આર્જુનિસ્તસ્ય સમરે હયાન્હત્વા મહારથઃ । નનાદ બલવાન્નાદં તત્સૈન્યં પ્રત્યપૂરયત્
મહાન રથયોધા અર્જુને યુદ્ધમાં શ્રુતાયુના ઘોડા મારી નાખ્યા અને જોરદાર ગર્જના કરી, જેના અવાજથી આખું સેના ગૂંજી ઉઠ્યું.
શ્રુતાયુસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધઃ ફાલ્ગુનેઃ સમરે હયાન્। નિજઘાન ગદાગ્રેણ તતો યુદ્ધમવર્તત
પછી ક્રોધિત શ્રુતાયુએ યુદ્ધમાં ફાલ્ગુન અર્જુનના ઘોડા પર ગદાના અગ્રથી પ્રહાર કર્યો, અને પછી યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું.
વિન્દાનિવિન્દાવાવન્ત્યૌ કુન્તિભોજં મહારથમ્ । સસેનં સસુતં વીરં સંસસ?ઞ્જતુરાહવે
અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદે મહાન રથયોધા કુંતિભોજ અને તેના પુત્ર તથા સેના પર એકસાથે આક્રમણ કર્યું.
તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ તયોર્ઘોરં પરાક્રમમ્ । અયુધ્યેતાં સ્થિરૌ ભૂત્વા મહત્યા સેનયા સહ
ત્યાં અમને અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા મળ્યું: એ બંનેએ ભયાનક પરાક્રમ બતાવ્યો અને મોટી સેના સાથે અડગ રહીને યુદ્ધ કર્યું.
અનુવિન્દસ્તુ ગદયા કુન્તિભોજમતાડયત્। કુન્તિભોજશ્ચ તં તૂર્ણં શરવ્રાતૈરવાકિરત્
અનુવિંદે ગદાથી કુંતિભોજને માર્યો, અને કુંતિભોજે તરત જ તેને બાણોની ઝમાવટથી ઢાંકી દીધો.
કુન્તિભોજસુતશ્ચાપિ વિન્દં વિવ્યાધ સાયકૈઃ । સ ચ તં પ્રતિવિવ્યાધ તદદ્ભુતમિવાભવત્
કુંતિભોજના પુત્રે પણ વિંદને બાણો મારી ઘાયલ કર્યો, અને વિંદે પણ તેને જવાબ આપ્યો; એ દૃશ્ય અદ્ભુત હતું.
કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ ગાન્ધારાન્પઞ્ચ મારિષ । સસૈન્યાસ્તે સસૈન્યાંશ્ચ યોધયામાસુરાહવે
મારા પ્રિય, કૈકેય દેશના પાંચ ભાઈઓએ પાંચ ગાંધાર યુદ્ધવીરો સાથે તેમની સેના સહિત યુદ્ધ કર્યું.
વીરબાહુશ્ચ તે પુત્રો વૈરાટિં રથસત્તમમ્ । ઉત્તરં યોધયામાસ વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ
વીરબાહુ, તમારો પુત્ર, મત્સ્ય દેશના શ્રેષ્ઠ રથયોધા ઉત્તરને યુદ્ધમાં ભીડ્યો અને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
ઉત્તરશ્ચાપિ તં વીરં વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ । ચેદિરાટ્ સમરે રાજન્નુલૂકં સમભિદ્રવત્
ઉત્તરે પણ એ વીરને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો; અને ચેદિ દેશના રાજાએ યુદ્ધમાં ઉલૂક સામે ધસારો કર્યો.
તથૈવ શરવર્ષેણ ઉલૂકં સમવિદ્ધ્યત । ઉલૂકશ્ચાપિ તં બાણૈર્નિશિતૈર્લોમવાહિભિઃ
એમજ રીતે, તેણે ઉલૂકને બાણોની વરસાદથી ઘાયલ કર્યો, અને ઉલૂકે પણ તેને તીક્ષ્ણ, માંસ ફાડતા બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તયોર્યુદ્ધં સમભવદ્ધોરરૂપં વિશાંતે । દારયેતાં સુસંક્રુદ્ધાવન્યોન્યમપરાજિતૌ
બન્ને વચ્ચેનું યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક અને જ્વલંત બન્યું; બંને ક્રોધથી ભરાઈ, એકબીજાને ઘાયલ કરતા, કોઈ હાર્યું નહીં.
એવં દ્વન્દ્વસહસ્રાણિ રથવારણવાજિનામ્ । પદાતીનાં ચ સમરે તવ તેષાં ચ સંકુલે
એ રીતે, રથયોધા, હાથી, ઘોડેસવાર અને પદાતિ વચ્ચે હજારો યુદ્ધો, તમારી અને તેમની સેના વચ્ચેના ઘમાસાન યુદ્ધમાં થયા.
મુહૂર્તમિવ તદ્યુદ્ધમાસીન્મધુરદર્શનમ્ । તત ઉન્મત્તવદ્રાજન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
થોડા સમય માટે એ યુદ્ધ નજરે મનોહર લાગતું હતું, હે રાજા; પછી તો બધું પાગલપન જેવું થઈ ગયું અને કશું ઓળખાતું જ નહોતું.
ગજો ગજેન સમરે રથિનં ચ રથી યયૌ । અશ્વોઽશ્વં સમભિપ્રાયાત્પદાતિશ્ચ પદાતિનમ્
યુદ્ધમાં હાથી હાથી સામે, રથયોધા રથયોધા સામે, ઘોડો ઘોડા સામે અને પદાતિ પદાતિ સામે અથડાયા.
તતો યુદ્ધં સુદુર્ધર્ષં વ્યાકુલં સમપદ્યત। શૂરાણાં સમરે તત્ર સમાસાદ્યેતરેતરમ્
પછી ત્યાં ભયાનક અને ભારે યુદ્ધ શરૂ થયું, જ્યાં વીરોએ એકબીજાને સામસામે ભીડ આપી.
તત્ર દેવર્ષયઃ સિદ્ધાશ્ચારણાશ્ચ સમાગતાઃ । પ્રેક્ષન્ત તદ્રણં ઘોરં દેવાસુરસમં ભુવિ
ત્યાં દેવઋષિ, સિદ્ધો અને ગાનારાઓ ભેગા થયા અને પૃથ્વી પર દેવ-અસુર સમાન ભયાનક યુદ્ધ જોઈ રહ્યા હતા.
તતો દન્તિસહસ્રાણિ ર્થાનાં ચાપિ મારિષ। અશ્વૌઘાઃ પુરુષૌઘાશ્ચ વિપરીતં સમાયયુઃ
પછી હજારો હાથીઓ, રથો, ઘોડાઓના ઝુંડ અને માણસોની ટોળીઓ બંને તરફથી આવી પહોંચી.
તત્રતત્ર પ્રદૃશ્યન્તે રથવારણપત્તયઃ । સાદિનશ્ચ નરવ્યાઘ્ર યુધ્યમાના મુહુર્મુહુઃ
અહીં-ત્યાં રથ, હાથી અને પદાતી, તેમજ ઘોડેસવાર, હંમેશા ફરીથી યુદ્ધ કરતા દેખાતા.
રાજઞ્શતસહસ્રાણિ તત્રતત્ર પદાતિનામ્ । નિર્મર્યાદં પ્રયુદ્ધાનિ તત્તે વક્ષ્યામિ ભારત
રાજા, ત્યાં દરેક જગ્યાએ લાખો પદાતીઓ બેફામ લડી રહ્યા હતા; હે ભારત, હું એ બધાની વાત કહું છું.
ન પુત્રઃ પિતરં જજ્ઞે પિતા વા પુત્રમૌરસમ્ । ન ભ્રાતા ભ્રાતરં તત્ર સ્વસ્ત્રીયં ન ચ માતુલઃ
ત્યાં પુત્ર પિતાને ઓળખતો ન હતો, પિતા પણ પોતાના પુત્રને ઓળખતો ન હતો; ભાઈ ભાઈને, અને મામા પણ ભાણેજને ઓળખતા નહોતા.
ન માતુલં ચ સ્વસ્રીયો ન સખાયં સખા તથા। આવિષ્ટા ઇવ યુધ્યન્તે પાણ્ડવાઃ કુરુભિઃ સહ
મામા ભાણેજને, મિત્ર મિત્રને પણ ઓળખતો ન હતો; પાંડવો અને કૌરવો ક્રોધથી એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરતા.
રથાનીકં નરવ્યાઘ્રાઃ કેચિદભ્યપતન્રથૈઃ । અભજ્યન્ત યુગૈરેવ યુગાનિ ભરતર્ષભ
કેટલાક પુરુષસિંહોએ પોતાના રથોથી રથોની પાંખ પર હુમલો કર્યો, અને રથના યોક તૂટી ગયા, હે ભારતશ્રેષ્ઠ.
રથેષાશ્ચ રતેષાભિઃ કૂરા રથકૂબરૈઃ। સંગતૈઃ સહિતાઃ કેચિત્પરસ્પરજિઘાંસવઃ
કેટલાક એકબીજાને મટાડવા માટે રથને રથ સાથે ભીડાવી, રથના દંડ અને કોઠા જોડાઈને નજીકથી યુદ્ધ કરતા.
ન શેકુશ્ચલિતું કેચિત્સન્નિપત્ય રથા રથૈઃ । પ્રભિન્નાસ્તુ મહાકાયાઃ સન્નિપત્ય ગજા ગજૈઃ
કેટલાક રથો એકબીજા સાથે અથડાઈને અડધા થઈ ગયા અને આગળ વધવા શક્યા નહીં; અને મોટા હાથીઓ પણ હાથીઓ સાથે અથડાઈને અટકી ગયા.
બહુધા દારયન્ક્રુદ્ધા વિષાણૈરિતરેતરમ્। સતોરણપતાકૈશ્ચ વારણા વરવારણૈઃ
ક્રોધથી હાથીઓએ એકબીજાને દાંતથી અનેક રીતે ફાડી નાખ્યા, અને ધ્વજાવાળા હાથીઓએ પણ ઉત્તમ હાથીઓ પર હુમલો કર્યો.
અભિસૃત્ય મહારાજ વેગવદ્ભિર્મહાગજૈઃ । દન્તૈરભિહતાસ્તત્ર ચુક્રુશુઃ પરમાતુરાઃ
મહારાજા, વાઘ જેવી ઝડપથી મોટા હાથીઓએ દાંતથી ઘા કર્યા, અને ઘાયલ થયેલા હાથીઓ ભારે પીડામાં ચીસો પાડતા.
અભિનીતાશ્ચ શિક્ષાભિસ્તોત્રાઙ્કુશસમાહતાઃ। અપ્રભિન્નાઃ પ્રભિન્નાનાં સંમુખાભિમુખા યયુઃ
સારી રીતે તાલીમ મેળવેલા, અંકુશ અને સોટાથી માર ખાઈને, અખંડિત હાથીઓ તૂટી પડેલા હાથીઓ સામે સીધા આગળ વધ્યા.
પ્રભિન્નૈરપિ સંસક્તાઃ કેચિત્તત્ર મહાગજાઃ । ક્રૌઞ્ચવન્નિનદં કૃત્વા દુદ્રુવુઃ સર્વતો દિશમ્
કેટલાક મોટા હાથીઓ ઘાયલ થઈને તૂટી પડેલા હાથીઓ સાથે ફસાઈ ગયા અને બગલ જેવી ચીસો પાડીને દરેક દિશામાં ભાગી ગયા.
સમ્યક્પ્રણીતા નાગાશ્ચ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ । ઋષિતોમરનારાચૈર્નિર્વિદ્ધા વરવારણાઃ
સારી રીતે સંચાલિત હાથીઓ, તૂટી ગયેલા કપાળ અને મોઢાવાળા, ભાલા, ટોમર અને તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયા.
પ્રણેદુર્ભિન્નમર્માણો નિપેતુશ્ચ ગતાસવઃ। પ્રાદ્રવન્ત દિશઃ કેચિન્નદન્તો ભૈરવાન્રવાન્
કેટલાંક હાથીઓના મુખ્ય અંગો તૂટી જતા, તેઓ મૃત્યુ પામ્યા; અને કેટલાક ભયાનક ગર્જના કરતા દરેક દિશામાં ભાગ્યા.