સરથા રથિનશ્ચાપિ વિમૃદ્ગન્તઃ સમન્તતઃ । સ્યાન્દનાદપતત્કશ્ચિન્નિહતોઽન્યેન સાયકૈઃ
રથચાલકો અને યોદ્ધાઓ, પોતાના રથ સાથે, ચારે બાજુથી ચકચૂર થઈ ગયા; કેટલાક બીજા યોદ્ધાના તીરો વાગી રથમાંથી નીચે પડ્યા.
હતસારથિરપ્યુચ્ચૈઃ પપાત કાષ્ઠવદ્રથઃ । યુધ્યમાનસ્ય સંગ્રામે વ્યૂઢે રજસિ ચોત્થિતે
રથચાલક મારાઈ ગયો હોવા છતાં, રથ પણ લાકડાની જેમ ધડાકાભેર પડ્યો, જ્યારે તેનો યોદ્ધા ધૂળથી ભરેલા યુદ્ધમાં લડતો રહ્યો.
ધનુઃકૂજિતવિજ્ઞાનં તત્રાસીત્પ્રતિયુદ્ધ્યતઃ। ગાત્રસ્પર્શેન યોધાનાં વ્યજ્ઞાસ્ત પરિપન્થિનમ્
ત્યાં ધનુષ્યના ટાણાંની ધ્વનિથી લડતા યોદ્ધાઓ ઓળખાઈ જતા; અને શરીર સ્પર્શથી તેઓ પોતાના શત્રુઓને ઓળખતા.
યુદ્ધ્યમાનં શરૈ રાજન્સિઞ્જિનીધ્વજિનીરવાત્। અન્યોન્યં વીરસંશબ્દો નાશ્રૂયત ભટૈઃ કૃતઃ
રાજા, જ્યારે તેઓ તીરો વડે લડી રહ્યા હતા, ત્યારે ધનુષ્યના ટાણાં અને ધ્વજની ફફડાટથી યુદ્ધના નાદ દટાઈ ગયા; શૂરવીરોના નારા સાંભળાતા નહોતા.
શબ્દાયમાને સંગ્રામે પટહે કર્ણદારિણિ। યુધ્યમાનસ્ય સંગ્રામે કુર્વતઃ પૌરુષં સ્વકમ્
યુદ્ધમાં ઘમાસાણ ધ્વનિ અને કાન ફાડતી ઢોલની ગૂંજી વચ્ચે, દરેક યોદ્ધાએ પોતાની વીરતા બતાવીને યુદ્ધ કર્યું.
નાશ્રૌષં નામગોત્રાણિ કીર્તનં ચ પરસ્પરમ્ । ભીષ્મચાપચ્યુતૈર્બાણૈરાર્તાનાં યુધ્યતાં મૃધે
હું ત્યાં કોઈના નામ, કુળ કે પરસ્પર પ્રશંસા સાંભળી શક્યો નહીં, કારણ કે ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો યુદ્ધમાં લડતા લોકોને પીડતા હતા.
પરસ્પરેષાં વીરાણાં મનાંસિ સમકમ્પયન્ । તસ્મિન્નત્યાકુલે યુદ્ધે દારુણે રોમહર્ષણે
તે ભયાનક અને હૃદય કંપાવનારા યુદ્ધમાં, શૂરવીરોના દિલો એકબીજાને જોઈને ધડકતા હતા.
પિતા પુત્રં ચ સમરે નાભિજાનાતિ કશ્ચન । ચક્રે ભગ્ને યુગે ચ્છિન્ને એકધુર્યે હયે હતઃ
ચક્ર તૂટી ગયેલા, યોક તૂટી ગયેલા અને એકલ ઘોડો પણ મારાઈ ગયો હોય, તો એ અફરાતફરીમાં કોઈ પિતા પોતાના પુત્રને કે પુત્ર પિતાને ઓળખી શકતો નહોતો.
આક્ષિપ્તઃ સ્યન્દનાદ્વીરઃ સમારથિરજિહ્મગૈઃ। એવં ચ સમરે સર્વે વીરાશ્ચ વિરથીકૃતાઃ
વીર પોતાના રથમાંથી, રથચાલક અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે ફેંકાઈ ગયો, અને યુદ્ધમાં બધા જ યોદ્ધાઓ રથ વિના થઈ ગયા.
તેન તેન સ્મ દૃશ્યન્તે ધાવમાનાઃ સમંતતઃ । ગજો હતઃ શિરશ્છિન્નં મર્મ ભિન્નં હયો હતઃ
અહીં-અહીં અને બધે જ લોકો દોડતા દેખાયા; ક્યાંક હાથી મારાયો, ક્યાંક ઘોડો માથું કપાઈને કે અંગમાં ઘા ખાઈને પડી ગયો.
અહતઃ કોપિ નૈવાસીદ્ભીષ્મે નઘ્નતિ શાત્રવાન્ । શ્વેતઃ કુરૂણામકરોત્ક્ષયં તસ્મિન્મહાહવે
ભીષ્મ શત્રુઓને મારતા, કોઈ પણ અઘાત વિના બચ્યો નહોતો; એ મહાયુદ્ધમાં શ્વેતએ કૌરવોનો વિનાશ કર્યો.
રાજપુત્રાન્રથોદારાનવધીચ્છતસઙ્ઘશઃ। ચિચ્છેદ રથિનાં બાણૈઃ શિરાંસિ ભરતર્ષભ
એણે રાજકુમારો અને મહાન રથીઓને સૈંકડો સંખ્યામાં મારી નાખ્યા, અને, હે ભરતવંશી, પોતાના બાણોથી રથયોદ્ધાઓના માથાં કપાઈ નાખ્યા.
સાઙ્ગદા બાહવશ્ચૈવ ધનૂંષિ ચ સમંતતઃ। રથેષાં રથચક્રાણિ તૂણીરાણિ યુગાનિ ચ
કાંડા સાથે હાથ, ધનુષ્ય, રથના ચકરા, તૂણીઓ અને યુકાં બધે જ વિખરાઈ ગયા.
છત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ પતાકાશ્ચ વિશાંપતે। હયૈઘાશ્ચ રથૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચૈવ ભારત
મહામૂલ્ય છત્રો, ધ્વજાઓ, ઘોડાઓની હણફાળ, રથોની ધમાલ અને માણસોની ભીડ, હે ભરત, બધું જ જોવા મળતું હતું.
વારણાઃ શતશશ્ચૈવ હતાઃ શ્વેતેન ભારત । વયં શ્વેતભયાદ્ભીતા વિહાય રથસત્તમમ્
શ્વેતએ પણ સૈંકડો હાથીઓને મારી નાખ્યા, હે ભરત; શ્વેતના ભયથી અમે અમારા શ્રેષ્ઠ રથો છોડી દઈએ.
અપયાતાસ્તથા પશ્ચાદ્વિભું પશ્યામ ધૃષ્ણવઃ । શરપાતમતિક્રમ્ય કુરવઃ કુરુનન્દન
પછી અમે પાછળ હટીને, એ પરાક્રમી અને ધીર શ્વેતને જોયો; કૌરવો, હે કુરુનંદન, બાણવર્ષાથી બચી ગયા.
ભીષ્મં શાન્તનવં યુદ્ધે સ્થિતાઃ પશ્યામ સર્વશઃ । અદીનો દીનસમયે ભીષ્મોઽસ્માકં મહાહવે
અમે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને યુદ્ધમાં અડગ ઊભેલા જોયા; આપત્તિના સમયે પણ એ મહાયુદ્ધમાં ભીષ્મે કદી હિંમત હારેલી નહોતી.
એકસ્તસ્થૌ નરવ્યાઘ્રો ગિરિર્મેરુરિવાચલઃ। આદદાન ઇવ પ્રાણાન્સવિતા શિશિરાત્યયે
એકલો એ પુરુષસિંહ મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભેલો હતો, જાણે શિયાળાની અંતે સૂર્ય શત્રુઓના પ્રાણ લઈ રહ્યો હોય એમ.
ગભસ્તિભિરિવાદિત્યસ્તસ્થૌ શરમરીચિમાન્। સ મુમોચ મહેષ્વાસઃ શરસઙ્ઘાનનેકશઃ
એ બાણોની કિરણોથી સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાતો ઊભો રહ્યો, અને એ મહાન ધનુર્ધરે અસંખ્ય બાણોના વરસાદ વરસાવ્યા.
નિઘ્નન્નમિત્રાન્સમરે વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ । તે વધ્યમાના ભીષ્મેણ પ્રજહુસ્તં મહાબલમ્
યુદ્ધમાં ભીષ્મ શત્રુઓને એ રીતે મારતો હતો જેમ ઇન્દ્ર વજ્રથી અસુરોને સંહારતો હોય; ભીષ્મના પ્રહારો સહન ન કરી શકીને બધા એ મહાબળવાનને છોડી ગયા.
સ્વયૂથાદિવ તે યૂથાન્મુક્તં ભૂમિષુ દારુણમ્ । તમેવમુપલક્ષ્યૈકો હૃષ્ટઃ પુષ્ટઃ પરંતપ
જેમ સિંહ જમીન પર છોડાઈ જાય ત્યારે પશુઓ પોતાના જૂથમાંથી ભાગી જાય, એમ બધાએ પીઠ ફેરવી; એ રીતે જોઈ એક પરાક્રમી, આનંદિત અને બળવાન, શત્રુઓને દહન કરનાર,
દુર્યોધનપ્રિયે યુક્તઃ પાણ્ડવાન્પરિશોચયન્। જીવિતં દુસ્ત્યજં ત્યક્ત્વા ભયં ચ સુમહાહવે
દુર્યોધનને પ્રિય અને નિશ્ચયી, પાંડવો માટે દુઃખી, એ મહાયુદ્ધમાં પોતાનું પ્રિય જીવન અને બધું ભય છોડી દીધું.
પાતયામાસ સૈન્યાનિ પાણ્ડવાનાં વિશાંપતે । પ્રહરન્તમનીકાનિ પિતા દેવવ્રતસ્તવ
એ પાંડવોની સેનાઓને મારવા લાગ્યો, હે રાજા, જેમ તમારા પિતા દેવવ્રતે વિભિન્ન દળો પર હુમલો કર્યો.
દૃષ્ટ્વા સેનાપતિં ભીષ્મસ્ત્વરિતઃ શ્વેતમભ્યયાત્। સ ભીષ્મં શરજાલેન મહતા સમવાકિરત્
ભીષ્મને સેનાપતિ તરીકે જોઈ, શ્વેત ઝડપથી એના સામે ગયો અને એ પર મહાન બાણવર્ષા વરસાવી.
શ્વેતં ચાપિ તથા ભીષ્મઃ શરૌઘૈઃ સમવાકિરત્ । તૌ વૃષાવિવ નર્દન્તૌ મત્તાવિવ મહાદ્વિપૌ
ભીષ્મે પણ શ્વેતને બાણોની ધોધથી ઢાંકી દીધો; બંને ગજગામિ, બલવાન અને ગર્જના કરતા, મહાન હાથીઓ જેવા લાગતા હતા.
વ્યાઘ્રાવિવ સુસંરબ્ધાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ । અસ્ત્રૈરસ્ત્રાણિ સંવાર્ય તતસ્તૌ પુરુષર્ષભૌ
બંને ક્રોધિત વાઘોની જેમ એકબીજાને ઘાયલ કરતા; શસ્ત્રોથી શસ્ત્રો અટકાવીને એ બે પુરુષશ્રેષ્ઠો યુદ્ધ કરતા રહ્યા.
ભીષ્મઃ શ્વેતશ્ચ યુયુધે પરસ્પરવધૈષિણૌ । એકાહ્ના નિર્દહેદ્ભીષ્મઃ પામ્ડવાનામનીકિનીમ્
ભીષ્મ અને શ્વેત એકબીજાને મારવા તત્પર થઈ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા. એક જ દિવસે ભીષ્મ પાંડવોની આખી સેના ભસ્મ કરી શકે તેમ હતો.
શરૈઃ પરમસંક્રુદ્ધો યદિ શ્વેતો ન પાલયેત્। પિતામહં તતો દૃષ્ટ્વા શ્વેતો વિમુખીકૃતમ્
શ્વેત ખૂબ જ ગુસ્સામાં હતો, પણ તેણે પોતાના બાણોથી પોતાને સંયમમાં રાખ્યો; નહોત તો, ભીષ્મ પીઠ ફેરવી રહ્યો હતો ત્યારે શ્વેત તેને નાશ કરી નાખત.
પ્રહર્ષં પાણ્ડવા જગ્મુઃ પુત્રસ્તે વિમનાભવત્। તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધઃ પાર્થિવૈઃ પરિવારિતઃ
પાંડવો આનંદિત થયા અને તારો પુત્ર દુઃખી થઈ ગયો. પછી દુશ્મન પર ગુસ્સે ભરાઈ, દુર્યોધન રાજાઓથી ઘેરાઈ ગયો.
સસૈન્યઃ પાણ્ડવાનીકમભ્યદ્રવત સંયુગે। દુર્મુખઃ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યો વિશાંપતિઃક
પછી દુર્યોધન પોતાની આખી સેના સાથે પાંડવોની સામે યુદ્ધ માટે દોડી આવ્યો. દુર્મુખ, કૃતવર્મા, કૃપાચાર્ય અને શલ્ય પણ સાથે હતા.