પુનઃ પુનરવોચંસ્તે શાકુન્તલગુણાનપિ। સિંહેક્ષણઃ સિંહદંષ્ટ્રઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ
લોકો વારંવાર શાકુંતલાના ગુણોનું વર્ણન કરતા: એના નેત્ર સિંહ જેવા, દાંત સિંહ જેવા, ખભા સિંહ જેવા અને બાહુઓ પણ મજબૂત હતા.
સિંહોરસ્કઃ સિંહબલઃ સિંહવિક્રાન્તગામ્યયમ્। પૃથ્વંસઃ પૃથુવક્ષાશ્ચ છત્રાકારશિરા મહાન્
એનું છાતી સિંહ જેવી પહોળી, બળ સિંહ જેટલું, ચાલ પણ સિંહ જેવી, ખભા વિશાળ, છાતી પહોળી અને માથું છત્રી જેવું ગોળ હતું; એ ખરેખર મહાન જણાતા.
પાણિપાદતલે રક્તો રક્તાસ્યો દુન્દુભિસ્વનઃ। રાજલક્ષણયુક્તશ્ચ રાજશ્રીશ્ચાસ્ય લક્ષ્યતે
એના હાથ અને પગના તળિયા લાલ, મોઢું પણ લાલ, અવાજ મૃદંગ જેવો ગુંજતો, રાજલક્ષણોથી યુક્ત અને રાજસી તેજ એમાં સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.
આકારેણ ચ રૂપેણ શરીરેણાપિ તેજસા। દુષ્યન્તેન સમો હ્યેષ કસ્ય પુત્રો ભવિષ્યતિ
આકાર, સૌંદર્ય, શરીર અને તેજમાં એ દુષ્યંત સમાન હતો; આ બાળક કોણનો પુત્ર હશે એ વિચારવા જેવું હતું.
એવં બ્રુવન્તસ્તે સર્વે પ્રશશંસુઃ સહસ્રશઃ। યુક્તિવાદાનવોચન્ત સર્વાઃ પ્રાણભૃતઃ સ્ત્રિયઃ
આ રીતે લોકો વાત કરતાં, હજારો લોકો એનું સ્તુતિગાન કરતા; તમામ સ્ત્રીઓ પણ સમજદારીપૂર્વક એમાં જોડાઈ ગઈ.
બાન્ધવા ઇવ સસ્નેહા અનુજગ્મુઃ શકુન્તલામ્। પૌરાણાં તદ્વચઃ શ્રુત્વા તૂષ્ણીંભૂતા શકુન્તલા
બંધુઓ જેવી મમતા લઈને સૌએ શાકુંતલાનું અનુસરણ કર્યું; શહેરના લોકોના શબ્દો સાંભળી શાકુંતલા નિઃશબ્દ થઈ ગઈ.
વેશ્મદ્વારં સમાસાદ્ય વિહ્વલા સા નૃપાત્મજા। ચિન્તયામાસ સહસા કાર્યગૌરવકારણાત્
મહેલના દ્વાર પર પહોંચતાં રાજકન્યા ગભરાઈ ગઈ અને કાર્યની ગંભીરતાને લઈને તરત વિચારમાં પડી ગઈ.
લજ્જયા ચ પરીતાઙ્ગી રાજન્રાજસમક્ષતઃ। અઘૃણા કિં નુ વક્ષ્યામિ દુષ્યન્તં મમ કારણાત્
લાજથી એનું આખું શરીર વ્યાપી ગયું; 'હું દુષ્યંતને મારા વિષયમાં નિઃલજ્જતાપૂર્વક કેવી રીતે કહું?' એવું એ વિચારી રહી.
એવમુક્ત્વા તુ કૃપણા ચિન્તયન્તી શકુન્તલા।' અભિસૃત્ય ચ રાજાનં વેદિતા સા પ્રવેશિતા
આ રીતે મનમાં બોલી, દુઃખી શાકુંતલા વિચાર કરતી રહી; પછી એ રાજાને મળવા ગઈ અને એને અંદર જવા મળ્યું.
સહ તેન કુમારેણ તરુણાદિત્યવર્ચસા। `સિંહાસનસ્થં રાજાનં મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિમ્
પુત્ર સાથે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો હતો, એ રાજાના દરબારમાં પહોંચી, જ્યાં રાજા સિંહાસન પર મહેન્દ્ર જેવી કાંતિથી ઝળહળતો હતો.
શકુન્તલા નતશિરાઃ પરં હર્ષમવાપ્ય ચ।' પૂજયિત્વા યથાન્યાયમબ્રવીત્તં શકુન્તલા
શાકુંતલાએ નમ્રતાથી માથું ઝુકાવ્યું, મનમાં ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો, રાજાને યોગ્ય રીતે વંદન કર્યું અને પછી વાત કરી.
અભિવાદય રાજાનં પિતરં તે દૃઢવ્રતમ્। એવમુક્ત્વા સુતં તત્ર લજ્જાનતમુખી સ્થિતા
એણે પુત્રને કહ્યું: 'રાજાને, તારા પિતા, જેમણે વ્રત પાળ્યા છે, એમને વંદન કર.' આવું કહી, શરમથી મોઢું નીચે કરી એ ઊભી રહી.
સ્તમ્ભમાલિઙ્ગ્ય રાજાનં પ્રસીદસ્વેત્યુવાચ સા। શાકુન્તલોપિ રાજાનમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ
એ સ્તંભને પકડીને રાજાને કહ્યું: 'કૃપા કરો'; અને શાકુંતલાનો પુત્ર પણ હાથ જોડીને રાજાને વંદન કરવા લાગ્યો.
હર્ષેણોત્ફુલ્લનયનો રાજાનં ચાન્વવૈક્ષત। દુષ્યન્તો ધર્મબુદ્ધ્યા તુ ચિન્તયન્નેવ સોબ્રવીત્
આનંદથી એની આંખો ફૂલેલી, એ રાજાને જોઈ રહ્યો; પણ દુષ્યંત ધર્મની દૃષ્ટિથી વિચારીને બોલવા લાગ્યા.
કિમાગમનકાર્યં તે બ્રૂહિ ત્વં વરવર્ણિનિ। કરિષ્યામિ ન સંદેહઃ સપુત્રાયા વિશેષતઃ
તમે અહીં શેના માટે આવી છો, એ કહો, સુંદર વણાવાળી સ્ત્રી. હું નિશ્ચયપૂર્વક એ કામ કરીશ, ખાસ કરીને તમારા અને તમારા પુત્ર માટે.
પ્રસીદસ્વ મહારાજ વક્ષ્યામિ પુરુષોત્તમ। એષ પુત્રો હિ તે રાજન્મય્યુત્પન્નઃ પરંતપ
મહાન રાજા, કૃપા કરો અને સાંભળો. હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, આ પુત્ર તમારો છે, રાજા, અને એ મારો જન્મેલો છે, હે દુશ્મનને હરાવનાર.
તસ્માત્પુત્રસ્ત્વયા રાજન્યૌવરાજ્યેઽભિષિચ્યતામ્। યથોક્તમાશ્રમે તસ્મિન્વર્તસ્વ પુરુષોત્તમ
એથી, રાજા, તમે આ પુત્રને યુવરાજપદે બેસાડો. અને આશ્રમમાં જે રીતે વચન આપ્યું હતું, એ પ્રમાણે જ વર્તો, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ.
મયા સમાગમે પૂર્વં કૃતઃ સ સમયસ્ત્વયા। તત્ત્વં સ્મર મહાબાહો કણ્વાશ્રમપદં પ્રતિ
પહેલાં જ્યારે આપણે મળ્યા હતા, ત્યારે તમે એ વચન આપ્યું હતું. એ વાતને યાદ કરો, હે મહાબાહુ, કણ્વના આશ્રમ વિશે.
તસ્યોપભોગસક્તસ્ય સ્ત્રીષુ ચાન્યાસુ ભારત। શકુન્તલા સપુત્રા ચ મનસ્યન્તરધીયત
પણ જ્યારે તે ભોગવિલાસ અને બીજી સ્ત્રીઓમાં મગ્ન થયો, હે ભારતવંશી, ત્યારે શકુંતલા અને તેનો પુત્ર તેના મનમાંથી ધીમે ધીમે વિસરી ગયા.
સ ધારયન્મનસ્યેનાં સપુત્રાં સસ્મિતાં તદા। તદોપગૃહ્ય મનસા ચિરં સુખમવાપ સઃ
પછી, તેણે મનમાં શકુંતલા અને તેના પુત્રને સ્મિત સાથે યાદ કર્યા, અને એમને હૃદયપૂર્વક અપનાવી, લાંબા સમય સુધી આનંદ અનુભવ્યો.
સોઽથ શ્રુત્વાપિ તદ્વાક્યં તસ્યા રાજા સ્મરન્નપિ। અબ્રવીન્ન સ્મરામીતિ ત્વયા ભદ્રે સમાગમમ્
પણ એના શબ્દો સાંભળ્યા પછી અને એને યાદ કરીને પણ, રાજાએ કહ્યું, 'હું આપણો મિલન યાદ નથી કરતો, હે સૌમ્ય સ્ત્રી.'
મૈથુનં ચ વૃથા નાહં ગચ્છેયમિતિ મે મતિઃ। નાભિજાનામિ કલ્યાણિ ત્વયા સહ સમાગમમ્
'હું વ્યર્થ મિલન કરવા માંગતો નથી; એ જ મારી મરજી છે. હે શુભે, હું તારી સાથે કોઈ મિલન થયું હોય એ યાદ નથી આવતું.'
ધર્માર્થકામસંબન્ધં ન સ્મરામિ ત્વયા સહ। ગચ્છ વા તિષ્ઠ વા કામં યદ્વાપીચ્છસિ તત્કુરુ
'હું તારી સાથે કોઈ ધર્મ, અર્થ કે કામનો સંબંધ થયો હોય એ યાદ નથી. તું ઈચ્છે તો જઈ શકી, રહી શકી, કે જે તને ગમતું હોય એ કરી શકી.'
સંરમ્ભામર્ષતામ્રાક્ષી સ્ફુરમાણોષ્ઠસંપુટા। કટાક્ષૈર્નિર્દહન્તીવ તિર્યગ્રાજાનમૈક્ષત
ક્રોધ અને અપમાનથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ, હોઠ ધ્રૂજી ઉઠ્યા, અને એણે બાજુથી રાજાને એવી નજરે જોયો કે જાણે દહાળી નાખે છે.
આકારં ગૂહમાના ચ મન્યુના ચ સમીરિતમ્। તપસા સંભૃતં તેજો ધારયામાસ વૈ તદા
એણે પોતાનું ભાવ છુપાવ્યું અને ક્રોધથી ઉદ્ભવેલા ઉન્માદને dabાવી દીધો, અને તપથી મેળવેલી શક્તિને સંયમમાં રાખી.
સા મુહૂર્તમિવ ધ્યાત્વા દુઃખામર્ષસમન્વિતા। ભર્તારમભિસંપ્રેક્ષ્ય યથાન્યાયં વચોઽબ્રવીત્
થોડી ક્ષણ વિચાર કર્યા પછી, દુઃખ અને અપમાનથી ભરેલી, એણે પતિને જોઈને યોગ્ય રીતે શબ્દો કહ્યા.
જાનન્નપિ મહારાજ કસ્માદેવં પ્રભાષસે। ન જાનામીતિ નિઃશઙ્કં યથાન્યઃ પ્રાકૃતસ્તથા
'હે મહારાજ, તમે જાણો છો છતાં આવું કેમ બોલો છો? તમે નિર્ભયતાથી કહો છો કે યાદ નથી, જેમ કોઈ સામાન્ય માણસ કહે.'
તસ્ય તે હૃદયં વેદ સત્યસ્યૈવાનૃતસ્ય ચ। સાક્ષિણં બત કલ્યાણમાત્માનમવમન્યસે
'તમારું હૃદય સત્ય અને અસત્ય બંને જાણે છે. હાય, હે શુભે, તમે પોતાને જ, જે બધાનો સાક્ષી છે, અવગણો છો.'
યોઽન્યથા સન્તમાત્માનન્યથા પ્રતિપદ્યતે। કિં તેન ન કૃતં પાપં ચોરેણાત્માપહારિણા
'જે માણસ એક હોય ને બીજું વર્તે છે, એણે કયું પાપ નથી કર્યું? એવો માણસ તો પોતાનું જ ચોર છે.'
એકોઽહમસ્મીતિ ચ મન્યસે ત્વં ન હૃચ્છયં વેત્સિ મુનિં પુરાણમ્। યો વેદિતા કર્મણઃ પાપકસ્ય તસ્યાન્તિકે ત્વં વૃજિનં કરોષિ
'તમે માનો છો કે તમે એકલા છો, પણ હૃદયમાં રહેલા પ્રાચીન ઋષિને તમે ઓળખતા નથી, જે પાપના કર્મોને જાણે છે; એના સામે તમે પાપ કરો છો.'