ગજાનાં પાદરક્ષાસ્તુ વ્યૂઢોરસ્કાઃ પ્રહારિણઃ । ઋષ્ટિભિશ્ચ ધનુર્ભિશ્ચ વિમલૈશ્ચ પરશ્વથૈઃ
હાથીઓના રક્ષકો, પહોળા છાતી અને ભયાનક યુદ્ધકૌશલ્યવાળા, ભાલા, ધનુષ્ય અને તેજસ્વી કુહાડા વડે લડતા.
ગદાભિર્મુસલૈશ્ચૈવ ભિન્દિપાલૈઃ સતોમરૈઃ । આયસૈઃ પરિઘૈશ્ચૈવ નિસ્તિરંશૈર્વિમલૈ શિતૈઃ
અને ગદા, મુસળ, ભિંડિપાલ, ટોમર, લોખંડના દંડ અને તીક્ષ્ણ, ચમકતા તલવારોથી પણ યુદ્ધ ચાલતું હતું.
પ્રગૃહીતૈઃ સુસંરબ્ધા દ્રવમાણાસ્તતસ્તતઃ। વ્યદૃશ્યન્ત મહારાજ પરસ્પરજિઘાંસવઃ
મહારાજ, બંને પક્ષના યોદ્ધાઓ ઉગ્ર સંકલ્પથી ભરાયેલા હતા અને એકબીજાને નાશ કરવા આતુર થઈને અહીંથી ત્યાં દોડી રહ્યા હતા.
રાજમાનાશ્ચ નિસ્ત્રિંશાઃ સંસિક્તા નરશોણિતૈઃ। પ્રત્યદૃશ્યન્ત શૂરાણામન્યોન્યમભિધાવતામ્
શૂરવીરો એકબીજા પર તૂટી પડતા, ત્યારે તેમની તલવારો માનવ રક્તથી ચમકી રહી હતી.
અવક્ષિપ્તાવધૂતાનામસીનાં વીરબાહુભિઃ । સંજજ્ઞે તુમુલઃ શબ્દઃ પતતાં પરમર્મસુ
વીર યોદ્ધાઓએ ઉછાળેલી અને ઘુમાવેલી તલવારો જ્યારે શરીરના મહત્વના અંગોમાં વાગી પડી, ત્યારે ભયાનક ગૂંજી ઉઠ્યો.
ગદામુસલરુગ્ણાનાં ભિન્નાનાં ચ વરાસિભિઃ । દન્તિદન્તાવભિન્નાનાં મૃદિતાનાં ચ દન્તિભિઃ
કેટલીક ગદાઓ અને મુસળો તૂટી ગઈ, કેટલીક તલવારો પણ ભાંગી ગઈ, હાથીઓના દાંત તૂટી પડ્યા અને હાથીઓએ એકબીજાને દબાવી નાખ્યા.
તત્ર તત્ર નરૌઘાણાં ક્રોશતામિતરેતરમ્ । શુશ્રુવુર્દારુણા વાચઃ પ્રેતાનામિવ ભારત
કેટેક જગ્યાએ માણસોની ભીડમાં એકબીજાને પોકારીને ભયાનક અવાજો સંભળાતા, જાણે મરણ પામેલા લોકોની ચીસો હોય, હે ભારત.
હયૈરપિ હયારોહાશ્ચામરાપીડધારિભિઃ । હંસૈરિવ મહાવેગૈરન્યોન્યમભિવિદ્રુતાઃ
ઘોડેસવારો પણ ચામર પંખા ધારણ કરીને, ઝડપથી દોડી એકબીજા પર તૂટી પડતા, જાણે તેજ ગતિથી ઊડતા હંસો હોય.
તૈર્વિમુક્તા મહાપ્રાસા જામ્બૂનદવિભૂષણાઃ । આશુગા વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ સંપેતુર્ભુજગોપમાઃ
યોદ્ધાઓએ સોનાથી શોભિત, ઝડપી, નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ ભાલા છોડ્યા, જે સાપ જેવી ઝડપથી ઉડી રહ્યા હતા.
અશ્વૈરગ્ન્યજવૈઃ કેચિદાપ્લુત્ય મહતો રથાત્ । શિરાંસ્યાદદિરે વીરા રથિનામશ્વસાદિનઃ
કેટલાંક યોદ્ધાઓ અગ્નિ જેટલા ઝડપી ઘોડાઓ સાથે પોતાના મોટા રથમાંથી કૂદી પડ્યા અને રથચાલકો તથા ઘોડેસવારોના માથા પકડી લીધા.
બહૂનપિ હયારોહાન્ભલ્લૈઃ સન્નતપર્વભિઃ । રથી જઘાન સંપ્રાપ્ય બાણગોચરમાગતાન્
એક રથસ્વારે પોતાના ધનુષ્યની પાંસરે આવેલા અનેક ઘોડેસવારોને તીક્ષ્ણ અગ્રવાળા બાણોથી ઘાયલ કરી નાખ્યા.
નવમેઘપ્રતીકાશાશ્ચાક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ । પાદૈરેવ વિમૃદ્ગન્તિ મત્તાઃ કનકભૂષણાઃ
નવા મેઘ જેવાં દેખાતા હાથીઓએ, પોતાના પગથી ઘોડાઓને દબાવી નાખ્યા અને સોનાના આભૂષણોથી શોભતા, ઉગ્રતા સાથે તેમને પછાડી નાખ્યા.
પાઠ્યમાનેષુ કુમ્ભેષુ પાર્શ્વેષ્વપિ ચ વારણાઃ। પ્રાસૈર્વિનિહતાઃ કેચિદ્વિનેદુઃ પરમાતુરાઃ
જ્યારે હાથીઓના ઘંટડાં વાગ્યા અને બાજુએ ભાલાથી ઘાયલ થયા, ત્યારે કેટલાક હાથીઓ ભારે પીડાથી ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
સાશ્વારોહાન્હયાન્કાંશ્ચિદુન્મથ્ય વરવારણાઃ । સહસા ચિક્ષિપુસ્તત્ર સંકુલે ભૈરવે સતિ
કેટલાંક શક્તિશાળી હાથીઓએ ભયાનક ગભરાટમાં, ઘોડા અને તેમના સવારોને પકડીને અચાનક ફેંકી દીધા અને તેમને દબાવી નાખ્યા.
સાશ્વારોહાન્વિષાણાગ્રૈરુત્ક્ષિપ્ય તુરગાન્ગજાઃ । રથૌઘાનભિમૃદ્ગન્તઃ સધ્વજાનભિચક્રમુઃ
હાથીઓએ પોતાના દાંતથી ઘોડા અને તેમના સવારોને ઊંચકીને, રથોની ભીડને દબાવી નાખી અને ધ્વજાવાળાઓ સામે આગળ વધ્યા.
પુંસ્ત્વાદતિમદત્વાચ્ચ કેચિત્તત્ર મહાગજાઃ । સાશ્વારોહાન્હયાઞ્જઘ્નુઃ કરૈઃ સચરણૈસ્તથા
કેટલાંક મહા હાથીઓ અહંકાર અને ઉગ્ર ઉન્માદથી ભરાયા હતા અને તેમણે પોતાના હાથ અને પગથી ઘોડા અને તેમના સવારોને માર્યા.
અશ્વારોહૈશ્ચ સમરે હસ્તિસાદિભિરેવ ચ । પ્રતિમાનેષુ ગાત્રેષુ પાર્શ્વષ્વભિ ચ વારણાન્ । આશુગા વિમલાસ્તીક્ષ્ણાઃ સંપેતુર્ભુજગોપમાઃ
યુદ્ધમાં ઘોડેસવાર અને હાથીસવારોએ હાથીઓના શરીર અને બાજુઓ પર તીક્ષ્ણ, નિર્મળ અને ઝડપી શસ્ત્રો છોડ્યા, જે સાપની જેમ ઉડી રહ્યા હતા.
નરાશ્વકાયાન્નિર્ભિદ્ય લૌહાનિ કવચાનિ ચ। નિપેતુર્વિમલાઃ શક્ત્યો વીરબાહુભિરર્પિતાઃ
વીર યોદ્ધાઓએ ફેંકેલા શુદ્ધ ભાલાઓએ માણસો અને ઘોડાઓના શરીર તથા લોખંડના કવચને ભેદી નાખ્યા અને જમીન પર પડી ગયા.
મહોલ્કકાપ્રતિમા ઘોરાસ્તત્ર તત્ર વિશાંપતે। દ્વીપિચર્માવનદ્ધૈશ્ચ વ્યાઘ્રચર્મચ્છદૈરપિ
મહાનગરના રાજા, ત્યાં-ત્યાં ભયાનક શસ્ત્રો દેખાતા, જે મહા ઉલ્કા જેવા લાગતા અને વાઘ તથા ચિત્તાની ચામડીમાં લપેટાયેલા હતા.
વિકોશૈર્વિમલૈઃ ખઙ્ગૈરભિજધ્નુઃ પરાન્રણે । અભિપ્લુતમભિક્રુદ્ધમેકપાર્શ્વાવદારિતમ્
યોદ્ધાઓએ ચમકતી તલવારોથી યુદ્ધમાં દુશ્મનો પર હુમલો કર્યો, ઉગ્રતાથી કૂદીને એક બાજુથી તેમને કાપી નાખ્યા.
વિદર્શયન્તઃ સંપેતુઃ ખઙ્ગચર્મપરશ્વથૈઃ। કેચિદાક્ષિપ્ય કરિણઃ સાશ્વાનપિ રથાન્કરૈઃ
તેઓએ તલવાર, ઢાલ અને કુહાડાં બતાવીને ધસી આવ્યા; કેટલાએ તો હાથથી જ હાથી, ઘોડા અને રથ ફેંકી માર્યા.
વિકર્ષન્તો દિશઃ સર્વાઃ સંપેતુઃ સર્વશબ્દગાઃ। શઙ્કુભિર્દારિતાઃ કેચિત્સંભિન્નાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
બધા દિશાઓ ખેંચતા, દરેક પ્રકારના અવાજ સાથે તેઓ આગળ વધ્યા; કેટલાય ભાલાથી છિદ્ર થયા અને કેટલાય કુહાડાંથી કાપી નાખાયા.
હસ્તિભિર્મૃદિતાઃ કેચિત્ક્ષુણ્ણાશ્ચાન્યે તુરંગમૈઃ । રથનેમિનિકૃત્તાશ્ચ નિકૃત્તાશ્ચ પરશ્વથૈઃ
કેટલાય હાથીઓના પગે ચકનાચૂર થયા, બીજાઓ ઘોડાઓએ પછડાયા; કેટલાય રથના ચકકરથી કાપાઈ ગયા અને કેટલાય કુહાડાંથી વિંધાયા.
વ્યાક્રોશન્ત નરા રાજંસ્તત્રતત્ર સ્મ બાન્ધવાન્। પુત્રાનન્યે પિતૄનન્યે ભ્રાતૄંશ્ચ સહ બન્ધુભિઃ
રાજા, ત્યાં-ત્યાં પુરુષો પોતાના સગાં માટે રડતા હતા; કોઈ પુત્ર માટે, કોઈ પિતા માટે, તો કોઈ ભાઈઓ અને બીજા સંબંધીઓ માટે.
માતુલાન્ભાગિનેયાંશ્ચ પરાનપિ ચ સંયુગે । વિકીર્ણાન્ત્રાઃ સુબહવો ભગ્નસક્થાશ્ચ ભારત
મામા, ભાણિયા અને બીજા પણ યુદ્ધમાં પડ્યા હતા, ભારત; ઘણા તો આંતરડાં છૂટેલા અને કેટલાય પગ તૂટી ગયેલા.
બાહુભિશ્ચાપરે છિન્નૈઃ પાર્શ્વેષુ ચ વિદારિતાઃ । ક્રન્દન્તઃ સમદૃશ્યન્ત તૃષિતા જીવિતેપ્સવઃ
કેટલાય લોકોના હાથ કપાઈ ગયા હતા અને બાજુઓ ફાટી ગઈ હતી; તેઓ જીવવાની તરસ અને પીડામાં રડતા દેખાતા.
તૃષાપરિગતાઃ કેચિદલ્પસત્વા વિશાંપતે। ભૂમૌ નિપતિતાઃ સઙ્ખ્યે મૃગયાંચક્રિરે જલમ્
કેટલાય તરસથી કંટાળીને અને નબળા બનીને, પુરુષોત્તમ, યુદ્ધમાં જમીન પર પડી ગયા અને પાણી માટે તલાશ કરતાં હતાં.
રુધિરૌઘપરિક્લિન્નાઃ ક્લિશ્યમાનાશ્ચ ભારત । વ્યનિન્દન્ભૃશમાત્માનં તવ પુત્રાંશ્ચ સંગતાન્
લોહીના ધોધમાં ભીંજાઈને અને દુઃખ ભોગવીને, ભારત, તેઓ પોતાને અને એકઠા થયેલા તમારા પુત્રોને કડક શબ્દોમાં દોષારોપણ કરતાં.
અપરે ક્ષત્રિકયાઃ શૂરાઃ કૃતવૈરાઃ પરસ્પરમ્ । નૈવ શસ્ત્રં વિમુઞ્ચન્તિ નૈવ ક્રન્દન્તિ મારિષ । તર્જયન્તિ ચ સંહૃષ્ટાસ્તત્રતત્ર પરસ્પરમ્
બીજા શૂરવીર ક્ષત્રિયોએ એકબીજા પર દુશ્મની રાખી, ન તો શસ્ત્ર છોડ્યા, ન રડ્યા; પણ આનંદથી એકબીજાને ધમકી આપતા ફરતા.
આદશ્ય દશનૈશ્ચાપિ ક્રોધાત્સ્વરદનચ્છદમ્ । ભ્રુકુટીકુટિલૈર્વક્રૈઃ પ્રેક્ષન્તિ ચ પરસ્પરમ્
કેટલાય ગુસ્સામાં દાંત ચિભડાવીને હોઠ દબાવતા અને ભ્રૂકુટી ચઢાવીને, વાંકા ને તીવ્ર નજરે એકબીજાને જોતા.