ઐન્દ્રિમિન્દ્રાનુજસમં મહેન્દ્રસદૃશં બલે । અમોઘક્રોધસંકલ્પં દૃષ્ટ્વા વઃ કિમભૂન્મનઃ
જેની તાકાત ઇન્દ્રના ભાઈ જેવી છે, બળમાં મહેન્દ્ર સમાન છે, અને જેના ક્રોધ તથા સંકલ્પ કદી નિષ્ફળ જતા નથી—એવો તેને જોઈને તમારું મન શું થયું?
તથૈવ વેદવિચ્છૂરો જ્વલનાર્કસમદ્યુતિઃ । ઇન્દ્રાસ્ત્રવિદમેયાત્મા પ્રપતન્સમિતિંજયઃ
એવી રીતે, જે વેદવિદ્યા ધરાવતો, અગ્નિ અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, ઇન્દ્રના શસ્ત્રોનો જાણકાર, સ્વયં પર નિયંત્રણ ધરાવતો અને યુદ્ધમાં વિજયી છે—એવો વીર આગળ વધ્યો.
વજ્રસંસ્પર્શરૂપાણામસ્ત્રાણાં ચ પ્રયોજકઃ । સખઙ્ગાક્ષેપહસ્તસ્તુ ઘોષં ચક્રે મહારથઃ
જે શસ્ત્રો વજ્ર જેવી અસર ધરાવે છે, હાથમાં તલવાર લઈને પ્રહાર માટે તત્પર છે—એ મહારથીએ ભયાનક ધ્વનિ ઉત્પન્ન કરી.
સ સઞ્જય મહાપ્રાજ્ઞો દ્રુપદસ્યાત્મજો બલી । ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ કિમકરોચ્છ્વેતે યુધિ નિપાતિતે
હે સંજય, જ્યારે યુદ્ધમાં શ્વેતને મારવામાં આવ્યો ત્યારે દ્રુપદપુત્ર, બળવાન અને વિદ્વાન ધૃષ્ટદ્યુમ્ને શું કર્યું?
પુરા ચૈવાપરાધેન વધેન ચ ચમૂપતેઃ । મન્યે મનઃ પ્રજજ્વાલ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્
પહેલાંના અપમાન અને સેનાપતિના વધને કારણે, મને લાગે છે કે મહાન આત્માવાળા પાંડવોના મનમાં અગ્નિ પ્રગટાઈ ગઈ.
તેષાં ક્રોધં ચિન્તયંસ્તુ અહઃસુ ચ નિશાસુ ચ । ન શાન્તિમધિગચ્છામિ દુર્યોદનકૃતેન હિ । કથં ચાભૂન્મહાયુદ્ધં સર્વમાચક્ષ્વ સઞ્જય
મારે દિવસ-રાત પાંડવોના ક્રોધનો વિચાર કરવાથી શાંતિ મળતી નથી—કારણ કે દુર્યોધનએ જે કર્યું છે. હે સંજય, એ મહાયુદ્ધ કેવી રીતે થયું તે મને કહો.
શ્રૃણુ રાજન્સ્થિરો ભૂત્વા તવાપનયનો મહાન્ । ન ચ દુર્યોધને દોષમિમામાધાતુમર્હસિ
હે રાજા, ધીરજ રાખીને સાંભળો; તમારો મોટો નુકસાન થયો છે. પણ આ બધું દુઃખ માત્ર દુર્યોધન પર ન નાખવું જોઈએ.
ગતોદકે સેતુબન્ધો યાદૃક્તાદૃઙ્ભતિસ્તવ। સંદીપ્તે ભવને યદ્વત્કૂપસ્ય ખનનં તથા
પાણી વહી ગયા પછી બંધ બાંધવો, કે જે ભોજન છે એ જ છે; ઘરમાં આગ લાગી હોય ત્યારે કૂવો ખોદવો—એવું હવે તમારું પ્રયત્ન છે.
ગતપૂર્વાહ્ણભૂયિષ્ઠે તસ્મિન્નહનિ દારુણે । તાવકાનાં પરેષાં ચ પુનર્યુદ્ધમવર્તત
જ્યારે એ ભયાનક દિવસે મોટાભાગનો પૂર્વાહ્ન વીતી ગયો હતો, ત્યારે ફરીથી તમારા અને શત્રુઓના સૈન્ય વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું.
શ્વેતં તુ નિહતં દૃષ્ટ્વા વિરાટસ્ય ચમૂપતિમ્ । કૃતવર્મણા ચ સહિતં દૃષ્ટ્વા શલ્યમવસ્થિતમ્
વિરાટના સેનાપતિ શ્વેતને મૃત્યુ પામેલો જોઈને અને કૃતવર્મા સાથે શલ્યને ઊભેલો જોઈને,
શઙ્ખઃ ક્રોધાત્પ્રજજ્વાલ હવિષા હવ્યવાડિવ । સ વિસ્ફાર્ય મહચ્ચાપં શક્રચાપોપમં બલી
શંખ ક્રોધથી અગ્નિમાં હવન સામગ્રી નાખવાથી જેમ જ્વલતો થાય તેમ જ્વલ્યો અને તેણે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય સમાન મહાન ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
અભ્યધાવજ્જિઘાંસન્વૈ શલ્યં મદ્રાધિપં યુધિ । મહતા રથસઙ્ઘેન સમન્તાત્પરિરક્ષિતઃ
તે યુદ્ધમાં મદ્રરાજ શલ્યને મારવા દોડી ગયો, અને ચારેય બાજુથી વિશાળ રથોની સેના દ્વારા ઘેરાયેલો હતો.
સૃજન્બાણમયં વર્ષં પ્રાયાચ્છલ્યરથં પ્રતિ। તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય મત્તવારણવિક્રમમ્
તે શલ્યના રથ તરફ તીરોની વરસાદ વરસાવતો આગળ વધ્યો; અને તેને ઉગ્ર હાથી જેવી દાઝ સાથે આવતો જોઈને,
તાવકાનાં રથાઃ સપ્ત સમન્તાત્પર્યવારયન્ । મદ્રરાજં પરીપ્સન્તો મૃત્યોર્દંષ્ટ્રાન્તરં ગતમ્
તમારા સાત રથોએ ચારે બાજુથી તેને ઘેરી લીધો, કારણ કે તેઓ મૃત્યુના મુખમાં ગયેલા મદ્રરાજને બચાવવા ઇચ્છતા હતા.
બૃહદ્બલશ્ચ કૌસલ્યો જયત્સેનશ્ચ માગધઃ। તથા રુક્મરથો રાજન્પુત્રઃ શલ્યસ્ય માનિતઃ
કૌશલ દેશના બૃહદ્બલ અને માગધ દેશના જયત્સેન, તેમજ શલ્યપુત્ર રુક્મરથ, રાજા, ત્યાં બહુ આદરથી સન્માન પામ્યા હતા.
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ કામ્ભોજશ્ચ સુદક્ષિણઃક । બૃહત્ક્ષત્રસ્ય દાયાદઃ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ
અવન્તિના વિંદ અને અનુવિંદ, કામ્બોજ દેશના સુદક્ષિણ, તથા બૃહત્ક્ષત્રના વારસદાર અને સિંધુના રાજા જયદ્રથ પણ ત્યાં હાજર હતા.
નાનાધાતુવિચિત્રાણિ કાર્મુકાણિ મહાત્મનામ્ । વિસ્ફારિતાન્યદૃશ્યન્ત તોયદેષ્વિવ વિદ્યુતઃ
મહાનુભાવો પોતાના વિવિધ ધાતુઓથી શોભતા ધનુષ્ય ખેંચતા હતા, અને તેઓ મેઘોમાં વીજળી જેવી ઝળહળતા દેખાતા હતા.
તે તુ બાણમયં વર્ષં શઙ્ખમૂર્ધ્નિં ન્યપાતયન્ । નિદાઘાન્તેઽનિલોદ્ધૃતા મેઘા ઇવ નગે જલમ્
પછી તેમણે શંખના મસ્તક પર તીરોની ઝમાવટ વરસાવી, જેમ ઉનાળાના અંતે પવનથી ઉડેલા વાદળો પર્વત પર વરસાદ વરસાવે છે.
તતઃ ક્રુદ્ધો મહેષ્વાસઃ સપ્તભલ્લૈઃ સુતેજનૈઃ । ધનૂંષિ તેષામાચ્છિદ્ય નનર્દ પૃતનાપતિઃ
પછી ક્રોધિત મહાન ધનુર્ધરે સાત સુસજ્જ તીરો વડે તેમના ધનુષ્ય કાપી નાખ્યા અને તે સેનાપતિ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતો ભીષ્મો મહાબાહુર્વિનદ્ય જલદો યથા। તાલમાત્રં ધનુર્ગૃહ્ય શઙ્ખમભ્યદ્રવદ્રણે
પછી ભીષ્મે, પોતાના બળથી ગર્જતો મેઘ જેવો અવાજ કર્યો, તાડના વૃક્ષ જેટલું મોટું ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધમાં શંખ તરફ દોડી ગયા.
તમુદ્યન્તમુદીક્ષ્યાથ મહેષ્વાસં મહાબલમ્ । સંત્રસ્તા પાણ્ડવી સેના વાતવેગહતેવ નૌઃ
એ મહાન ધનુર્ધર અને શક્તિશાળી ભીષ્મને આગળ વધતો જોઈ, પાંડવોની સેના ભયથી કાંપી ઉઠી, જાણે વાવાઝોડામાં હલતી નાવ હોય.
તતોઽર્જુનઃ સંત્વરિતઃ શઙ્ખસ્યાસીત્પુરઃસરઃ । ભીષ્માદ્રક્ષ્યોઽયમદ્યેતિ તતો યુદ્ધમવર્તત
પછી અર્જુન ઝડપથી શંખની રક્ષા માટે આગળ આવ્યા, 'આજે ભીષ્મથી શંખને બચાવવો છે' એમ વિચારીને યુદ્ધ શરૂ કર્યું.
હાહાકારો મહાનાસીદ્યોધાનાં યુધિ યુધ્યતામ્ । તેજસ્તેજસિ સંપૃક્તમિત્યેવં વિસ્મયં યયુઃ
યુદ્ધમાં યુદ્ધવીરો વચ્ચે મોટો હોહો મચી ગયો, બળે બળ સાથે અથડાતા બધા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.
અથ શલ્યો ગદાપાણિરવતીર્ય મહારથાત્ । શઙ્ખસ્ય ચતુરો વાહાનહનદ્ભરતર્ષભ
પછી શલ્યે ગદા હાથમાં લઈને પોતાના મહારથ પરથી નીચે ઉતરી, અને શંખના ચારેય ઘોડા માર્યા, હે ભરતવંશી.
સ હતાશ્વાદ્રથાત્તૂર્ણં ખઙ્ગમાદાય વિદ્રુતઃ । બીભત્સોશ્ચ રથં પ્રાપ્ય પુનઃ શાન્તિમવિન્દત
ઘોડા મરી જતા, શંખ ઝડપથી રથમાંથી કૂદી પડ્યા, ખડગ લઈને ભાગ્યા અને ભીમસેનના રથ સુધી પહોંચી ફરી સુરક્ષિત થયા.
તતો ભીષ્મરથાત્તૂર્ણમુત્પતન્તિ પતત્રિણઃ । યૈરન્તરીક્ષં ભૂમિશ્ચ સર્વતઃ સમવસ્તૃતા
પછી ભીષ્મના રથમાંથી ઝડપથી તીરો છૂટી ગયા, જેમણે આખું આકાશ અને ધરતી બધે ઢાંકી દીધી.
પઞ્ચાલાનથ મત્સ્યાંશ્ચ કેકયાંશ્ચ પ્રભદ્રકાન્ । ભીષ્મઃ પ્રહરતાં શ્રેષ્ઠઃ પાતયામાસ પત્રિભિઃ
ભીષ્મે, યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, પોતાના તીરો વડે પંચાલ, મત્સ્ય, કેકય અને પ્રભદ્રક યોદ્ધાઓને પછાડ્યા.
ઉત્સૃજ્ય સમરે રાજન્પાણ્ડવં સવ્યસાચિનમ્ । અભ્યદ્રવત પાઞ્ચાલ્યં દ્રુપદં સેનયા વૃતમ્
યુદ્ધમાં પાંડવોના સવ્યસાચી અર્જુનને છોડી, ભીષ્મે સેના સાથે ઘેરાયેલા પંચાલના દ્રુપદ પર આક્રમણ કર્યું.
પ્રિયં સંબન્ધિનં રાજઞ્શરાનવકિરન્બહૂન્ । અગ્નિનેવ પ્રદગ્ધાનિ વનાનિ શિશિરાત્યયે
તેમણે પોતાના પ્રિય સ્નેહી દ્રુપદ પર અનેક તીરો વરસાવ્યા, જેમ અગ્નિ શિયાળાની ઋતુના અંતે જંગલને દહોળે છે.
શરદગ્ધાન્યદૃશ્યન્ત સૈન્યાનિ દ્રુપદસ્ય હ। અત્યતિષ્ઠદ્રણે ભીષ્મો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
શરદીના અગ્નિથી દહાયેલી દ્રુપદની સેના યુદ્ધમાં દેખાતી હતી, જ્યારે ભીષ્મ ધૂમરહિત જ્યોત જેવું અડગ ઊભા રહ્યા.