બહૂનપિ હયારોહાન્ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । રથી જઘાન સંપ્રાપ્ય બાણગોચરમાગતાન્
એક રથસ્વારે પોતાના ધનુષ્યની પાંસરે આવેલા અનેક ઘોડેસવારોને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણોથી ઘાયલ કરી નાખ્યા.
નવમેઘપ્રતીકાશાશ્ચાક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ । પાદૈરેવ વિમૃદ્ગન્તિ મત્તાઃ કનકભૂષણાઃ
નવા મેઘ જેવાં દેખાતા હાથીઓએ, પોતાના પગથી ઘોડાઓને દબાવી નાખ્યા અને સોનાના આભૂષણોથી શોભતા, ઉગ્રતા સાથે તેમને પછાડી નાખ્યા.
પાઠ્યમાનેષુ કુમ્ભેષુ પાર્શ્વેષ્વપિ ચ વારણાઃ। પ્રાસૈર્વિનિહતાઃ કેચિદ્વિનેદુઃ પરમાતુરાઃ
જ્યારે હાથીઓના ઘંટડાં વાગ્યા અને બાજુએ ભાલાથી ઘાયલ થયા, ત્યારે કેટલાક હાથીઓ ભારે પીડાથી ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
સાશ્વારોહાન્હયાન્કાંશ્ચિદુન્મથ્ય વરવારણાઃ । સહસા ચિક્ષિપુસ્તત્ર સંકુલે ભૈરવે સતિ
કેટલાંક શક્તિશાળી હાથીઓએ ભયાનક ગભરાટમાં, ઘોડા અને તેમના સવારોને પકડીને અચાનક ફેંકી દીધા અને તેમને દબાવી નાખ્યા.
સાશ્વારોહાન્વિષાણાગ્રૈરુત્ક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ । રથૌઘાનભિમૃદ્ગન્તઃ સધ્વજાનભિચક્રમુઃ
હાથીઓએ પોતાના દાંતથી ઘોડા અને તેમના સવારોને ઊંચકીને, રથોની ભીડને દબાવી નાખી અને ધ્વજાવાળાઓ સામે આગળ વધ્યા.
પુંસ્ત્વાદતિમદત્વાચ્ચ કેચિત્તત્ર મહાગજાઃ । સાશ્વારોહાન્હયાઞ્જઘ્નુઃ કરૈઃ સચરણૈસ્તથા
કેટલાંક મહા હાથીઓ અહંકાર અને ઉગ્ર ઉન્માદથી ભરાયા હતા અને તેમણે પોતાના હાથ અને પગથી ઘોડા અને તેમના સવારોને માર્યા.
અશ્વારોહૈશ્ચ સમરે હસ્તિસાદિભિરેવ ચ । પ્રતિમાનેષુ ગાત્રેષુ પાર્શ્વષ્વભિ ચ વારણાન્ । આશુગા વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ સંપેતુર્ભુજગોપમાઃ
યુદ્ધમાં ઘોડેસવાર અને હાથીસવારોએ હાથીઓના શરીર અને બાજુઓ પર તીક્ષ્ણ, નિર્મળ અને ઝડપી શસ્ત્રો છોડ્યા, જે સાપની જેમ ઉડી રહ્યા હતા.
નરાશ્વકાયાન્નિર્ભિદ્ય લૌહાનિ કવચાનિ ચ। નિપેતુર્વિમલાઃ શક્ત્યો વીરબાહુભિરર્પિતાઃ
વીર યોદ્ધાઓએ ફેંકેલા શુદ્ધ ભાલાઓએ માણસો અને ઘોડાઓના શરીર તથા લોખંડના કવચને ભેદી નાખ્યા અને જમીન પર પડી ગયા.
મહોલ્કકાપ્રતિમા ઘોરાસ્તત્ર તત્ર વિશાંપતે। દ્વીપિચર્માવનદ્ધૈશ્ચ વ્યાઘ્રચર્મચ્છદૈરપિ
મહાનગરના રાજા, ત્યાં-ત્યાં ભયાનક શસ્ત્રો દેખાતા, જે મહા ઉલ્કા જેવા લાગતા અને વાઘ તથા ચિત્તાની ચામડીમાં લપેટાયેલા હતા.
વિકોશૈર્વિમલૈઃ ખઙ્ગૈરભિજધ્નુઃ પરાન્રણે । અભિપ્લુતમભિક્રુદ્ધમેકપાર્શ્વાવદારિતમ્
યોદ્ધાઓએ ચમકતી તલવારોથી યુદ્ધમાં દુશ્મનો પર હુમલો કર્યો, ઉગ્રતાથી કૂદીને એક બાજુથી તેમને કાપી નાખ્યા.
વિદર્શયન્તઃ સંપેતુઃ ખઙ્ગચર્મપરશ્વથૈઃ। કેચિદાક્ષિપ્ય કરિણઃ સાશ્વાનપિ રથાન્કરૈઃ
તેઓએ તલવાર, ઢાલ અને કુહાડાં બતાવીને ધસી આવ્યા; કેટલાએ તો હાથથી જ હાથી, ઘોડા અને રથ ફેંકી માર્યા.
વિકર્ષન્તો દિશઃ સર્વાઃ સંપેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ। શઙ્કુભિર્દારિતાઃ કેચિત્સંભિન્નાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
બધા દિશાઓ ખેંચતા, દરેક પ્રકારના અવાજ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા; કેટલાય ભાલાથી છિદ્ર થયા અને કેટલાય કુહાડાંથી કાપી નાખાયા.
હસ્તિભિર્મૃદિતાઃ કેચિત્ક્ષુણ્ણાશ્ચાન્યે તુરંગમૈઃ । રથનેમિનિકૃત્તાશ્ચ નિકૃત્તાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
કેટલાય હાથીઓના પગે ચકનાચૂર થયા, બીજાઓ ઘોડાઓએ પછડાયા; કેટલાય રથના ચકકરથી કાપાઈ ગયા અને કેટલાય કુહાડાંથી વિંધાયા.
વ્યાક્રોશન્ત નરા રાજંસ્તત્રતત્ર સ્મ બાન્ધવાન્। પુત્રાનન્યે પિતૄનન્યે ભ્રાતૄંશ્ચ સહ બન્ધુભિઃ
રાજા, ત્યાં-ત્યાં પુરુષો પોતાના સગાં માટે રડતા હતા; કોઈ પુત્ર માટે, કોઈ પિતા માટે, તો કોઈ ભાઈઓ અને બીજા સંબંધીઓ માટે.
માતુલાન્ભાગિનેયાંશ્ચ પરાનપિ ચ સંયુગે । વિકીર્ણાન્ત્રાઃ સુબહવો ભગ્નસક્થાશ્ચ ભારત
મામા, ભાણિયા અને બીજા પણ યુદ્ધમાં પડ્યા હતા, ભારત; ઘણા તો આંતરડાં છૂટેલા અને કેટલાય પગ તૂટી ગયેલા.
બાહુભિશ્ચાપરે છિન્નૈઃ પાર્શ્વેષુ ચ વિદારિતાઃ । ક્રન્દન્તઃ સમદૃશ્યન્ત તૃષિતા જીવિતેપ્સવઃ
કેટલાય લોકોના હાથ કપાઈ ગયા હતા અને બાજુઓ ફાટી ગઈ હતી; તેઓ જીવવાની તરસ અને પીડામાં રડતા દેખાતા.
તૃષાપરિગતાઃ કેચિદલ્પસત્વા વિશાંપતે। ભૂમૌ નિપતિતાઃ સઙ્ખ્યે મૃગયાંચક્રિરે જલમ્
કેટલાય તરસથી કંટાળીને અને નબળા બનીને, પુરુષોત્તમ, યુદ્ધમાં જમીન પર પડી ગયા અને પાણી માટે તલાશ કરતાં હતાં.
રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ ક્લિશ્યમાનાશ્ચ ભારત । વ્યનિન્દન્ભૃશમાત્માનં તવ પુત્રાંશ્ચ સંગતાન્
લોહીના ધોધમાં ભીંજાઈને અને દુઃખ ભોગવીને, ભારત, તેઓ પોતાને અને એકઠા થયેલા તમારા પુત્રોને કડક શબ્દોમાં દોષારોપણ કરતાં.
અપરે ક્ષત્રિકયાઃ શૂરાઃ કૃતવૈરાઃ પરસ્પરમ્ । નૈવ શસ્ત્રં વિમુઞ્ચન્તિ નૈવ ક્રન્દન્તિ મારિષ । તર્જયન્તિ ચ સંહૃષ્ટાસ્તત્રતત્ર પરસ્પરમ્
બીજા શૂરવીર ક્ષત્રિયોએ એકબીજા પર દુશ્મની રાખી, ન તો શસ્ત્ર છોડ્યા, ન રડ્યા; પણ આનંદથી એકબીજાને ધમકી આપતા ફરતા.
આદશ્ય દશનૈશ્ચાપિ ક્રોધાત્સ્વરદનચ્છદમ્ । ભ્રુકુટીકુટિલૈર્વક્રૈઃ પ્રેક્ષન્તિ ચ પરસ્પરમ્
કેટલાય ગુસ્સામાં દાંત ચિભડાવીને હોઠ દબાવતા અને ભ્રૂકુટી ચઢાવીને, વાંકા ને તીવ્ર નજરે એકબીજાને જોતા.
અપરે ક્લિશ્યમાનાસ્તુ શરાર્તા વ્રણપીડિતાઃ। નિષ્કૂજાઃ સમપદ્યન્ત દૃઢસત્વા મહાબલાઃ
બીજાઓ, તીરો અને ઘાવથી પીડાઈને, મૌન થઈ ગયા, છતાં તેઓ મજબૂત મન અને મહાન બળ ધરાવતા હતા.
અન્યે ચ વિરથાઃ શૂરા રથમન્યસ્ય સંયુગે। પ્રાર્થયાના નિપતિતાઃ સંક્ષુણ્ણા વરવારણૈઃ । અશોભન્ત મહારાજ સપુષ્પા ઇવ કિંશુકાઃ
કેટલાય શૂરવીરો રથ વિના રહી, બીજાના રથની આશા રાખતા, પણ હાથીઓએ પછાડી નાખ્યા; તેઓ પુષ્પોથી ભરેલા કિમશુક વૃક્ષ જેવા દેખાતા.
સંબભૂવુરનીકેષુ બહવો ભૈરવસ્વનાઃ। વર્તમાને મહાભીમે તસ્મિન્વીરવરક્ષયે
સેનામાં ઘણી ભયાનક ચીસો ઊઠી, કારણ કે મહાન શૂરવીરોનો વિનાશ થઈ રહ્યો હતો.
નિજઘાન પિતા પુત્રં પુત્રશ્ચ પિતરં રણે। સ્વસ્ત્રીયો માતુલં ચાપિ સ્વસ્રીયં ચાપિ માતુલઃ
યુદ્ધમાં પિતાએ પુત્રને અને પુત્રએ પિતાને ઘાયલ કર્યા; મામાએ ભાણિયાને અને ભાણિયાએ મામાને માર્યા.
સખા સખાયં ચ તથા સંબન્ધી બાન્ધવં તથા। એવં યુયુધિરે તત્ર કુરવઃ પાણ્ડવૈઃ સહ
મિત્રે મિત્ર સાથે અને સગાએ સગા સાથે યુદ્ધ કર્યું; આમ, કૌરવો અને પાંડવો એકબીજા સાથે લડ્યા.
વર્તમાને તથા તસ્મિન્નિર્મર્યાદે ભયાનકે । ભીષ્મમાસાદ્ય પાર્થાનાં વાહિની સમકમ્પત
જ્યારે એ ભયાનક અને મર્યાદાવિહિન યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે પાર્થેયોની સેના ભીષ્મને જોઈને કાંપી ઉઠી.
કેતુના પઞ્ચતારેણ તાલેન ભારતર્ષભ । રાજતેન મહાબાહુરુચ્છ્રિતેન મહારથે । બભૌ ભીષ્મસ્તદા રાજંશ્ચન્દ્રમા ઇવ મેરુણા
પાંચ ટારાવાળી ચાંદીની ધ્વજાવાળી, ઉંચે લહેરતી, મહાબળવાન રથસ્વાર સાથે, ભીષ્મ રાજા, એ સમયે મેરુ પરના ચંદ્ર જેવા તેજસ્વી લાગતા.
ગતપૂર્વાહ્ણભૂયિષ્ઠિ તસ્મિન્નહનિ દારુણે। વર્તમાને તથા રૌદ્રે મહાવીરવરક્ષયે
જ્યારે એ ભયાનક દિવસ બપોર પછી આગળ વધતો રહ્યો, ત્યારે એ જ રીતે મહાન શૂરવીરોનો ભયાનક સંહાર ચાલતો રહ્યો.
દુર્મુખઃ કૃતવર્મા ચ કૃપઃ શલ્યો વિવિંશતિઃ। ભીષ્મં જુગુપુરાસાદ્ય તવ પુત્રેણ ચોદિતાઃ
દુર્મુખ, કૃતવર્મા, કૃપ, શલ્ય અને વિવિંશતિએ, તારા પુત્રના આદેશથી, ભીષ્મને ચારે બાજુથી ઘેરીને તેની રક્ષા કરી.
એતૈરતિરથૈર્ગુપ્તઃ પઞ્ચભિર્ભરતર્ષભઃ । પાણ્ડવાનામનીકાનિ વિજગાહે મહારથઃ
આ પાંચ મહાન રથીઓએ ભીષ્મને સારી રીતે રક્ષ્યો, અને એ મહારથી પાંડવોની સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો.