વિદર્શયન્તઃ સંપેતુઃ ખઙ્ગચર્મપરશ્વથૈઃ। કેચિદાક્ષિપ્ય કરિણઃ સાશ્વાનપિ રથાન્કરૈઃ
તેઓએ તલવાર, ઢાલ અને કુહાડાં બતાવીને ધસી આવ્યા; કેટલાએ તો હાથથી જ હાથી, ઘોડા અને રથ ફેંકી માર્યા.
વિકર્ષન્તો દિશઃ સર્વાઃ સંપેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ। શઙ્કુભિર્દારિતાઃ કેચિત્સંભિન્નાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
બધા દિશાઓ ખેંચતા, દરેક પ્રકારના અવાજ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા; કેટલાય ભાલાથી છિદ્ર થયા અને કેટલાય કુહાડાંથી કાપી નાખાયા.
હસ્તિભિર્મૃદિતાઃ કેચિત્ક્ષુણ્ણાશ્ચાન્યે તુરંગમૈઃ । રથનેમિનિકૃત્તાશ્ચ નિકૃત્તાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
કેટલાય હાથીઓના પગે ચકનાચૂર થયા, બીજાઓ ઘોડાઓએ પછડાયા; કેટલાય રથના ચકકરથી કાપાઈ ગયા અને કેટલાય કુહાડાંથી વિંધાયા.
વ્યાક્રોશન્ત નરા રાજંસ્તત્રતત્ર સ્મ બાન્ધવાન્। પુત્રાનન્યે પિતૄનન્યે ભ્રાતૄંશ્ચ સહ બન્ધુભિઃ
રાજા, ત્યાં-ત્યાં પુરુષો પોતાના સગાં માટે રડતા હતા; કોઈ પુત્ર માટે, કોઈ પિતા માટે, તો કોઈ ભાઈઓ અને બીજા સંબંધીઓ માટે.
માતુલાન્ભાગિનેયાંશ્ચ પરાનપિ ચ સંયુગે । વિકીર્ણાન્ત્રાઃ સુબહવો ભગ્નસક્થાશ્ચ ભારત
મામા, ભાણિયા અને બીજા પણ યુદ્ધમાં પડ્યા હતા, ભારત; ઘણા તો આંતરડાં છૂટેલા અને કેટલાય પગ તૂટી ગયેલા.
બાહુભિશ્ચાપરે છિન્નૈઃ પાર્શ્વેષુ ચ વિદારિતાઃ । ક્રન્દન્તઃ સમદૃશ્યન્ત તૃષિતા જીવિતેપ્સવઃ
કેટલાય લોકોના હાથ કપાઈ ગયા હતા અને બાજુઓ ફાટી ગઈ હતી; તેઓ જીવવાની તરસ અને પીડામાં રડતા દેખાતા.
તૃષાપરિગતાઃ કેચિદલ્પસત્વા વિશાંપતે। ભૂમૌ નિપતિતાઃ સઙ્ખ્યે મૃગયાંચક્રિરે જલમ્
કેટલાય તરસથી કંટાળીને અને નબળા બનીને, પુરુષોત્તમ, યુદ્ધમાં જમીન પર પડી ગયા અને પાણી માટે તલાશ કરતાં હતાં.
રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ ક્લિશ્યમાનાશ્ચ ભારત । વ્યનિન્દન્ભૃશમાત્માનં તવ પુત્રાંશ્ચ સંગતાન્
લોહીના ધોધમાં ભીંજાઈને અને દુઃખ ભોગવીને, ભારત, તેઓ પોતાને અને એકઠા થયેલા તમારા પુત્રોને કડક શબ્દોમાં દોષારોપણ કરતાં.
અપરે ક્ષત્રિકયાઃ શૂરાઃ કૃતવૈરાઃ પરસ્પરમ્ । નૈવ શસ્ત્રં વિમુઞ્ચન્તિ નૈવ ક્રન્દન્તિ મારિષ । તર્જયન્તિ ચ સંહૃષ્ટાસ્તત્રતત્ર પરસ્પરમ્
બીજા શૂરવીર ક્ષત્રિયોએ એકબીજા પર દુશ્મની રાખી, ન તો શસ્ત્ર છોડ્યા, ન રડ્યા; પણ આનંદથી એકબીજાને ધમકી આપતા ફરતા.
આદશ્ય દશનૈશ્ચાપિ ક્રોધાત્સ્વરદનચ્છદમ્ । ભ્રુકુટીકુટિલૈર્વક્રૈઃ પ્રેક્ષન્તિ ચ પરસ્પરમ્
કેટલાય ગુસ્સામાં દાંત ચિભડાવીને હોઠ દબાવતા અને ભ્રૂકુટી ચઢાવીને, વાંકા ને તીવ્ર નજરે એકબીજાને જોતા.
અપરે ક્લિશ્યમાનાસ્તુ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ। નિષ્કૂજાઃ સમપદ્યન્ત દૃઢસત્વા મહાબલાઃ
બીજાઓ, તીરો અને ઘાવથી પીડાઈને, મૌન થઈ ગયા, છતાં તેઓ મજબૂત મન અને મહાન બળ ધરાવતા હતા.
અન્યે ચ વિરથાઃ શૂરા રથમન્યસ્ય સંયુગે। પ્રાર્થયાના નિપતિતાઃ સંક્ષુણ્ણા વરવારણૈઃ । અશોભન્ત મહારાજ સપુષ્પા ઇવ કિંશુકાઃ
કેટલાય શૂરવીરો રથ વિના રહી, બીજાના રથની આશા રાખતા, પણ હાથીઓએ પછાડી નાખ્યા; તેઓ પુષ્પોથી ભરેલા કિમશુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
સંબભૂવુરનીકેષુ બહવો ભૈરવસ્વનાઃ। વર્તમાને મહાભીમે તસ્મિન્વીરવરક્ષયે
સેનામાં ઘણી ભયાનક ચીસો ઊઠી, કારણ કે મહાન શૂરવીરોનો વિનાશ થઈ રહ્યો હતો.
નિજઘાન પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં રણે। સ્વસ્ત્રીયો માતુલં ચાપિ સ્વસ્રીયં ચાપિ માતુલઃ
યુદ્ધમાં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને ઘાયલ કર્યા; મામાએ ભાણિયાને અને ભાણિયાએ મામાને માર્યા.
સખા સખાયં ચ તથા સંબન્ધી બાન્ધવં તથા। એવં યુયુધિરે તત્ર કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સહ
મિત્રે મિત્ર સાથે અને સગાએ સગા સાથે યુદ્ધ કર્યું; આમ, કૌરવો અને પાંડવો એકબીજા સાથે લડ્યા.
વર્તમાને તથા તસ્મિન્નિર્મર્યાદે ભયાનકે । ભીષ્મમાસાદ્ય પાર્થાનાં વાહિની સમકમ્પત
જ્યારે એ ભયાનક અને મર્યાદાવિહિન યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે પાર્થેયોની સેના ભીષ્મને જોઈને કાંપી ઉઠી.
કેતુના પઞ્ચતારેણ તાલેન ભારતર્ષભ । રાજતેન મહાબાહુરુચ્છ્રિતેન મહારથે । બભૌ ભીષ્મસ્તદા રાજંશ્ચન્દ્રમા ઇવ મેરુણા
પાંચ ટારાવાળી ચાંદીની ધ્વજાવાળી, ઉંચે લહેરતી, મહાબળવાન રથસ્વાર સાથે, ભીષ્મ રાજા, એ સમયે મેરુ પરના ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી લાગતા.
ગતપૂર્વાહ્ણભૂયિષ્ઠિ તસ્મિન્નહનિ દારુણે। વર્તમાને તથા રૌદ્રે મહાવીરવરક્ષયે
જ્યારે એ ભયાનક દિવસ બપોર પછી આગળ વધતો રહ્યો, ત્યારે એ જ રીતે મહાન શૂરવીરોનો ભયાનક સંહાર ચાલતો રહ્યો.
દુર્મુખઃ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યો વિવિંશતિઃ। ભીષ્મં જુગુપુરાસાદ્ય તવ પુત્રેણ ચોદિતાઃ
દુર્મુખ, કૃતવર્મા, કૃપ, શલ્ય અને વિવિંશતિએ, તારા પુત્રના આદેશથી, ભીષ્મને ચારે બાજુથી ઘેરીને તેની રક્ષા કરી.
એતૈરતિરથૈર્ગુપ્તઃ પઞ્ચભિર્ભરતર્ષભઃ । પાણ્ડવાનામનીકાનિ વિજગાહે મહારથઃ
આ પાંચ મહાન રથીઓએ ભીષ્મને સારી રીતે રક્ષ્યો, અને એ મહારથી પાંડવોની સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો.
ચેદિકાશિકરૂષેષુ પઞ્ચાલેષુ ચ ભારત । ભીષ્મસ્ય બહુધા તાલશ્ચલત્કેતુરદૃશ્યત
ચેદી, કાશી, કરૂષ અને પંચાલોની સેના વચ્ચે, ભીષ્મનો પાંદડાવાળો ધ્વજ અનેક જગ્યાએ લહેરાતો દેખાયો.
સ શિરાંસિ રણેઽરીણાં રથાંશ્ચ સયુગધ્વજાન્ । નિચકર્ત મહાવેગૈર્ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ
ભીષ્મે યુદ્ધમાં પોતાના શત્રુઓના માથાં અને તેમની રથો, યોક અને ધ્વજોને, ઝડપથી ઉડતાં તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખ્યા.
નૃત્યતો રથમાર્ગેષુ ભીષ્મસ્ય ભરતર્ષભ । ભૃશમાર્તસ્વરં ચક્રુર્નાગા મર્મણિ તાડિતાઃ
ભીષ્મ રથમાર્ગે આગળ વધતો હતો ત્યારે, હાથીઓ vital સ્થાનો પર ઘાયલ થતાં, ભારે પીડાથી ચીસો પાડવા લાગ્યા.
અભિમન્યુઃ સુસંક્રુદ્ધઃ પિશહ્ગૈસ્તુરગોત્તમૈઃ । સંયુક્તં રથમાસ્થાય પ્રાયાદ્ભીષ્મરથં પ્રતિ
અભિમન્યુ ખૂબ જ ગુસ્સામાં હતો. તેણે સુંદર કાળી ડાઘવાળા ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં બેઠો અને ભીષ્મના રથ તરફ આગળ વધ્યો.
જામ્બૂનદવિચિત્રેણ કર્ણિકારેણ કેતુના । અભ્યવર્તત ભીષ્મં ચ તાંશ્ચૈવ રથસત્તમાન્
સોનાથી શોભતા અને કર્ણિકાર ફૂલોવાળા ધ્વજ સાથે, તેણે ભીષ્મ અને બીજા શ્રેષ્ઠ રથીઓને સામો કર્યો.
સ તાલકેતોસ્તીક્ષ્ણેન કેતુમાહત્ય પત્રિણા । ભીષ્મેણ યુયુધે વીરસ્તસ્ય ચાનુરથૈઃ સહ
તે બહાદુરે તીક્ષ્ણ પાંખવાળા બાણથી ભીષ્મના પાંદડાવાળા ધ્વજને ફાડી નાખ્યો અને પછી ભીષ્મ તથા તેના સાથી રથીઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું.
કૃતવર્માણમેકેન શલ્યં પઞ્ચભિરાશુગૈઃ । વિદ્ધ્વા નવભિરાનર્ચ્છચ્છિતાગ્રૈઃ પ્રતિપામહમ્
અભિમન્યુએ એક તીક્ષ્ણ બાણથી કૃતવર્માને, પાંચ બાણથી શલ્યને અને નવ તીક્ષ્ણ બાણોથી મહારથીને આઘાત કર્યો.
પૂર્ણાયતવિસૃષ્ટેન સમ્યક્પ્રણિહિતેન ચ। ધ્વજમેકેન વિવ્યાધ જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્
પછી તેણે સંપૂર્ણ ખેંચેલા અને સારી રીતે નિશાન લગાવેલા બાણથી સોનાથી શોભતા ધ્વજને ભેદી નાખ્યો.
દુર્મુખસ્ય તુ ભલ્લેન સર્વાવરણભેદિના । જહાર સારથેઃ કાયાચ્છિરઃ સન્નતપર્વણા
દુર્મુખના રથચાલકનું માથું, બધું જ બાંધકામ ભેદી નાખતા વિશાળ ભલ્લ બાણથી, શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.
ધનુશ્ચિચ્છેદ ભલ્લેન કાર્તસ્વરવિભૂષિતમ્। કૃપસ્ય નિશિતાગ્રેણ તાંશ્ચ તીક્ષ્ણમુખૈઃ શરૈઃ
પછી તેણે તીક્ષ્ણ બાણથી કૃપનું સોનાથી શોભતું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું અને પછી બીજા રથીઓને પણ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યા.