તત્રાદ્ભુતં મહચ્ચક્રે શરૈરાર્ચ્છદ્રથોત્તમાન્ । સમાવૃણોચ્છરૈરર્કમર્કતુલ્યપ્રતાપવાન્
ત્યાં એક અદ્ભુત અને મહાન દૃશ્ય જોવા મળ્યું: તે પરાક્રમી યોદ્ધાએ પોતાના તીરો વડે શ્રેષ્ઠ રથોને ઢાંકી દીધા, અને તેના તેજથી તો સૂર્ય પણ છુપાઈ ગયો.
નુદન્સમન્તાત્સમરે રવિરુદ્યન્યથા તમઃ । તેનાજૌ પ્રેષિતા રાજઞ્શરાઃ શતસહસ્રશઃ
યુદ્ધમાં ચારે તરફથી શત્રુઓને હટાવતો, જેમ ઉગતો સૂર્ય અંધકારને દૂર કરે છે, તેમ રાજા, તેણે લડાઈમાં લાખો તીરો છોડ્યા.
ક્ષત્રિયાન્તકરાઃ સઙ્ખ્યે મહાવેગા મહાબલાઃ । શિરાંસિ પાતયામાસુર્વીરાણાં શતશો રણે
તે તીરો, જેઓ ઝડપ અને બળથી ભરેલા હતા અને ક્ષત્રિયોને વિનાશ કરતા, યુદ્ધભૂમિ પર શૂરવીરોના શિરને સૈંકડો સંખ્યામાં ધરાશાયી કરતા.
ગજાન્કણ્ટકસન્નાહાન્વજ્રેણેવ શિલોચ્ચયાન્ । રથા રથેષુ સંસક્તા વ્યદૃશ્યન્ત વિશાંપતે
કાંટાળાં બાંધણવાળા હાથીઓ, જેમ વીજળી પર્વતોને તોડી નાખે તેમ, અને રથો એકબીજામાં ફસાઈ ગયા હતાં, એ દૃશ્ય, હે રાજાધિરાજ, જોવા મળ્યું.
એકે રથં પર્યવહંસ્તુરગાઃ સતુરંગમમ્ । યુવાનં નિહતં વીરં લમ્બમાનં સકાર્મુકમ્
કેટલાક ઘોડાઓએ ચારે પ્રકારના સૈન્યવાળા રથને ખેંચી લીધું, જેમાં યુવાન, પડેલો શૂરવીર, તેમનાં ધનુષ્ય સાથે લટકતો હતો.
ઉદીર્ણાશ્ચ હયા રાજન્વહનક્તસ્તત્રતત્ર હ। બદ્ધસ્વઙ્ગનિષઙ્ગાશ્ચ વિધ્વસ્તશિરસો હતાઃ
અને, રાજા, ઘોડાઓ અહીં-ત્યાં ઉછળી રહ્યા હતા, પોતાના બાંધણ અને તીરસણ સાથે, તેમનાં માથા તૂટી ગયેલા, યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા.
શતશઃ પતિતા ભૂમૌ વીરશય્યાસુ શેરતે । પરસ્પેરણ ધાવન્તઃ પતિતાઃ પુનરુત્થિતાઃ
સૈંકડો યોદ્ધાઓ જમીન પર પડેલા, શૂરવીરોની શૈયા પર સૂતા હતાં; કેટલાક એકબીજા પાછળ દોડતા, પડ્યા અને ફરી ઊભા થયા.
ઉત્થાય ચ પ્રધાવન્તો દ્વન્દ્વયુદ્ધમવાપ્નુવન્ । પીડિતાઃ પુનરન્યોન્યં લુઠન્તો રણમૂર્ધનિ
પછી તેઓ ઊભા થઈને ફરી દોડ્યા અને એકલ યુદ્ધમાં જોડાયા, ફરી એકબીજાને પીડતા, યુદ્ધભૂમિ પર લથડતા.
સચાપાઃ સનિષઙ્ગાશ્ચ જાતરૂપપરિષ્કૃતાઃ । વિસ્રબ્ધહતવીરાશ્ચ શતશઃ પરિપીડિતાઃ
સોનાથી શોભિત ધનુષ્ય અને તીરસણ સાથે, નિર્ભય અને માર્યા ગયેલા શૂરવીરોની સૈંકડો લાશો ચારે બાજુ પથરાઈ ગઈ.
તેનતેનાભ્યધાવન્ત વિસૃજન્તશ્ચ ભારત । મત્તો ગજઃ પર્યવર્તદ્ધયાંશ્ચ હતસાદિનઃ
ક્યાંક ક્યાંક તેઓ એકબીજા પર તૂટી પડ્યા, હે ભારત, અને પોતાના શસ્ત્રો છોડ્યા; કોઈ ઉગ્ર હાથી પલટી ગયો અને ઘોડાઓના સવાર મારાઈ ગયા.
સરથા રથિનશ્ચાપિ વિમૃદ્ગન્તઃ સમન્તતઃ । સ્યાન્દનાદપતત્કશ્ચિન્નિહતોઽન્યેન સાયકૈઃ
રથચાલકો અને યોદ્ધાઓ, પોતાના રથ સાથે, ચારે બાજુથી ચકચૂર થઈ ગયા; કેટલાક બીજા યોદ્ધાના તીરો વાગી રથમાંથી નીચે પડ્યા.
હતસારથિરપ્યુચ્ચૈઃ પપાત કાષ્ઠવદ્રથઃ । યુધ્યમાનસ્ય સંગ્રામે વ્યૂઢે રજસિ ચોત્થિતે
રથચાલક મારાઈ ગયો હોવા છતાં, રથ પણ લાકડાની જેમ ધડાકાભેર પડ્યો, જ્યારે તેનો યોદ્ધા ધૂળથી ભરેલા યુદ્ધમાં લડતો રહ્યો.
ધનુઃકૂજિતવિજ્ઞાનં તત્રાસીત્પ્રતિયુદ્ધ્યતઃ। ગાત્રસ્પર્શેન યોધાનાં વ્યજ્ઞાસ્ત પરિપન્થિનમ્
ત્યાં ધનુષ્યના ટાણાંની ધ્વનિથી લડતા યોદ્ધાઓ ઓળખાઈ જતા; અને શરીર સ્પર્શથી તેઓ પોતાના શત્રુઓને ઓળખતા.
યુદ્ધ્યમાનં શરૈ રાજન્સિઞ્જિનીધ્વજિનીરવાત્। અન્યોન્યં વીરસંશબ્દો નાશ્રૂયત ભટૈઃ કૃતઃ
રાજા, જ્યારે તેઓ તીરો વડે લડી રહ્યા હતા, ત્યારે ધનુષ્યના ટાણાં અને ધ્વજની ફફડાટથી યુદ્ધના નાદ દટાઈ ગયા; શૂરવીરોના નારા સાંભળાતા નહોતા.
શબ્દાયમાને સંગ્રામે પટહે કર્ણદારિણિ। યુધ્યમાનસ્ય સંગ્રામે કુર્વતઃ પૌરુષં સ્વકમ્
યુદ્ધમાં ઘમાસાણ ધ્વનિ અને કાન ફાડતી ઢોલની ગૂંજી વચ્ચે, દરેક યોદ્ધાએ પોતાની વીરતા બતાવીને યુદ્ધ કર્યું.
નાશ્રૌષં નામગોત્રાણિ કીર્તનં ચ પરસ્પરમ્ । ભીષ્મચાપચ્યુતૈર્બાણૈરાર્તાનાં યુધ્યતાં મૃધે
હું ત્યાં કોઈના નામ, કુળ કે પરસ્પર પ્રશંસા સાંભળી શક્યો નહીં, કારણ કે ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા તીરો યુદ્ધમાં લડતા લોકોને પીડતા હતા.
પરસ્પરેષાં વીરાણાં મનાંસિ સમકમ્પયન્ । તસ્મિન્નત્યાકુલે યુદ્ધે દારુણે રોમહર્ષણે
તે ભયાનક અને હૃદય કંપાવનારા યુદ્ધમાં, શૂરવીરોના દિલો એકબીજાને જોઈને ધડકતા હતા.
પિતા પુત્રં ચ સમરે નાભિજાનાતિ કશ્ચન । ચક્રે ભગ્ને યુગે ચ્છિન્ને એકધુર્યે હયે હતઃ
ચક્ર તૂટી ગયેલા, યોક તૂટી ગયેલા અને એકલ ઘોડો પણ મારાઈ ગયો હોય, તો એ અફરાતફરીમાં કોઈ પિતા પોતાના પુત્રને કે પુત્ર પિતાને ઓળખી શકતો નહોતો.
આક્ષિપ્તઃ સ્યન્દનાદ્વીરઃ સમારથિરજિહ્મગૈઃ। એવં ચ સમરે સર્વે વીરાશ્ચ વિરથીકૃતાઃ
વીર પોતાના રથમાંથી, રથચાલક અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે ફેંકાઈ ગયો, અને યુદ્ધમાં બધા જ યોદ્ધાઓ રથ વિના થઈ ગયા.
તેન તેન સ્મ દૃશ્યન્તે ધાવમાનાઃ સમંતતઃ । ગજો હતઃ શિરશ્છિન્નં મર્મ ભિન્નં હયો હતઃ
અહીં-અહીં અને બધે જ લોકો દોડતા દેખાયા; ક્યાંક હાથી મારાયો, ક્યાંક ઘોડો માથું કપાઈને કે અંગમાં ઘા ખાઈને પડી ગયો.
અહતઃ કોપિ નૈવાસીદ્ભીષ્મે નઘ્નતિ શાત્રવાન્ । શ્વેતઃ કુરૂણામકરોત્ક્ષયં તસ્મિન્મહાહવે
ભીષ્મ શત્રુઓને મારતા, કોઈ પણ અઘાત વિના બચ્યો નહોતો; એ મહાયુદ્ધમાં શ્વેતએ કૌરવોનો વિનાશ કર્યો.
રાજપુત્રાન્રથોદારાનવધીચ્છતસઙ્ઘશઃ। ચિચ્છેદ રથિનાં બાણૈઃ શિરાંસિ ભરતર્ષભ
એણે રાજકુમારો અને મહાન રથીઓને સૈંકડો સંખ્યામાં મારી નાખ્યા, અને, હે ભરતવંશી, પોતાના બાણોથી રથયોદ્ધાઓના માથાં કપાઈ નાખ્યા.
સાઙ્ગદા બાહવશ્ચૈવ ધનૂંષિ ચ સમંતતઃ। રથેષાં રથચક્રાણિ તૂણીરાણિ યુગાનિ ચ
કાંડા સાથે હાથ, ધનુષ્ય, રથના ચકરા, તૂણીઓ અને યુકાં બધે જ વિખરાઈ ગયા.
છત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ પતાકાશ્ચ વિશાંપતે। હયૈઘાશ્ચ રથૌઘાશ્ચ નરૌઘાશ્ચૈવ ભારત
મહામૂલ્ય છત્રો, ધ્વજાઓ, ઘોડાઓની હણફાળ, રથોની ધમાલ અને માણસોની ભીડ, હે ભરત, બધું જ જોવા મળતું હતું.
વારણાઃ શતશશ્ચૈવ હતાઃ શ્વેતેન ભારત । વયં શ્વેતભયાદ્ભીતા વિહાય રથસત્તમમ્
શ્વેતએ પણ સૈંકડો હાથીઓને મારી નાખ્યા, હે ભરત; શ્વેતના ભયથી અમે અમારા શ્રેષ્ઠ રથો છોડી દઈએ.
અપયાતાસ્તથા પશ્ચાદ્વિભું પશ્યામ ધૃષ્ણવઃ । શરપાતમતિક્રમ્ય કુરવઃ કુરુનન્દન
પછી અમે પાછળ હટીને, એ પરાક્રમી અને ધીર શ્વેતને જોયો; કૌરવો, હે કુરુનંદન, બાણવર્ષાથી બચી ગયા.
ભીષ્મં શાન્તનવં યુદ્ધે સ્થિતાઃ પશ્યામ સર્વશઃ । અદીનો દીનસમયે ભીષ્મોઽસ્માકં મહાહવે
અમે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને યુદ્ધમાં અડગ ઊભેલા જોયા; આપત્તિના સમયે પણ એ મહાયુદ્ધમાં ભીષ્મે કદી હિંમત હારેલી નહોતી.
એકસ્તસ્થૌ નરવ્યાઘ્રો ગિરિર્મેરુરિવાચલઃ। આદદાન ઇવ પ્રાણાન્સવિતા શિશિરાત્યયે
એકલો એ પુરુષસિંહ મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભેલો હતો, જાણે શિયાળાની અંતે સૂર્ય શત્રુઓના પ્રાણ લઈ રહ્યો હોય એમ.
ગભસ્તિભિરિવાદિત્યસ્તસ્થૌ શરમરીચિમાન્। સ મુમોચ મહેષ્વાસઃ શરસઙ્ઘાનનેકશઃ
એ બાણોની કિરણોથી સૂર્ય જેવો તેજસ્વી દેખાતો ઊભો રહ્યો, અને એ મહાન ધનુર્ધરે અસંખ્ય બાણોના વરસાદ વરસાવ્યા.
નિઘ્નન્નમિત્રાન્સમરે વજ્રપાણિરિવાસુરાન્ । તે વધ્યમાના ભીષ્મેણ પ્રજહુસ્તં મહાબલમ્
યુદ્ધમાં ભીષ્મ શત્રુઓને એ રીતે મારતો હતો જેમ ઇન્દ્ર વજ્રથી અસુરોને સંહારતો હોય; ભીષ્મના પ્રહારો સહન ન કરી શકીને બધા એ મહાબળવાનને છોડી ગયા.