અસ્મિન્રણસમૂહે વૈ વર્તમાને મહાભયે। ઉત્સૃજ્ય ક્વ નુ ગન્તાસિ શત્રૂનભિમુખો નૃપ
આ ભયંકર યુદ્ધના વેળાએ, દુશ્મન સામે મોઢું કરીને અમને છોડી તમે ક્યાં જવા માંગો છો, રાજા?
એવમાભાષ્યમાણોઽપિ ભ્રાતૃભિઃ કુરુનન્દનઃ। નોવાચ વાગ્યતઃ કિંચિદ્ગચ્છત્યેવ યુધિષ્ઠિરઃ
ભાઈઓએ આમ પૂછ્યા છતાં, કુરુવંશી યુધિષ્ઠિરે કંઈ બોલ્યા નહીં અને આગળ જતો રહ્યો.
તાનુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો વાસુદેવો મહામનાઃ । અભિપ્રાયોઽસ્ય વિજ્ઞાતો મયેતિ પ્રહસન્નિવ
પછી મહાપંડિત અને મહાન હૃદય વાસુદેવે તેમને કહ્યું: 'મને એની ઇચ્છા ખબર છે,' એમ હળવાં હસતાં કહ્યું.
એષ ભીષ્મં તથા દ્રોણં ગૌતમં શલ્યમેવ ચ। અનુમાન્ય ગુરૂન્સર્વાન્યોત્સ્યતે પાર્થિવોઽરિભિઃ
આ રાજા સૌ પ્રથમ ભીષ્મ, દ્રોણ, ગૌતમ અને શલ્યને મળીને, બધા ગુરુઓની પરવાનગી લઈ, પછી દુશ્મન સામે લડશે.
શ્રૂયતે હિ પુરાકલ્પે ગુરૂનનનુમાન્ય યઃ। યુધ્યતે સ ભવેદ્વ્યક્તમપધ્યાતો મહત્તરૈઃ
કારણ કે, એવું સાંભળવામાં આવ્યું છે કે, જે પોતાના ગુરુઓની પરવાનગી લીધા વિના યુદ્ધ કરે છે, તેને મહાન લોકો દોષ આપે છે.
અનુમાન્ય યથાશાસ્ત્રં યસ્તુ યુધ્યેન્મહત્તરૈઃ । ધ્રુવસ્તસ્ય જયો યુદ્ધે ભવેદિતિ મતિર્મમ
પણ જે શાસ્ત્ર મુજબ વડીલોથી પરવાનગી લઈને યુદ્ધ કરે છે, તેની વિજય નિશ્ચિત છે — એ મારી માન્યતા છે.
એવં બ્રુવતિ કૃષ્ણેઽત્ર ધાર્તરાષ્ટ્રચમૂં પ્રતિ। હાહાકારો મહાનાસીન્નિઃશબ્દાસ્ત્વપરેઽભવન્
કૃષ્ણે કૌરવોની સેના સામે આવું બોલતાં, કેટલાકમાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો અને બીજાઓ એકદમ ચૂપ થઈ ગયા.
દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં દૂરાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાઃ । મિથઃ સંકથયાંચક્રુરેષો હિ કુલપાંસનઃ
યુધિષ્ઠિરને દૂરથી જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રના સૈનિકો એકબીજામાં કહેવા લાગ્યા, 'આ તો પોતાના કુળનું કલંક છે.'
વ્યક્તં ભીત ઇવાભ્યેતિ રાજાસૌ ભીષ્મમન્તિકમ્ । યુધિષ્ઠિરઃ સસોદર્યઃ શરણાર્થં પ્રયાચકઃ
સ્પષ્ટ દેખાય છે કે, રાજા યુધિષ્ઠિર પોતાના ભાઈઓ સાથે ભયભીત થઈ ભીષ્મ પાસે આશ્રય માંગવા આવે છે.
ધનઞ્જયે કથં નાથે પાણ્ડવે ચ વૃકોદરે । નકુલે સહદેવે ચ ભીતિરભ્યેતિ પાણ્ડવમ્
ધનંજય જેનું રક્ષણ કરે છે અને ભીમ, નકુલ, સહદેવ પણ સાથે છે, તો પાંડવને ભય કેમ લાગ્યો?
ન નૂનં ક્ષત્રિયકુલે જાતઃ સંપ્રથિતે ભુવિ। યથાઽસ્ય હૃદયં ભીતમલ્પસત્વસ્ય સંયુગે
જેનું હૃદય યુદ્ધમાં ડરે છે અને જેનું મન નબળું છે, એ તો ચોક્કસ ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો નથી.
તતસ્તે સૈનિકાઃ સર્વે પ્રશંસન્તિ સ્મ કૌરવાન્ । હૃષ્ટાઃ સુમનસો ભૂત્વા ચેલાનિ દુધુવુશ્ચ હ
પછી બધા સૈનિકો આનંદથી ભરાઈને કૌરવોની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા અને પોતાના વસ્ત્રો લહેરાવ્યા.
વ્યનિન્દંશ્ચ તથા સર્વે યોધાસ્તવ વિશાંપતે। યુધિષ્ઠિરં સસોદર્યં સહિતં કેશવનેન હિ
અને, રાજા, તમારા બધા યોદ્ધાઓએ કૃષ્ણ સાથે આવેલા યુધિષ્ઠિર અને તેના ભાઈઓની નિંદા કરી.
તતસ્તત્કૌરવં સૈન્યં ધિક્વૃત્વા તુ યુધિષ્ઠિરમ્ । નિઃશબ્દમભવત્તૂર્ણં પુનરેવ વિશાંપતે
પછી કૌરવોની સેના યુધિષ્ઠિરને ધિક્કારીને તરત જ ફરીથી એકદમ શાંત થઈ ગઈ.
કિં નુ વક્ષ્યાતિ રાજાઽસૌ કિં ભીષ્મઃ પ્રતિવક્ષ્યતિ। કિં ભીમઃ સમરશ્લાઘી કિં નુ કૃષ્ણાર્જુનાવિતિ
હવે એ રાજા શું બોલશે? ભીષ્મ શું જવાબ આપશે? યુદ્ધમાં ગર્વિત ભીમ શું કહેશે? અને કૃષ્ણ-અર્જુન શું બોલશે?
વિવક્ષિતં કિમસ્યેતિ સંશયઃ સુમહાનભૂત્ । ઉભયો સેનયો રાજન્યુધિષ્ઠિરકૃતે તદા
એ સમયે બંને સેના વચ્ચે મોટો સંશય ઊભો થયો કે, હવે યુધિષ્ઠિર શું બોલવા માંગે છે.
સોઽવગાહ્ય ચમૂં શત્રોઃ શરશક્તિસમાકુલામ્ । ભીષ્મમેવાભ્યાત્તૂર્ણં ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ
પછી તે પોતાના ભાઈઓ સાથે તીરો અને ભાલાંથી ભરેલી દુશ્મન સેના વચ્ચે ઘૂસી, ઝડપથી ભીષ્મ પાસે પહોંચ્યો.
તમુવાચ તતઃ પાદૌ કારભ્યાં પીડ્ય પાણ્ડવઃ । ભીષ્મં શાન્તનવં રાજા યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્
પછી યુધિષ્ઠિર રાજાએ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મના પગ હાથથી દબાવી, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને તેને કહ્યું:
આમન્ત્રયે ત્વાં દુર્ધર્ષ ત્વયા યોત્સ્યામહે સહ। અનજાનીહિ માં તાત આશિષશ્ચ પ્રયોજય
હે અપરાજિત, હું તને વંદન કરું છું; હવે અમે તારી સામે યુદ્ધ કરવા આવ્યાં છીએ. હે પિતાશ્રી, મને ઓળખી આશીર્વાદ આપ.
યદ્યેવં નાભિગચ્છેથા યુધિ માં પૃથિવીપતે। શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય ભારત
હે પૃથ્વીનાથ, જો યુદ્ધમાં તું મારી સામે ન આવે, તો, હે મહારાજ, હું તને અપમાન માટે શાપ આપી દઉં.
પ્રીતોઽહં પુત્ર યુધ્યસ્વ જયમાપ્નુહિ પાણ્ડવ । યત્તેઽભિલષિતં ચાન્યત્તદવાપ્નુહિ સંયુગે
હું ખુશ છું, પુત્ર; યુદ્ધ કર અને વિજય મેળજે, હે પાંડવ. તને જે બીજું મનગમતું હોય, તે પણ તને યુદ્ધમાં પ્રાપ્ત થાય.
વ્રિયતાં ચ વરઃ પાર્થ કિમસ્મત્તોઽભિકાઙ્ક્ષસિ । એવં ગતે મહારાજ ન તવાસ્તિ પરાજયઃ
હે પાર્થ, મારી પાસે શું ઈચ્છે છે તે વર માંગ. હે મહારાજ, આવું હોય તો તારો પરાજય શક્ય નથી.
અર્થસ્ય પુરુષો દાસો દાસસ્ત્વર્થો ન કસ્યચિત્। ઇતિ સત્યં મહારાજ બદ્ધોઽસ્મ્યર્થેન કૌરવૈઃ
માણસ ધનની સેવા કરે છે, ધન કોઈની સેવા કરતું નથી. હે મહારાજ, આ સત્ય છે; હું કૌરવો સાથે ધનના બંધનથી જોડાયેલો છું.
અતસ્ત્વાં ક્લીબવદ્વાક્યં બ્રવીમિ કુરુનન્દન । ભૃતોઽસ્ત્મ્યર્થેન કૌરવ્ય યુદ્ધાદન્યત્કિમિચ્છસિ
એથી, હે કુરુકુળના આનંદ, હું તને જેમ કે નરમ શબ્દો કહું છું; હું કૌરવો પાસેથી ધન માટે રાખાયેલો છું—યુદ્ધ સિવાય તને શું જોઈએ છે?
મન્ત્રયસ્વ મહાબાહો હિતૈષી મમ નિત્યશઃ। યુધ્યસ્વ કૌરવસ્યાર્થે મમૈષ સતતં વરઃ
હે મહાબાહુ, તું હંમેશા મારું કલ્યાણ ઇચ્છે છે, એટલે મને સલાહ આપ. કૌરવો માટે યુદ્ધ કર, કેમ કે હું તને હંમેશા આ વરદાન આપ્યું છે.
રાજન્કિમત્ર સાહ્યં તે કરોમિ કુરુનન્દન। કામં યોત્સ્યે પરસ્યાર્થે બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્
હે રાજા, હે કુરુકુળના વંશજ, હું તને અહીં શું મદદ કરી શકું? હું બીજાના હિત માટે જરૂર યુદ્ધ કરીશ. તારે જે કહેવું હોય તે મને સ્પષ્ટ કહેજે.
કથં જયેયં સંગ્રામે ભવન્તમપરાજિતમ્। એતન્મે મન્ત્રય હિતં યદિ શ્રેયઃ પ્રપશ્યસિ
હું યુદ્ધમાં તને, જે અપરાજિત છે, કેવી રીતે જીતું? જો તને મારું કલ્યાણ દેખાતું હોય તો મને એ માટે યોગ્ય સલાહ આપ.
નૈનં પશ્યામિ કૌન્તેય યો માં યુધ્યન્તમાહવે। વિજયેત પુમાન્કશ્તિત્સાક્ષાદપિ શતક્રતુઃ
હે કુંતીપુત્ર, હું એવો કોઈ નથી જોતો કે જે યુદ્ધમાં મને સામે જોઈને જીતે શકે—even ઇન્દ્ર પણ નહીં.
હન્ત પૃચ્છામિ તસ્માત્ત્વાં પિતામહ નમોસ્તુ તે। વધોપાયં બ્રવીહિ ત્વમાત્મનઃ સમરે પરૈઃ
હું એટલે તને પૂછું છું, હે પિતામહ, તને વંદન છે—મને એ ઉપાય કહેજે કે શત્રુઓ યુદ્ધમાં તારો અંત કેવી રીતે લાવી શકે.
ન સ્મ તં તાત પશ્યામિ સમરે યો જયેત મામ્। ન તાવન્મૃત્યુકાલોઽપિ પુનરાગમનં કુરુ
બેટા, હું યુદ્ધમાં એવો કોઈ નથી જોતો કે જે મને જીતે શકે; મૃત્યુનો સમય આવતો હોય તો પણ હું પાછો ફરું એમ નથી.