પ્રાહેદં વચનં કાલે હર્ષયંસ્તનયસ્તવ । નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ
એ સમયે, તારા પુત્રે એમને ઉત્સાહ આપતાં આ વાત કહી: 'તમારે બધા વિવિધ શસ્ત્રો અને હથિયારો ચલાવતાં આવડે છે, અને યુદ્ધમાં પારંગત છો.'
એકૈકશઃ સમર્થા હિ યૂયં સર્વે મહારથાઃ । પાણ્ડુપુત્રાન્રણે હન્તું સસૈન્યાન્કિમુ સંહતાઃ
'તમારા દરેકમાં એટલી શક્તિ છે કે તમે એકલા પણ પાંડુપુત્રો અને એમની સેનાને યુદ્ધમાં હરાવી શકો—તો બધા મળીને તો કેટલું કરી શકો!'
અપર્યાપ્તં તદસ્માકં બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્ । પર્યાપ્તમિદમેતેષાં બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્
'ભીષ્મની રક્ષા હેઠળ અમારી સેના અખૂટ છે; અને ભીમની રક્ષા હેઠળ એમની સેના મર્યાદિત છે.'
સંસ્થાનાઃ શૂરસેનાશ્ચ વેત્રિકાઃ કુકુરાસ્તથા । આરોચકાસ્ત્રિગર્તાશ્ચ મદ્રકા યવનાસ્તથા
'સંસ્થાન, શૂરસેના, વેત્રિક, કુકુર, આરોચક, ત્રિગર્ત, મદ્રક અને યવન—'
શત્રુંજયેન સહિતાસ્તથા દુઃશાસનેન ચ । વિકર્ણેન ચ વીરેણ તથા નન્દોપનન્દકૈઃ
'શત્રુંજય, દુઃશાસન, શૂરવીર વિકર્ણ, અને સાથે નંદ તથા ઉપનંદક—'
ચિત્રસેનેન સહિતાઃ સહિતાઃ પારિભદ્રકૈઃ । ભીષ્મમેવાભિરક્ષન્તુ સહ સૈન્યપુરસ્કૃતાઃ
ચિત્રસેન અને પારિભદ્રક સાથે, પોતાના સૈનિકો સાથે ભીષ્મની રક્ષા કરે.
તતો ભીષ્મશ્ચ દ્રોણશ્ચ તવ પુત્રાશ્ચ મારિષ । અવ્યૂહન્ત મહાવ્યૂહં પાણ્ડૂનાં પ્રતિબાધકમ્
પછી ભીષ્મ, દ્રોણ અને તમારા પુત્રોએ, પાંડવોને અટકાવવા માટે મહાન વ્યૂહ રચ્યો.
ભીષ્મઃ સૈન્યેન મહતા સમનન્તાત્પરિવારિતઃ । યયૌ પ્રકર્ષન્મહતીં વાહિનીં સરરાડિવ
ભીષ્મ ચારેય બાજુથી વિશાળ સેના સાથે ઘેરાઈને, રાજા જેવો મહાન દળને આગળ લઈ ગયા.
તમન્વાયાન્મહેષ્વાસો ભારદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ । કુન્તલૈશ્ચ દશાર્ણૈશ્ચ માગધૈશ્ચ વિશાંપતે
પારંગત ધનુર્ધર ભારદ્વાજ, કુંતલ, દશાર્ણ અને માગધ સાથે, ભીષ્મના પાછળ ગયા.
વિદમર્ભૈર્મેકલૈશ્ચૈવ કર્ણપ્રાવરણૈરપિ । સહિતાઃ સર્વસૈન્યેન ભીષ્મમહાવશોભિનમ્
વિદર્ભ, મેકલ અને કર્ણના રક્ષક તથા આખી સેના સાથે, ભીષ્મના શોભાયમાન દળ જોડાયા.
ગાન્ધારાઃ સિન્ધુસૌવીરાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ। શકુનિશ્ચ સ્વસૈન્યેન ભીષ્મમાહવશોભિનમ્
ગાંધીર, સિંધુ, સૌવીર, શિબી, વસાત અને શકુની પોતાની સેના સાથે, યુદ્ધમાં તેજસ્વી ભીષ્મ સાથે જોડાયા.
તતો દુર્યોધનો રાજા સહિતઃ સર્વસોદરૈઃ । અશ્વાતર્કેર્વિકર્ણૈશ્ચ તથા ચામ્બષ્ઠકોસલૈઃ
પછી રાજા દુર્યોધન, પોતાના બધા ભાઈઓ, અશ્વાતર્ક, વિકર્ણ, તેમજ અંબષ્ઠ અને કોશલ સાથે જોડાયા.
દરદૈશ્ચ શકૈશ્ચૈવ તથા ક્ષુદ્રકમાલવૈઃ । અભ્યરક્ષત સંહૃષ્ટઃ સૌબલેયસ્ય વાહિનીમ્
દરદ, શક, તેમજ ક્ષુદ્રક અને માલવ સાથે, આનંદપૂર્વક સૌબલની સેના રક્ષી.
ભૂરિશ્રવાઃ શલઃ શલ્યો ભગદત્તશ્ચ મારિષઃ। વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ વામં પાર્શ્વમપાલયન્
ભૂરીશ્વ, શલ, શલ્ય, ભગદત્ત અને અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદએ ડાબી બાજુની રક્ષા કરી.
સૌમદત્તિઃ સુશર્મા ચ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃ। શ્રુતાયુશ્ચાચ્યુતાયુશ્ચ દક્ષિણં પક્ષમાસ્થિતાઃ
સૌમદત્તિ, સુશર્મા, કામ્બોજ સુદક્ષિણ, શ્રુતાયુ અને અચ્યુતાયુએ જમણી બાજુ સ્થાન લીધું.
અશ્વત્થામા કૃપશ્ચૈવ કૃતવર્મા ચ સાત્વતઃ । મહત્યા સેનયા સાર્ધં સેનાપૃષ્ટે વ્યવસ્થિતાઃ
અશ્વત્થામા, કૃપાચાર્ય અને સાત્વત કૃતવર્મા, મોટી સેના સાથે પાછળની બાજુએ ઊભા રહ્યા.
પૃષ્ઠગોપાસ્તુ તસ્યાસન્નાનાદેશ્યા જનેશ્વરાઃ। કેતુમાન્વસુદાનશ્ચ પુત્રઃ કાશ્યસ્ય ચાભિભૂઃ
પાછળની રક્ષા માટે કેટુમાન, વસુદાન અને કાશીરાજના પુત્ર અભિભૂ, દરેક પોતાના પ્રદેશમાંથી આવ્યા.
તતસ્તે તાવકાઃ સર્વે હૃષ્ટા યુદ્ધાય ભારત। દધ્મુઃ શઙ્ખાન્મુદા યુક્તાઃ સિંહનાદાંસ્તથોન્નદન્
પછી, હે ભારત, તમારી બધી સેનાએ આનંદથી યુદ્ધ માટે શંખ વગાડ્યા અને સિંહ જેવો ગર્જના કરી.
તેષાં શ્રુત્વા તુ હૃષ્ટાનાં વૃદ્ધઃ કુરુપિતામહઃ। સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્
તેમના આનંદભેર ગર્જના સાંભળી, વૃદ્ધ કુરુપિતામહ ભીષ્મે પણ ઉંચી અવાજે ગર્જના કરી અને શક્તિપૂર્વક શંખ વગાડ્યો.
તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પેશ્યશ્ચ વિવિધાઃ પરૈઃ। આનકાશ્ચાભ્યહન્યન્ત સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્
પછી શંખ, ભેરી, પેશ્ય અને વિવિધ વાદ્યો વગાડાયા; એ અવાજ ખૂબ જ ગજગજાટભર્યો હતો.
તતઃ શ્વેતૈર્હયૈર્યુક્તે મહતિ સ્યન્દને સ્થિતૌ । પ્રદધ્મતુઃ શઙ્ખવરૌ હેમરત્નપરિષ્કૃતૌ
પછી, સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલા મહાન રથમાં ઊભા રહીને, બંનેએ સોનાના અને રત્નોથી શોભાયમાન શંખ વગાડ્યા.