ઇતિ બ્રુવન્તસ્તે સર્વે મહર્ષીનિદમબ્રુવન્। અભિવાદયન્તઃ સહિતા મહર્ષીન્દેવવર્ચસઃ
આ રીતે બોલીને, બધા લોકો મહર્ષિઓ પાસે ગયા અને એકસાથે તેમને નમસ્કાર કર્યા, એ મહર્ષિઓ દેવી સમાન તેજથી ઝગમગતા હતા.
અદ્ય નઃ સફલં જન્મ કૃતાર્થાશ્ચ તતો વયમ્। એવં યે સ્મ પ્રપશ્યામો મહર્ષીન્સૂર્યવર્ચસઃ
આજે આપણું જન્મ સફળ થયું અને આપણું જીવન કૃતાર્થ થયું, કારણ કે આપણે આ મહર્ષિઓને જોઈ શક્યા, જે સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવે છે.
ઇત્યુક્ત્વા સહિતાઃ કેચિદન્વગચ્છન્ત પૌરવમ્। હૈમવત્યાઃ સુતમિવ કુમારં પુષ્કરેક્ષણમ્
આવી વાત કરીને, કેટલાક લોકો પૌરવ વંશના કમળની આંખો ધરાવતાં રાજકુમારના પાછળ ગયા, જે હિમાલયપુત્ર જેવો લાગતો હતો.
યે કેચિદબ્રુવન્મૂઢાઃ શાકુન્તલદિદૃક્ષવઃ। કૃષ્ણાજિનેન સંછન્નાનનિચ્છન્તો હ્યવેક્ષિતુમ્
પણ કેટલાક મૂર્ખો, જે શાકુંતલાને જોવા ઇચ્છતા હતા, એમ કહેતા હતા કે અમને તેને જોવું નથી, કારણ કે તે કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાથી ઢંકાયેલી છે.
પિશાચા ઇવ દૃશ્યન્તે નાગરાણાં વિરૂપિણઃ। વિના સન્ધ્યાં પિશાચાસ્તે પ્રવિશન્તિ પુરોત્તમમ્
એ શહેરના વિકૃત લોકો પિશાચો જેવા દેખાતા હતા; જાણે સંધ્યા વિના પિશાચો મહાન શહેરમાં પ્રવેશી ગયા હોય.
ક્ષુત્પિપાસાર્દિતાન્દીનાન્વલ્કલાજિનવાસસઃ। ત્વગસ્થિભૂતાન્નિર્માંસાન્ધમનીસન્તતાનપિ
ભૂખ અને તરસથી દુર્બળ, વલ્કલ અને ચામડાં પહેરેલા, ચામડી અને હાડકાં જ બાકી, માંસ વગર, શિરાઓ દેખાતી—
પિઙ્ગલાક્ષાન્પિઙ્ગજટાન્દીર્ઘદન્તાન્નિરૂદરાન્। વિશીર્ષકાનૂર્ધ્વહસ્તાન્દૃષ્ટ્વા હાસ્યન્તિ નાગરાઃ
પીળા આંખો, પીળા જટાં, લાંબા દાંત, સુકાઈ ગયેલા ચહેરા, તૂટી ગયેલા માથાં અને હાથ ઉપર ઉઠાવેલા—આ બધું જોઈને શહેરવાસીઓ હસવા લાગ્યા.
એવમુક્તવતાં તેષાં ગિરં શ્રુત્વા મહર્ષયઃ। અન્યોન્યં તે સમાહૂય ઇદં વચનમબ્રુવન્
આવી વાતો સાંભળી મહર્ષિઓએ એકબીજાને બોલાવીને કહ્યું—
ઉક્તં ભગવતા વાક્યં ન કૃતં સત્યવાદિના। પુરપ્રવેશનં નાત્ર કર્તવ્યમિતિ શાસનમ્
ભગવાને જે આજ્ઞા આપી હતી, તે સત્યવચન વાળાએ પાળવામાં આવી નથી: 'શહેરમાં પ્રવેશ કરવો નહિ'—આવી આજ્ઞા હતી.
કિં કારણં પ્રવેક્ષ્યામો નગરં દુર્જનૈર્વૃતમ્। ત્યક્તસઙ્ગસ્ય ચ મુનેર્નગરે કિં પ્રયોજનમ્
અમે કેમ એવા શહેરમાં જઈએ, જ્યાં દુષ્ટ લોકો ભરેલા છે? જે મુનિએ બધું ત્યાગ્યું છે, તેને શહેરમાં શું કામ છે?
ગમિષ્યામો વનં તસ્માદ્ગઙ્ગાયામુનસઙ્ગમમ્। એવમુક્ત્વા મુનિગણાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
ચાલો, આપણે વનમાં જઈએ, જ્યાં ગંગા અને યમુના મળે છે. આવું કહીને, મહર્ષિઓનો સમૂહ જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ચાલ્યા ગયા.
ગતાન્મુનિગણાન્દૃષ્ટ્વા પુત્રં સંગૃહ્ય પાણિના। માતાપિતૃભ્યાં રહિતા યથા શોચન્તિ દારકાઃ
મહર્ષિઓને જતા જોઈને, તેણીએ પોતાના દીકરાને હાથ પકડી લીધો; જેમ માતા-પિતાથી વિહોણા બાળકો દુઃખી થાય છે, તેમ તે શોકમાં પડી ગઈ.
તથા શોકપરીતાઙ્ગી ધૃતિમાલમ્બ્ય દુઃખિતા। ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ રાજમાર્ગેણ ભામિની
શોકથી શરીર દુર્બળ થઈ ગયું હતું, છતાં દુઃખમાં પણ ધીરજ રાખીને, તે તેજસ્વિ સ્ત્રી બ્રાહ્મણો ચાલ્યા ગયા પછી રાજમાર્ગે આગળ વધી.
પુત્રેણૈવ સહાયેન સા જગામ શનૈઃ શનૈઃ। અદૃષ્ટપૂર્વાન્પશ્યન્વૈ રાજમાર્ગેણ પૌરવઃ
પોતાના પુત્રને જ સાથી બનાવી, તે ધીરે ધીરે ચાલતી રહી અને પૌરવોના રાજમાર્ગે પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલી વસ્તુઓ જોઈ રહી હતી.
હર્મ્યપ્રસાદચૈત્યાંશ્ચ સભા દિવ્યા વિચિત્રિતાઃ। કૌતૂહલસમાવિષ્ટો દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ
તેને મહેલો, પ્રાસાદો, મંદિરો અને સુંદર સભાઓ દેખાઈ, અને નવાઈથી ભરાઈ ગઈ.
સર્વે બ્રુવન્તિ તાં દૃષ્ટ્વા પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। ગત્યા ચ સંહીસદૃશીં કોકિલેન સ્વરે સમામ્
બધા લોકો તેને જોઈને કહેતા કે એ તો કમળ વગરની લક્ષ્મી જેવી છે; એની ચાલ હંસ જેવી અને અવાજ કોયલ જેટલો મીઠો છે.
મુખેન ચન્દ્રસદૃશીં શ્રિયા પદ્માલયાસમામ્। સ્મિતેન કુન્દસદૃશીં પદ્મગર્ભસમત્વચમ્
એના ચહેરા ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતું હતું, સૌંદર્યમાં એ લક્ષ્મીજીને પણ હરાવે એવી લાગતી, એના સ્મિતમાં કુન્દફૂલ જેવી શુદ્ધતા હતી અને ચહેરાની કાંતિ કમળના હૃદય જેવી ઝળહળતી હતી.
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષીં તપ્તજામ્બૂનદપ્રભામ્। કરાન્તમિતમધ્યૈષા સુકેશી સંહતસ્તની
એની આંખો કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ હતી, શરીર પર સોનાની જેમ તેજ પથરાયું હતું, હાથ ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા, વાળ સુંદર અને સ્તન ગાઢ અને ગોળ હતા.
જઘનં સુવિશાલં વૈ ઊરૂ કરિકરોપમૌ। રક્તતુઙ્ગતલૌ પાદૌ ધરણ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતૌ
એના કટિ ભાગ વિશાળ અને આકર્ષક હતા, જાંઘો યુવાન હાથીના દાંડા જેવી મજબૂત, પગ લાલ અને ઊંચા, જમીન પર મજબૂતીથી ઊભેલા હતા.
એવં રૂપસમાયુક્તા સ્વર્ગલોકાદિવાગતા। ઇતિ સ્મ સર્વેઽમન્યન્ત દુષ્યન્તનગરે જનાઃ
આવી સુંદરતા ધરાવતી એ સ્ત્રી જાણે સ્વર્ગમાંથી અવતરેલી હોય એમ લાગતી; દુષ્યંતના શહેરના બધા લોકો એમ જ માનતા હતા.
પુનઃ પુનરવોચંસ્તે શાકુન્તલગુણાનપિ। સિંહેક્ષણઃ સિંહદંષ્ટ્રઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ
લોકો વારંવાર શાકુંતલાના ગુણોનું વર્ણન કરતા: એના નેત્ર સિંહ જેવા, દાંત સિંહ જેવા, ખભા સિંહ જેવા અને બાહુઓ પણ મજબૂત હતા.
સિંહોરસ્કઃ સિંહબલઃ સિંહવિક્રાન્તગામ્યયમ્। પૃથ્વંસઃ પૃથુવક્ષાશ્ચ છત્રાકારશિરા મહાન્
એનું છાતી સિંહ જેવી પહોળી, બળ સિંહ જેટલું, ચાલ પણ સિંહ જેવી, ખભા વિશાળ, છાતી પહોળી અને માથું છત્રી જેવું ગોળ હતું; એ ખરેખર મહાન જણાતા.
પાણિપાદતલે રક્તો રક્તાસ્યો દુન્દુભિસ્વનઃ। રાજલક્ષણયુક્તશ્ચ રાજશ્રીશ્ચાસ્ય લક્ષ્યતે
એના હાથ અને પગના તળિયા લાલ, મોઢું પણ લાલ, અવાજ મૃદંગ જેવો ગુંજતો, રાજલક્ષણોથી યુક્ત અને રાજસી તેજ એમાં સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.
આકારેણ ચ રૂપેણ શરીરેણાપિ તેજસા। દુષ્યન્તેન સમો હ્યેષ કસ્ય પુત્રો ભવિષ્યતિ
આકાર, સૌંદર્ય, શરીર અને તેજમાં એ દુષ્યંત સમાન હતો; આ બાળક કોણનો પુત્ર હશે એ વિચારવા જેવું હતું.
એવં બ્રુવન્તસ્તે સર્વે પ્રશશંસુઃ સહસ્રશઃ। યુક્તિવાદાનવોચન્ત સર્વાઃ પ્રાણભૃતઃ સ્ત્રિયઃ
આ રીતે લોકો વાત કરતાં, હજારો લોકો એનું સ્તુતિગાન કરતા; તમામ સ્ત્રીઓ પણ સમજદારીપૂર્વક એમાં જોડાઈ ગઈ.
બાન્ધવા ઇવ સસ્નેહા અનુજગ્મુઃ શકુન્તલામ્। પૌરાણાં તદ્વચઃ શ્રુત્વા તૂષ્ણીંભૂતા શકુન્તલા
બંધુઓ જેવી મમતા લઈને સૌએ શાકુંતલાનું અનુસરણ કર્યું; શહેરના લોકોના શબ્દો સાંભળી શાકુંતલા નિઃશબ્દ થઈ ગઈ.
વેશ્મદ્વારં સમાસાદ્ય વિહ્વલા સા નૃપાત્મજા। ચિન્તયામાસ સહસા કાર્યગૌરવકારણાત્
મહેલના દ્વાર પર પહોંચતાં રાજકન્યા ગભરાઈ ગઈ અને કાર્યની ગંભીરતાને લઈને તરત વિચારમાં પડી ગઈ.
લજ્જયા ચ પરીતાઙ્ગી રાજન્રાજસમક્ષતઃ। અઘૃણા કિં નુ વક્ષ્યામિ દુષ્યન્તં મમ કારણાત્
લાજથી એનું આખું શરીર વ્યાપી ગયું; 'હું દુષ્યંતને મારા વિષયમાં નિઃલજ્જતાપૂર્વક કેવી રીતે કહું?' એવું એ વિચારી રહી.
એવમુક્ત્વા તુ કૃપણા ચિન્તયન્તી શકુન્તલા।' અભિસૃત્ય ચ રાજાનં વેદિતા સા પ્રવેશિતા
આ રીતે મનમાં બોલી, દુઃખી શાકુંતલા વિચાર કરતી રહી; પછી એ રાજાને મળવા ગઈ અને એને અંદર જવા મળ્યું.
સહ તેન કુમારેણ તરુણાદિત્યવર્ચસા। `સિંહાસનસ્થં રાજાનં મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિમ્
પુત્ર સાથે, જે ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો હતો, એ રાજાના દરબારમાં પહોંચી, જ્યાં રાજા સિંહાસન પર મહેન્દ્ર જેવી કાંતિથી ઝળહળતો હતો.