અપરે ક્લિશ્યમાનાસ્તુ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ। નિષ્કૂજાઃ સમપદ્યન્ત દૃઢસત્વા મહાબલાઃ
બીજાઓ, તીરો અને ઘાવથી પીડાઈને, મૌન થઈ ગયા, છતાં તેઓ મજબૂત મન અને મહાન બળ ધરાવતા હતા.
અન્યે ચ વિરથાઃ શૂરા રથમન્યસ્ય સંયુગે। પ્રાર્થયાના નિપતિતાઃ સંક્ષુણ્ણા વરવારણૈઃ । અશોભન્ત મહારાજ સપુષ્પા ઇવ કિંશુકાઃ
કેટલાય શૂરવીરો રથ વિના રહી, બીજાના રથની આશા રાખતા, પણ હાથીઓએ પછાડી નાખ્યા; તેઓ પુષ્પોથી ભરેલા કિમશુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
સંબભૂવુરનીકેષુ બહવો ભૈરવસ્વનાઃ। વર્તમાને મહાભીમે તસ્મિન્વીરવરક્ષયે
સેનામાં ઘણી ભયાનક ચીસો ઊઠી, કારણ કે મહાન શૂરવીરોનો વિનાશ થઈ રહ્યો હતો.
નિજઘાન પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં રણે। સ્વસ્ત્રીયો માતુલં ચાપિ સ્વસ્રીયં ચાપિ માતુલઃ
યુદ્ધમાં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને ઘાયલ કર્યા; મામાએ ભાણિયાને અને ભાણિયાએ મામાને માર્યા.
સખા સખાયં ચ તથા સંબન્ધી બાન્ધવં તથા। એવં યુયુધિરે તત્ર કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સહ
મિત્રે મિત્ર સાથે અને સગાએ સગા સાથે યુદ્ધ કર્યું; આમ, કૌરવો અને પાંડવો એકબીજા સાથે લડ્યા.
વર્તમાને તથા તસ્મિન્નિર્મર્યાદે ભયાનકે । ભીષ્મમાસાદ્ય પાર્થાનાં વાહિની સમકમ્પત
જ્યારે એ ભયાનક અને મર્યાદાવિહિન યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે પાર્થેયોની સેના ભીષ્મને જોઈને કાંપી ઉઠી.
કેતુના પઞ્ચતારેણ તાલેન ભારતર્ષભ । રાજતેન મહાબાહુરુચ્છ્રિતેન મહારથે । બભૌ ભીષ્મસ્તદા રાજંશ્ચન્દ્રમા ઇવ મેરુણા
પાંચ ટારાવાળી ચાંદીની ધ્વજાવાળી, ઉંચે લહેરતી, મહાબળવાન રથસ્વાર સાથે, ભીષ્મ રાજા, એ સમયે મેરુ પરના ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી લાગતા.
ગતપૂર્વાહ્ણભૂયિષ્ઠિ તસ્મિન્નહનિ દારુણે। વર્તમાને તથા રૌદ્રે મહાવીરવરક્ષયે
જ્યારે એ ભયાનક દિવસ બપોર પછી આગળ વધતો રહ્યો, ત્યારે એ જ રીતે મહાન શૂરવીરોનો ભયાનક સંહાર ચાલતો રહ્યો.
દુર્મુખઃ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યો વિવિંશતિઃ। ભીષ્મં જુગુપુરાસાદ્ય તવ પુત્રેણ ચોદિતાઃ
દુર્મુખ, કૃતવર્મા, કૃપ, શલ્ય અને વિવિંશતિએ, તારા પુત્રના આદેશથી, ભીષ્મને ચારે બાજુથી ઘેરીને તેની રક્ષા કરી.
એતૈરતિરથૈર્ગુપ્તઃ પઞ્ચભિર્ભરતર્ષભઃ । પાણ્ડવાનામનીકાનિ વિજગાહે મહારથઃ
આ પાંચ મહાન રથીઓએ ભીષ્મને સારી રીતે રક્ષ્યો, અને એ મહારથી પાંડવોની સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો.
ચેદિકાશિકરૂષેષુ પઞ્ચાલેષુ ચ ભારત । ભીષ્મસ્ય બહુધા તાલશ્ચલત્કેતુરદૃશ્યત
ચેદી, કાશી, કરૂષ અને પંચાલોની સેના વચ્ચે, ભીષ્મનો પાંદડાવાળો ધ્વજ અનેક જગ્યાએ લહેરાતો દેખાયો.
સ શિરાંસિ રણેઽરીણાં રથાંશ્ચ સયુગધ્વજાન્ । નિચકર્ત મહાવેગૈર્ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
ભીષ્મે યુદ્ધમાં પોતાના શત્રુઓના માથાં અને તેમની રથો, યોક અને ધ્વજોને, ઝડપથી ઉડતાં તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યા.
નૃત્યતો રથમાર્ગેષુ ભીષ્મસ્ય ભરતર્ષભ । ભૃશમાર્તસ્વરં ચક્રુર્નાગા મર્મણિ તાડિતાઃ
ભીષ્મ રથમાર્ગે આગળ વધતો હતો ત્યારે, હાથીઓ vital સ્થાનો પર ઘાયલ થતાં, ભારે પીડાથી ચીસો પાડવા લાગ્યા.
અભિમન્યુઃ સુસંક્રુદ્ધઃ પિશહ્ગૈસ્તુરગોત્તમૈઃ । સંયુક્તં રથમાસ્થાય પ્રાયાદ્ભીષ્મરથં પ્રતિ
અભિમન્યુ ખૂબ જ ગુસ્સામાં હતો. તેણે સુંદર કાળી ડાઘવાળા ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં બેઠો અને ભીષ્મના રથ તરફ આગળ વધ્યો.
જામ્બૂનદવિચિત્રેણ કર્ણિકારેણ કેતુના । અભ્યવર્તત ભીષ્મં ચ તાંશ્ચૈવ રથસત્તમાન્
સોનાથી શોભતા અને કર્ણિકાર ફૂલોવાળા ધ્વજ સાથે, તેણે ભીષ્મ અને બીજા શ્રેષ્ઠ રથીઓને સામો કર્યો.
સ તાલકેતોસ્તીક્ષ્ણેન કેતુમાહત્ય પત્રિણા । ભીષ્મેણ યુયુધે વીરસ્તસ્ય ચાનુરથૈઃ સહ
તે બહાદુરે તીક્ષ્ણ પાંખવાળા બાણથી ભીષ્મના પાંદડાવાળા ધ્વજને ફાડી નાખ્યો અને પછી ભીષ્મ તથા તેના સાથી રથીઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
કૃતવર્માણમેકેન શલ્યં પઞ્ચભિરાશુગૈઃ । વિદ્ધ્વા નવભિરાનર્ચ્છચ્છિતાગ્રૈઃ પ્રતિપામહમ્
અભિમન્યુએ એક તીક્ષ્ણ બાણથી કૃતવર્માને, પાંચ બાણથી શલ્યને અને નવ તીક્ષ્ણ બાણોથી મહારથીને આઘાત કર્યો.
પૂર્ણાયતવિસૃષ્ટેન સમ્યક્પ્રણિહિતેન ચ। ધ્વજમેકેન વિવ્યાધ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્
પછી તેણે સંપૂર્ણ ખેંચેલા અને સારી રીતે નિશાન લગાવેલા બાણથી સોનાથી શોભતા ધ્વજને ભેદી નાખ્યો.
દુર્મુખસ્ય તુ ભલ્લેન સર્વાવરણભેદિના । જહાર સારથેઃ કાયાચ્છિરઃ સન્નતપર્વણા
દુર્મુખના રથચાલકનું માથું, બધું જ બાંધકામ ભેદી નાખતા વિશાળ ભલ્લ બાણથી, શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન કાર્તસ્વરવિભૂષિતમ્। કૃપસ્ય નિશિતાગ્રેણ તાંશ્ચ તીક્ષ્ણમુખૈઃ શરૈઃ
પછી તેણે તીક્ષ્ણ બાણથી કૃપનું સોનાથી શોભતું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પછી બીજા રથીઓને પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા.
જઘાન પરમક્રુદ્ધો નૃત્યન્નિવ મહારથઃ । તસ્ય લાઘવમુદ્વીક્ષ્ય તુતુષુર્દેવતા અપિ
એ મહારથીએ ભારે ગુસ્સામાં, જાણે નૃત્ય કરતાં હોય તેમ, શત્રુઓને માર્યા. તેની ચપળતા જોઈને દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થયા.
લબ્ધલક્ષતયા કાર્ષ્ણેઃ સર્વે ભીષ્મમુખા રથાઃ । સત્વવન્તમમન્યન્ત સાક્ષાદિવ ધનંજયમ્
કૃષ્ણપુત્રની નિશાનદારી જોઈને, ભીષ્મ સહિત બધા રથીઓએ તેને ધનંજય જેટલો પરાક્રમી માન્યો.
તસ્ય લાઘવમાર્ગસ્થમલાતસદૃશપ્રભમ્। દિશઃ પર્યપતચ્ચાપં ગાણ્ડીવમિવ ઘોષવત્
યુદ્ધમેદાનમાં, વીજળી જેવું તેજ અને અગ્નિ જેવું પ્રકાશ ધરાવતું તેનું ધનુષ્ય, ગાંડિવ જેવી ધ્વનિ સાથે, બધાં દિશાઓમાં ફરતું હતું.
તમાસાદ્ય મહાવેગૈર્ભીષ્મો નવ્રભિરાશુગૈઃ । વિવ્યાધ સમરે તૂર્ણમાર્જુનિં પરવીરહા
પછી ભીષ્મે ભારે ઝડપથી, નવ તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં અર્જુનપુત્રને ઘાયલ કર્યો.
ધ્વજં ચાસ્ય ત્રિભિર્ભલ્લૈશ્ચિચ્છેદ પરમૌજસઃ । સારથિં ચ ત્રિભિર્બાણૈરાજઘાન યતવ્રતઃ
ભીષ્મે ત્રણ ભલ્લ બાણોથી અભિમન્યુનો ધ્વજ કાપી નાખ્યો અને ત્રણ બાણોથી તેના રથચાલકને ઘાયલ કર્યો.
તથૈવ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યશ્ચ મારિષ । વિદ્ધ્વા નાકમ્પયત્કાર્ષ્ણિં મૈનાકમિવ પર્વતમ્
એ જ રીતે કૃતવર્મા, કૃપ અને શલ્યે પણ કૃષ્ણપુત્રને ઘાયલ કર્યો, પણ તે માયનાક પર્વત જેવો અડગ રહ્યો.
સ તૈઃ પરિવૃતઃ શૂરો ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્મહારથૈઃ । વવર્ષ શરવર્ષાણિ કાર્ષ્ણિઃ પઞ્ચરથાન્પ્રતિ
ધૃતરાષ્ટ્રના પરાક્રમી પુત્રોએ ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધેલા કર્ષ્ણીએ, પાંચ રથીઓ પર તીરોની ઝમઝમાટી વરસાવી.
તતસ્તેષાં સહસ્રાણિ સંવાર્ય શરવૃષ્ટિભિઃ । નનાદ બલવાન્કાર્ષ્ણિર્ભીષ્માય વિસૃજ્યઞ્શરાન્
પછી, પોતાની તીરોની વરસાદથી તેમના હજારો તીરો અટકાવીને, શક્તિશાળી કર્ષ્ણીએ ભીષ્મ પર તીરો છોડતા ગર્જના કરી.
તત્રાસ્ય સુમહદ્રાજન્બાહ્વોર્બલમદૃશ્યત । યતમાનસ્ય સમરે ભીષ્મમર્દયતઃ શરૈઃ
એ સમયે, રાજા, યુદ્ધમાં ભીષ્મને તીરો વડે દબાવતા કર્ષ્ણીની બાહુબળની મહાન શક્તિ દેખાઈ.
પરાક્રાન્તસ્ય તસ્યૈવ ભીષ્મોઽપિ પ્રાહિણોચ્છરાન્ । સ તાંશ્ચિચ્છેદ સમરે ભીષ્મચાપચ્યુતાઞ્શરાન્
કર્ષ્ણી પર આક્રમણ કરતાં, ભીષ્મે પણ તેના પર તીરો છોડ્યા; પણ યુદ્ધમાં કર્ષ્ણીએ ભીષ્મના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા એ તીરો કાપી નાખ્યા.