તે સેને સ્તિમિતે સઞ્જે વીક્ષમાણે પરસ્પરમ્ । ગઙ્ગાયમુનયોર્વેગો યથૈવૈત્ય પરસ્પરમ્
બંને સેના એકબીજાને જોતી, સ્થિર ઊભી રહી, જાણે ગંગા અને યમુના નદીઓના પ્રવાહો એકબીજામાં મળે છે એમ.
એવં પ્રવત્તે તે સેને નિઃશબ્દે જનસંસદિ । ચિત્રે પટ ઇવાલેખ્યે દર્શનીયતરે શુભે
એ રીતે, લોકોની વચ્ચે એ બંને સેના નિઃશબ્દ ઊભી રહી, સુંદર ચિત્રપટ પર દોરેલા ચિત્ર જેવું મનોહર દૃશ્ય દેખાતું હતું.
તતો યુધિષ્ઠિરો દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાય સમવસ્થિતે। તે સેને સાગરપ્રખ્યે મુહુઃ પ્રજ્વલિતે નૃપ
પછી, યુધિષ્ઠિરે એ સમુદ્ર જેવી વિશાળ અને વારંવાર જ્વલંત બનેલી સેના યુદ્ધ માટે ઉભી જોઈ.
વિમુચ્ય કવચં વીરો નિક્ષિપ્ય ચ વરાયુધમ્ । અવરુહ્ય રથાત્ક્ષિપ્રં પદ્મ્યામેવ કૃતાઞ્જલિઃ
પછી એ વીર યુધિષ્ઠિરે પોતાનું કવચ ઉતારીને, શસ્ત્ર જમીન પર મૂકી, ઝડપથી રથમાંથી ઊતર્યો અને હાથ જોડીને વચ્ચે ઊભો રહ્યો.
પિતામહમભિપ્રેક્ષ્ય ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ । વાગ્યતઃ પ્રયયૌ ધીરઃ પ્રાઙ્ભુખો રિપુવાહિનીમ્
પિતામહને જોઈને, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે શાંત અને સ્થિર રહી, પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, દુશ્મનના સેના તરફ આગળ વધ્યો.
તં પ્રયાન્તમભિપ્રેભ્ય કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ । અવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં ભ્રાતૃભિઃ સહિતોઽન્વયાત્
કુંતીપુત્ર ધનંજયે તેને આગળ જતા જોઈ, તરત જ રથમાંથી ઊતર્યો અને પોતાના ભાઈઓ સાથે તેને અનુસરી ગયો.
વાસુદેવશ્ચ ભગવાન્પૃષ્ઠતોઽનુજગામ તમ્ । તથા મુખ્યાશ્ચ રાજાનસ્તચ્ચિત્તા જગ્મુરુત્સુકાઃ
ભગવાન વાસુદેવ પણ તેની પાછળ ગયા; એ જ રીતે મુખ્ય રાજાઓ પણ મનથી ઉત્સુક થઈ, તેમની સાથે ચાલ્યા.
કિં તે વ્યવસિતં રાજન્યદસ્માનપહાય વૈ। પ્રદ્મ્યામેવ પ્રયાતોઽસિ પ્રાઙ્મુખો રિપુવાહિનીમ્
રાજા, તમે અમને છોડીને દુશ્મનના સેના સામે એકલા જ ક્યાં જવા નીકળી પડ્યા છો? શું નક્કી કર્યું છે?
ક્વ ગમિષ્યસિ રાજેન્દ્ર નિક્ષિપ્તકવચાયુધઃ। દંશિતેષ્વરિસૈન્યેષુ ભ્રાતૄનુત્સૃજ્ય પાર્થિવ
રાજાધિરાજ, તમે કવચ અને શસ્ત્ર મૂકી, દુશ્મનના સેના વચ્ચે ભાઈઓને છોડી, હવે ક્યાં જશો?
એવં ગતે ત્વયિ જ્યેષ્ઠે મમ ભ્રાતરિ ભારત। ભીમે દુનોતિ હૃદયં બ્રૂહિ ગન્તા ભવાન્ક્વ નુ
હે ભારત, તમે મારા મોટા ભાઈ છો, આમ જતાં ભીમનું હૃદય દુઃખી છે; કહો, તમે ક્યાં જશો?
અસ્મિન્રણસમૂહે વૈ વર્તમાને મહાભયે। ઉત્સૃજ્ય ક્વ નુ ગન્તાસિ શત્રૂનભિમુખો નૃપ
આ ભયંકર યુદ્ધના વેળાએ, દુશ્મન સામે મોઢું કરીને અમને છોડી તમે ક્યાં જવા માંગો છો, રાજા?
એવમાભાષ્યમાણોઽપિ ભ્રાતૃભિઃ કુરુનન્દનઃ। નોવાચ વાગ્યતઃ કિંચિદ્ગચ્છત્યેવ યુધિષ્ઠિરઃ
ભાઈઓએ આમ પૂછ્યા છતાં, કુરુવંશી યુધિષ્ઠિરે કંઈ બોલ્યા નહીં અને આગળ જતો રહ્યો.
તાનુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો વાસુદેવો મહામનાઃ । અભિપ્રાયોઽસ્ય વિજ્ઞાતો મયેતિ પ્રહસન્નિવ
પછી મહાપંડિત અને મહાન હૃદય વાસુદેવે તેમને કહ્યું: 'મને એની ઇચ્છા ખબર છે,' એમ હળવાં હસતાં કહ્યું.
એષ ભીષ્મં તથા દ્રોણં ગૌતમં શલ્યમેવ ચ। અનુમાન્ય ગુરૂન્સર્વાન્યોત્સ્યતે પાર્થિવોઽરિભિઃ
આ રાજા સૌ પ્રથમ ભીષ્મ, દ્રોણ, ગૌતમ અને શલ્યને મળીને, બધા ગુરુઓની પરવાનગી લઈ, પછી દુશ્મન સામે લડશે.
શ્રૂયતે હિ પુરાકલ્પે ગુરૂનનનુમાન્ય યઃ। યુધ્યતે સ ભવેદ્વ્યક્તમપધ્યાતો મહત્તરૈઃ
કારણ કે, એવું સાંભળવામાં આવ્યું છે કે, જે પોતાના ગુરુઓની પરવાનગી લીધા વિના યુદ્ધ કરે છે, તેને મહાન લોકો દોષ આપે છે.
અનુમાન્ય યથાશાસ્ત્રં યસ્તુ યુધ્યેન્મહત્તરૈઃ । ધ્રુવસ્તસ્ય જયો યુદ્ધે ભવેદિતિ મતિર્મમ
પણ જે શાસ્ત્ર મુજબ વડીલોથી પરવાનગી લઈને યુદ્ધ કરે છે, તેની વિજય નિશ્ચિત છે — એ મારી માન્યતા છે.
એવં બ્રુવતિ કૃષ્ણેઽત્ર ધાર્તરાષ્ટ્રચમૂં પ્રતિ। હાહાકારો મહાનાસીન્નિઃશબ્દાસ્ત્વપરેઽભવન્
કૃષ્ણે કૌરવોની સેના સામે આવું બોલતાં, કેટલાકમાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો અને બીજાઓ એકદમ ચૂપ થઈ ગયા.
દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં દૂરાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈનિકાઃ । મિથઃ સંકથયાંચક્રુરેષો હિ કુલપાંસનઃ
યુધિષ્ઠિરને દૂરથી જોઈને ધૃતરાષ્ટ્રના સૈનિકો એકબીજામાં કહેવા લાગ્યા, 'આ તો પોતાના કુળનું કલંક છે.'
વ્યક્તં ભીત ઇવાભ્યેતિ રાજાસૌ ભીષ્મમન્તિકમ્ । યુધિષ્ઠિરઃ સસોદર્યઃ શરણાર્થં પ્રયાચકઃ
સ્પષ્ટ દેખાય છે કે, રાજા યુધિષ્ઠિર પોતાના ભાઈઓ સાથે ભયભીત થઈ ભીષ્મ પાસે આશ્રય માંગવા આવે છે.
ધનઞ્જયે કથં નાથે પાણ્ડવે ચ વૃકોદરે । નકુલે સહદેવે ચ ભીતિરભ્યેતિ પાણ્ડવમ્
ધનંજય જેનું રક્ષણ કરે છે અને ભીમ, નકુલ, સહદેવ પણ સાથે છે, તો પાંડવને ભય કેમ લાગ્યો?
ન નૂનં ક્ષત્રિયકુલે જાતઃ સંપ્રથિતે ભુવિ। યથાઽસ્ય હૃદયં ભીતમલ્પસત્વસ્ય સંયુગે
જેનું હૃદય યુદ્ધમાં ડરે છે અને જેનું મન નબળું છે, એ તો ચોક્કસ ક્ષત્રિય કુળમાં જન્મેલો નથી.
તતસ્તે સૈનિકાઃ સર્વે પ્રશંસન્તિ સ્મ કૌરવાન્ । હૃષ્ટાઃ સુમનસો ભૂત્વા ચેલાનિ દુધુવુશ્ચ હ
પછી બધા સૈનિકો આનંદથી ભરાઈને કૌરવોની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા અને પોતાના વસ્ત્રો લહેરાવ્યા.
વ્યનિન્દંશ્ચ તથા સર્વે યોધાસ્તવ વિશાંપતે। યુધિષ્ઠિરં સસોદર્યં સહિતં કેશવનેન હિ
અને, રાજા, તમારા બધા યોદ્ધાઓએ કૃષ્ણ સાથે આવેલા યુધિષ્ઠિર અને તેના ભાઈઓની નિંદા કરી.
તતસ્તત્કૌરવં સૈન્યં ધિક્વૃત્વા તુ યુધિષ્ઠિરમ્ । નિઃશબ્દમભવત્તૂર્ણં પુનરેવ વિશાંપતે
પછી કૌરવોની સેના યુધિષ્ઠિરને ધિક્કારીને તરત જ ફરીથી એકદમ શાંત થઈ ગઈ.
કિં નુ વક્ષ્યાતિ રાજાઽસૌ કિં ભીષ્મઃ પ્રતિવક્ષ્યતિ। કિં ભીમઃ સમરશ્લાઘી કિં નુ કૃષ્ણાર્જુનાવિતિ
હવે એ રાજા શું બોલશે? ભીષ્મ શું જવાબ આપશે? યુદ્ધમાં ગર્વિત ભીમ શું કહેશે? અને કૃષ્ણ-અર્જુન શું બોલશે?
વિવક્ષિતં કિમસ્યેતિ સંશયઃ સુમહાનભૂત્ । ઉભયો સેનયો રાજન્યુધિષ્ઠિરકૃતે તદા
એ સમયે બંને સેના વચ્ચે મોટો સંશય ઊભો થયો કે, હવે યુધિષ્ઠિર શું બોલવા માંગે છે.
સોઽવગાહ્ય ચમૂં શત્રોઃ શરશક્તિસમાકુલામ્ । ભીષ્મમેવાભ્યાત્તૂર્ણં ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ
પછી તે પોતાના ભાઈઓ સાથે તીરો અને ભાલાંથી ભરેલી દુશ્મન સેના વચ્ચે ઘૂસી, ઝડપથી ભીષ્મ પાસે પહોંચ્યો.
તમુવાચ તતઃ પાદૌ કારભ્યાં પીડ્ય પાણ્ડવઃ । ભીષ્મં શાન્તનવં રાજા યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્
પછી યુધિષ્ઠિર રાજાએ શાંતનુપુત્ર ભીષ્મના પગ હાથથી દબાવી, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને તેને કહ્યું:
આમન્ત્રયે ત્વાં દુર્ધર્ષ ત્વયા યોત્સ્યામહે સહ। અનજાનીહિ માં તાત આશિષશ્ચ પ્રયોજય
હે અપરાજિત, હું તને વંદન કરું છું; હવે અમે તારી સામે યુદ્ધ કરવા આવ્યાં છીએ. હે પિતાશ્રી, મને ઓળખી આશીર્વાદ આપ.
યદ્યેવં નાભિગચ્છેથા યુધિ માં પૃથિવીપતે। શપેયં ત્વાં મહારાજ પરીભાવાય ભારત
હે પૃથ્વીનાથ, જો યુદ્ધમાં તું મારી સામે ન આવે, તો, હે મહારાજ, હું તને અપમાન માટે શાપ આપી દઉં.