શઙ્ખઃ ક્રોધાત્પ્રજજ્વાલ હવિષા હવ્યવાડિવ । સ વિસ્ફાર્ય મહચ્ચાપં શક્રચાપોપમં બલી
શંખ ક્રોધથી અગ્નિમાં હવન સામગ્રી નાખવાથી જેમ જ્વલતો થાય તેમ જ્વલ્યો અને તેણે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય સમાન મહાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
અભ્યધાવજ્જિઘાંસન્વૈ શલ્યં મદ્રાધિપં યુધિ । મહતા રથસઙ્ઘેન સમન્તાત્પરિરક્ષિતઃ
તે યુદ્ધમાં મદ્રરાજ શલ્યને મારવા દોડી ગયો, અને ચારેય બાજુથી વિશાળ રથોની સેના દ્વારા ઘેરાયેલો હતો.
સૃજન્બાણમયં વર્ષં પ્રાયાચ્છલ્યરથં પ્રતિ। તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય મત્તવારણવિક્રમમ્
તે શલ્યના રથ તરફ તીરોની વરસાદ વરસાવતો આગળ વધ્યો; અને તેને ઉગ્ર હાથી જેવી દાઝ સાથે આવતો જોઈને,
તાવકાનાં રથાઃ સપ્ત સમન્તાત્પર્યવારયન્ । મદ્રરાજં પરીપ્સન્તો મૃત્યોર્દંષ્ટ્રાન્તરં ગતમ્
તમારા સાત રથોએ ચારે બાજુથી તેને ઘેરી લીધો, કારણ કે તેઓ મૃત્યુના મુખમાં ગયેલા મદ્રરાજને બચાવવા ઇચ્છતા હતા.
બૃહદ્બલશ્ચ કૌસલ્યો જયત્સેનશ્ચ માગધઃ। તથા રુક્મરથો રાજન્પુત્રઃ શલ્યસ્ય માનિતઃ
કૌશલ દેશના બૃહદ્બલ અને માગધ દેશના જયત્સેન, તેમજ શલ્યપુત્ર રુક્મરથ, રાજા, ત્યાં બહુ આદરથી સન્માન પામ્યા હતા.
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃક । બૃહત્ક્ષત્રસ્ય દાયાદઃ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ
અવન્તિના વિંદ અને અનુવિંદ, કામ્બોજ દેશના સુદક્ષિણ, તથા બૃહત્ક્ષત્રના વારસદાર અને સિંધુના રાજા જયદ્રથ પણ ત્યાં હાજર હતા.
નાનાધાતુવિચિત્રાણિ કાર્મુકાણિ મહાત્મનામ્ । વિસ્ફારિતાન્યદૃશ્યન્ત તોયદેષ્વિવ વિદ્યુતઃ
મહાનુભાવો પોતાના વિવિધ ધાતુઓથી શોભતા ધનુષ્ય ખેંચતા હતા, અને તેઓ મેઘોમાં વીજળી જેવી ઝળહળતા દેખાતા હતા.
તે તુ બાણમયં વર્ષં શઙ્ખમૂર્ધ્નિં ન્યપાતયન્ । નિદાઘાન્તેઽનિલોદ્ધૃતા મેઘા ઇવ નગે જલમ્
પછી તેમણે શંખના મસ્તક પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી, જેમ ઉનાળાના અંતે પવનથી ઉડેલા વાદળો પર્વત પર વરસાદ વરસાવે છે.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહેષ્વાસઃ સપ્તભલ્લૈઃ સુતેજનૈઃ । ધનૂંષિ તેષામાચ્છિદ્ય નનર્દ પૃતનાપતિઃ
પછી ક્રોધિત મહાન ધનુર્ધરે સાત સુસજ્જ તીરો વડે તેમના ધનુષ્ય કાપી નાખ્યા અને તે સેનાપતિ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતો ભીષ્મો મહાબાહુર્વિનદ્ય જલદો યથા। તાલમાત્રં ધનુર્ગૃહ્ય શઙ્ખમભ્યદ્રવદ્રણે
પછી ભીષ્મે, પોતાના બળથી ગર્જતો મેઘ જેવો અવાજ કર્યો, તાડના વૃક્ષ જેટલું મોટું ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધમાં શંખ તરફ દોડી ગયા.
તમુદ્યન્તમુદીક્ષ્યાથ મહેષ્વાસં મહાબલમ્ । સંત્રસ્તા પાણ્ડવી સેના વાતવેગહતેવ નૌઃ
એ મહાન ધનુર્ધર અને શક્તિશાળી ભીષ્મને આગળ વધતો જોઈ, પાંડવોની સેના ભયથી કાંપી ઉઠી, જાણે વાવાઝોડામાં હલતી નાવ હોય.
તતોઽર્જુનઃ સંત્વરિતઃ શઙ્ખસ્યાસીત્પુરઃસરઃ । ભીષ્માદ્રક્ષ્યોઽયમદ્યેતિ તતો યુદ્ધમવર્તત
પછી અર્જુન ઝડપથી શંખની રક્ષા માટે આગળ આવ્યા, 'આજે ભીષ્મથી શંખને બચાવવો છે' એમ વિચારીને યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
હાહાકારો મહાનાસીદ્યોધાનાં યુધિ યુધ્યતામ્ । તેજસ્તેજસિ સંપૃક્તમિત્યેવં વિસ્મયં યયુઃ
યુદ્ધમાં યુદ્ધવીરો વચ્ચે મોટો હોહો મચી ગયો, બળે બળ સાથે અથડાતા બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
અથ શલ્યો ગદાપાણિરવતીર્ય મહારથાત્ । શઙ્ખસ્ય ચતુરો વાહાનહનદ્ભરતર્ષભ
પછી શલ્યે ગદા હાથમાં લઈને પોતાના મહારથ પરથી નીચે ઉતરી, અને શંખના ચારેય ઘોડા માર્યા, હે ભરતવંશી.
સ હતાશ્વાદ્રથાત્તૂર્ણં ખઙ્ગમાદાય વિદ્રુતઃ । બીભત્સોશ્ચ રથં પ્રાપ્ય પુનઃ શાન્તિમવિન્દત
ઘોડા મરી જતા, શંખ ઝડપથી રથમાંથી કૂદી પડ્યા, ખડગ લઈને ભાગ્યા અને ભીમસેનના રથ સુધી પહોંચી ફરી સુરક્ષિત થયા.
તતો ભીષ્મરથાત્તૂર્ણમુત્પતન્તિ પતત્રિણઃ । યૈરન્તરીક્ષં ભૂમિશ્ચ સર્વતઃ સમવસ્તૃતા
પછી ભીષ્મના રથમાંથી ઝડપથી તીરો છૂટી ગયા, જેમણે આખું આકાશ અને ધરતી બધે ઢાંકી દીધી.
પઞ્ચાલાનથ મત્સ્યાંશ્ચ કેકયાંશ્ચ પ્રભદ્રકાન્ । ભીષ્મઃ પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠઃ પાતયામાસ પત્રિભિઃ
ભીષ્મે, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના તીરો વડે પંચાલ, મત્સ્ય, કેકય અને પ્રભદ્રક યોદ્ધાઓને પછાડ્યા.
ઉત્સૃજ્ય સમરે રાજન્પાણ્ડવં સવ્યસાચિનમ્ । અભ્યદ્રવત પાઞ્ચાલ્યં દ્રુપદં સેનયા વૃતમ્
યુદ્ધમાં પાંડવોના સવ્યસાચી અર્જુનને છોડી, ભીષ્મે સેના સાથે ઘેરાયેલા પંચાલના દ્રુપદ પર આક્રમણ કર્યું.
પ્રિયં સંબન્ધિનં રાજઞ્શરાનવકિરન્બહૂન્ । અગ્નિનેવ પ્રદગ્ધાનિ વનાનિ શિશિરાત્યયે
તેમણે પોતાના પ્રિય સ્નેહી દ્રુપદ પર અનેક તીરો વરસાવ્યા, જેમ અગ્નિ શિયાળાની ઋતુના અંતે જંગલને દહોળે છે.
શરદગ્ધાન્યદૃશ્યન્ત સૈન્યાનિ દ્રુપદસ્ય હ। અત્યતિષ્ઠદ્રણે ભીષ્મો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
શરદીના અગ્નિથી દહાયેલી દ્રુપદની સેના યુદ્ધમાં દેખાતી હતી, જ્યારે ભીષ્મ ધૂમરહિત જ્યોત જેવું અડગ ઊભા રહ્યા.
મધ્યન્દિને યથાઽઽદિત્યં તપન્તમિવ તેજસા। ન શેકુઃ પાણ્ડવેયસ્ય યોધા ભીષ્મં નિરીક્ષિતુમ્
મધ્યાહ્ને જેમ તપતા સૂર્યને જોઈ શકાતું નથી, તેમ પાંડવોની સેના ભીષ્મના તેજને જોઈ શકતી નહોતી.
વીક્ષાંચક્રુઃ સમંતાત્તે પાણ્ડવા ભયપીડિતાઃ । ત્રાતારં નાધ્યગચ્છન્ત ગાવઃ શીતાર્દિતા ઇવ
પાંડવો ભયથી બધે નજર ફેરવી રહ્યા હતા, પણ તેમને ક્યાંય રક્ષા કરનાર મળ્યો નહીં, જેમ ઠંડીથી પીડાતા ગાયોને આશ્રય ન મળે.
સા તુ યૌધિષ્ઠિરી સેના ગાઙ્ગેયશરપીડિતા । સિંહેનેવ વિનિર્ભિન્ના શુક્લા ગૌરિવ ગોપતેઃ
યુધિષ્ઠિરની સેના, ભીષ્મના તીક્ષ્ણ બાણોથી એટલી દુઃખી થઈ ગઈ હતી કે, જાણે ગોપાળની સફેદ ગાયને સિંહ ફાડી નાખે એમ ચકનાચૂર થઈ ગઈ.
હતે વિપ્રુદ્રુતે સૈન્યે નિરુત્સાહે વિમર્દિતે। હાહાકારો મહાનાસીત્પાણ્ડુસૈન્યેષુ ભારત
જ્યારે સેના મારાઈ ગઈ, વિખેરાઈ ગઈ, નિરાશ થઈ ગઈ અને સંપૂર્ણપણે હારી ગઈ, ત્યારે પાંડવોની સેના માં મોટો રડવાનો અવાજ ઉઠ્યો, હે ભરત.
તતો ભીષ્મઃ શાન્તનવો નિત્યં મણ્ડલકાર્મુકઃ । મુમોચ બાણાન્દીપ્તાગ્રાનહીનાશીવિષાનિવ
પછી શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ, હંમેશા વક્ર ધનુષ્ય ધરાવતા, અગ્નિ જેવાં તેજસ્વી બાણ છોડવા લાગ્યા, જાણે ઝેરી સાપો છૂટ્યા હોય એમ.
શરૈરેકાયનીકુર્વન્દિશઃ સર્વા યતવ્રતઃ। જઘાન પાણ્ડવરથાનાદિશ્યાદિશ્ય ભારત
એ યોદ્ધાએ પોતાના બાણોથી ચારેય દિશાઓ એકસમાન કરી નાખી, વારંવાર પાંડવોના રથોને નિશાન બનાવીને ઘાયલ કર્યા, હે ભરત.
તતઃ સૈન્યેષુ ભગ્નેષુ મથિતેષુ ચ સર્વશઃ । પ્રાપ્તે ચાસ્તં દિનકરે ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
પછી જ્યારે બંને સેનાઓ તૂટી પડી અને સંપૂર્ણપણે પીસાઈ ગઈ, અને સૂર્યાસ્ત થયો, ત્યારે કંઈ પણ ઓળખાતું નહોતું.
ભીષ્મં ચ સમુદીર્યન્તં દૃષ્ટ્વા પાર્થા મહાહવે । અવહારમકુર્વન્ત સૈન્યાનાં ભરતર્ષભ
મહાસંગ્રામમાં ભીષ્મને આગળ વધતો જોઈને, પાંડવો એ પોતાની સેના પાછી ખેંચી લીધી, હે ભરતવંશી.
કૃતેઽવહારે સૈન્યાનાં પ્રથમે ભરતર્ષભ । ભીષ્મે ચ યુદ્ધસંરબ્ધે હૃષ્ટે દુર્યોધને તથા
પહેલીવાર બંને સેનાઓ પાછી ખેંચાઈ, ત્યારે ભીષ્મ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હતો અને દુર્યોધન પણ ખૂબ આનંદિત થયો.
ધર્મરાજસ્તતસ્તૂર્ણમભિગમ્ય જનાર્દનમ્ । ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ સર્વૈઃ સર્વૈશ્ચૈવ જનેશ્વરૈઃ
પછી ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, પોતાના બધા ભાઈઓ અને રાજાઓ સાથે, ઝડપથી જનાર્દન પાસે ગયા.