યથા નદીનાં બહવોઽમ્બુવેગાઃ સમુદ્રમેવાભિમુખા દ્રવન્તિ। તથા તવામી નરલોકવીરા વિશન્તિ વક્રાણ્યભિવિજ્વલન્તિ
જેમ અનેક નદીઓના વહેણો દરિયાની તરફ દોડી જાય છે, તેમ આ જગતના વીર પુરુષો પણ તારા જ્વલંત મોઢાંમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.
યથા પ્રદીપ્તં જ્વલનં પતઙ્ગા વિશન્તિ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ । તથૈવ નાશાય વિશન્તિ લોકા- સ્તવાપિ વક્રાણિ સમૃદ્ધવેગાઃ
જેમ પતંગિયાં તેજસ્વી અગ્નિમાં પોતાના વિનાશ માટે ઝડપથી ઘૂસી જાય છે, તેમ આ લોક પણ તારા મોઢાંમાં ઝડપથી પ્રવેશી રહ્યા છે અને નાશ પામે છે.
લેલિહ્યસે ગ્રસમાનઃ સમન્તા- લ્લોકાન્સમગ્રાન્વદનૈર્જ્વલદ્ભિઃક । તેજોભિરાપૂર્ય જગત્સમગ્રં ભાસસ્તવોગ્રાઃ પ્રતપન્તિ વિષ્ણો
તું તારા જ્વલંત મોઢાંથી ચારેય બાજુથી બધા લોકોએ ચૂસી ને ગળી જાય છે; તારી તેજસ્વી કિરણોથી આખું જગત ભરાઈ ગયું છે, અને તારા ભયાનક પ્રકાશથી બધું દહે છે, હે વિષ્ણુ.
આખ્યાહિ મે કો ભવાનુગ્રરૂપો નમોઽસ્તુ તે દેવવર પ્રસીદ । વિજ્ઞાતુમિચ્છામિ ભવન્તમાદ્યં ન હિ પ્રજાનામિ તવ પ્રવૃત્તિમ્
મને કહો, હે ભયાનક રૂપધારી, તમે કોણ છો? તમારે વંદન છે, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરો. હું તમારું મૂળ સ્વરૂપ જાણવું ઇચ્છું છું, કેમ કે હું તમારી પ્રવૃત્તિ સમજતો નથી.
કાલોઽસ્મિ લોકક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધો લોકાન્સમાહર્તુમિહ પ્રવૃત્તઃ। ઋતેઽપિ ત્વા ન ભવિષ્યન્તિ સર્વે યેઽવસ્થિતાઃ પ્રત્યનીકેષુ યોધાઃ
હું સમય છું, જગતનો વિનાશક, બધાને સંહારવા માટે આવ્યો છું; તારા વિના પણ સામે ઉભેલા બધા યોદ્ધાઓ જીવશે નહીં.
તસ્માત્ત્વમુત્તિષ્ઠ યશો લભસ્વ જિત્વા શત્રૂન્ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધમ્। મયૈવૈતે નિહતાઃ પૂર્વમેવ નિમિત્તમાત્રં ભવ સવ્યસાચિન્
એથી, ઊભો થા! યશ મેળવ, દુશ્મનોને જીત અને સમૃદ્ધ રાજ્ય ભોગવી. એ બધા મારા દ્વારા પહેલેથી જ મર્યા છે; તું તો માત્ર ઉપાય છે, હે અર્જુન.
દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ કર્ણં તથાન્યાનપિ યોધવીરાન્। મયા હતાંસ્ત્વં જહિ માવ્યથિષ્ઠા યુદ્ધ્યસ્વ જેતાનિ રણે સપત્નાન્
દ્રોણ, ભીષ્મ, જયદ્રથ, કર્ણ અને બીજા વીર યોદ્ધાઓ મારા દ્વારા પહેલેથી જ માર્યા ગયા છે; તું તેમને માર, ડરતો નહીં. યુદ્ધ કર, તું રણમાં દુશ્મનોને જરૂર જીતશે.
એતચ્છ્રુત્વા વચનં કેશવસ્ય કૃતાઞ્જલિર્વેપમાનઃ કિરીટી। નમસ્કૃત્વા ભૂય એવાહ કૃષ્ણં સગદ્ગદં ભીતભીતઃ પ્રણમ્ય
કેશવના આ વચન સાંભળીને, મસ્તક પર મુગટ ધારણ કરનાર અર્જુન હાથ જોડીને કાંપતો ઊભો રહ્યો; ફરીથી કૃષ્ણને વંદન કરીને, ભયથી કંપતી અવાજે બોલ્યો.
સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા જગત્પ્રહૃષ્યત્યનુરજ્યતે ચ। રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસઙ્ઘાઃ
હે હૃષીકેશ, તમારી કીર્તિથી જગત આનંદિત થાય છે અને પ્રેમથી ભરાય છે; ભયાનક રાક્ષસો બધે ભાગે છે અને બધા સિદ્ધો તમને વંદન કરે છે.
કસ્માચ્ચ તે ન નમેરન્મહાત્મન્ ગરીયસે બ્રહ્મણોઽપ્યાદિકર્ત્રે। અનન્ત દેવેશ જગન્નિવાસ ત્વમક્ષરં સદસત્તત્પરં યત્
હે મહાત્મા, બ્રહ્માથી પણ મહાન અને મૂળ સર્જક હોવાને કારણે તમને વંદન ન કરે તો કોણ કરે? હે અનંત, દેવોના સ્વામી, જગતના નિવાસ, તમે અક્ષય છો, સદાસતથી પણ પર છો.
ત્વમાદિદેવઃ પુરુષઃ પુરાણ- સ્ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્ । વેત્તાઽસિ વેદ્યં ચ પરં ચ ધામ ત્વયા તતં વિશ્વમનન્તરૂપ
તમે પ્રાચીન દેવ, પુરાતન પુરુષ છો; આ સમગ્ર વિશ્વના સર્વોચ્ચ આશ્રય છો. તમે જ જાણનાર અને જાણવાનું, સર્વોચ્ચ ધામ છો; તમારાથી આખું વિશ્વ વ્યાપ્ત છે, હે અનંતરૂપ.
વાયુર્યમોઽગ્નિર્વરુણઃ શશાઙ્કઃ પ્રજાપતિસ્ત્વં પ્રપિતામહશ્ચ। નમો નમસ્તેઽતુ સહસ્રકૃત્વઃ પુનશ્ચ ભૂયોઽપિ નમો નમસ્તે
તમે વાયુ, યમ, અગ્નિ, વર્ણ, ચંદ્ર, પ્રજાપતિ અને પ્રપિતામહ છો; તમને હજારો વખત વંદન, ફરીથી અને ફરીથી તમને વંદન.
નમઃ પુરસ્તાદથ પૃષ્ઠતસ્તે નમોઽસ્તુ તે સર્વત એવ સર્વ। અનન્તવીર્યામિતવિક્રમસ્ત્વં સર્વં સમાપ્નોષિ તતોઽસિ સર્વઃ
તમને આગળથી અને પાછળથી વંદન, દરેક દિશામાં પણ તમને વંદન, હે સર્વશક્તિમાન! અનંત બળ અને અપરિમિત પરાક્રમ ધરાવતા, તમે બધામાં વ્યાપેલા છો, તેથી તમે સર્વરૂપ છો.
સખેતિ મત્વા પ્રસભં યદુક્તં હે કૃષ્ણ હે યાદવ હે સખેતિ। અજાનતા મહિમાનં તવેદં મયા પ્રમાદાત્પ્રણયેન વાઽપિ
મિત્ર સમજીને, હું જે કંઈ ઉતાવળમાં બોલ્યો—'હે કૃષ્ણ, હે યાદવ, હે મિત્ર'—તમારી મહિમા જાણ્યા વિના, અજાણતા કે પ્રેમથી, તે બધું...
યચ્ચાપહાસાર્થમસત્કૃતોઽસિ વિહારશય્યાસનભોજનેષુ । એકોઽથવાપ્યચ્યુત તત્સમક્ષં તત્ક્ષામયે ત્વામહમપ્રમેયમ્
અને રમતાં, સુતાં, બેઠાં કે ભોજન કરતી વખતે, એકલાં કે બીજાની હાજરીમાં, જો હું તમને મજાકમાં અવમાનિત કર્યો હોય, તો હે અચ્યૂત, હે અપરિમિત, હું તમારી ક્ષમા માગું છું.
પિતાસિ લોકસ્ય ચરાચરસ્ય ત્વમસ્ય પૂજ્યશ્ ગુરુર્ગરીયાન્। ન ત્વત્સમોઽસ્ત્યભ્યધિકઃ કુતોઽન્યો લોકત્રયેઽપ્યપ્રતિમપ્રભાવઃ
તમે જગતના, ચાલતા-અચલ બધાના પિતા છો; તમે પૂજ્ય અને સર્વથી મહાન ગુરુ છો. ત્રણેય લોકમાં તમારો સમો કે વધારે કોઈ નથી, હે અપાર શક્તિવાળા.
તસ્માત્પ્રણમ્ય પ્રણિધાય કાયં પ્રસાદયે ત્વામહમીશમીડ્યમ્ । પિતેવ પુત્રસ્ય સખેવ સખ્યુઃ પ્રિયઃ પ્રિયાયાર્હસિ દેવ સોઢુમ્
આથી, હું નમન કરીને, આખા શરીરે વંદન કરી, હે ઈશ્વર, તારી કૃપા માગું છું. જેમ પિતા પુત્રને માફ કરે છે, જેમ મિત્ર મિત્રને ક્ષમા કરે છે, જેમ પ્રિય વ્યક્તિ પોતાના પ્રિયને માફ કરે છે, એમ તું પણ, હે દેવ, મને માફ કર.
અદૃષ્ટપૂર્વં હૃષિતોઽસ્મિ દૃષ્ટ્વા ભયેન ચ પ્રવ્યથિતં મનો મે। તદેવ મે દર્શય દેવ રૂપં પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ
જેવું રૂપ મેં પહેલાં ક્યારેય જોયું નહોતું, એ જોઈને મને આનંદ પણ થયો છે અને મનમાં ભય પણ ઊભું થયું છે. હે દેવ, મને ફરીથી તું તું જ તે રૂપ બતાવ; હે દેવેશ, હે જગતના આશ્રય, કૃપા કર.
કિરીટિનં ગદિનં ચક્રહસ્ત- મિચ્છામિ ત્વાં દ્રષ્ટુમહં તથૈવ। તેનૈવ રૂપેણ ચતુર્ભુજેન સહસ્રબાહો ભવ વિશ્વમૂર્તે
હું તને એ જ રીતે જોવા ઇચ્છું છું—મસ્તક પર મુકુટ, હાથમાં ગદા અને ચક્ર ધરાવતો. હે હજારો હાથ ધરનાર, હે વિશ્વરૂપ, તું ફરીથી એ ચારે હાથવાળું રૂપ ધારણ કર.
મયા પ્રસન્નેન તવાર્જુનેદં રૂપં પરં દર્શિતમાત્મયોગાત્। તેજોમયં વિશ્વમનન્તમાદ્યં યન્મે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટપૂર્વમ્
હે અર્જુન, મારી કૃપાથી મેં તને મારું આ સર્વોચ્ચ રૂપ બતાવ્યું છે—મારી પોતાની શક્તિથી, તેજમય, સર્વવ્યાપી, અનંત અને આદિરૂપ, જે તારા સિવાય બીજાએ ક્યારેય જોયું નથી.
ન વેદ યજ્ઞાધ્યયનૈર્ન દાનૈ- ર્ન ચ ક્રિયાભિર્ન તપોભિરુગ્રૈઃ । એવંરૂપઃ શક્ય અહં નૃલોકે દ્રષ્ટું ત્વદન્યેન કુરુપ્રવીર
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, વેદના અભ્યાસથી, યજ્ઞથી, દાનથી, ક્રિયાઓથી કે કઠિન તપથી પણ, મારા આ રૂપને કોઈ બીજો મનુષ્ય જોઈ શકે તેમ નથી.
મા તે વ્યથા મા ચ વિમૂઢભાવો દૃષ્ટ્વા રૂપં ઘોરમીદૃઙ્ભમેદમ્ । વ્યપેતભીઃ પ્રીતમનાઃ પુનસ્ત્વં તદેવ મે રૂપમિદં પ્રપશ્ય
મારા આ ભયાનક અને ભયજનક રૂપને જોઈને તને ડર કે મૂંઝવણ ન થાય. હવે તું નિર્ભય અને આનંદિત મનથી ફરીથી મારું એ જ રૂપ જોઈ.
ઇત્યર્જુનં વાસુદેવસ્તથોક્ત્વા સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ ભૂયઃ। આશ્વાસયામાસ ચ ભીતમેનં ભૂત્વા પુનઃ સૌમ્યવપુર્મહાત્મા
વાસુદેવએ અર્જુનને આ રીતે કહીને પોતાનું સ્વરૂપ ફરી બતાવ્યું અને મહાન આત્માએ, સૌમ્ય રૂપ ધારણ કરીને, ડરાયેલા અર્જુનને આશ્વાસન આપ્યું.
દૃષ્ટ્વેદં માનુષં રૂપં તવ સૌમ્યં જનાર્દન । ઇદાનીમસ્મિ સંવૃત્તઃ સચેતાઃ પ્રકૃતિં ગતઃ
હે જનાર્દન, તું જે માનવ સ્વરૂપે, એવુ સૌમ્ય રૂપ ધરાવતો દેખાય છે, એ જોઈને હવે હું શાંત અને સ્વસ્થ થયો છું, મારી સ્વભાવિક સ્થિતિમાં પાછો આવ્યો છું.
સુદુર્દર્શમિદં રૂપં દૃષ્ટવાનસિ યન્મમ। દેવા અપ્યસ્ય રૂપસ્ય નિત્યં દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ
તું મારું જે રૂપ જોયું છે, એ બહુ દુર્લભ છે; દેવતાઓ પણ હંમેશા આ રૂપના દર્શન માટે આતુર રહે છે.
નાહં વેદૈર્ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા। શક્ય એવંવિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાનસિ માં યથા
ન વેદો, ન તપ, ન દાન, ન યજ્ઞથી પણ, જેમ તું મને જોયો છે, એ રીતે મારા દર્શન કોઈને શક્ય નથી.
ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવંવિધોઽર્જુન। જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરંતપ
હે અર્જુન, દુશ્મનોને દહન કરનાર, મારી અનન્ય ભક્તિથી જ મને સાચા અર્થમાં જાણવું, જોવું અને પ્રાપ્ત કરવું શક્ય છે.
મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્ભક્તઃ સઙ્ગવર્જિતઃ । નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યઃ સ મામેતિ પાણ્ડવ
હે પાંડવ, જે મારા માટે કર્મ કરે છે, મને સર્વોચ્ચ માને છે, મને ભજે છે, આસક્તિ છોડે છે અને સર્વ પ્રાણીઓ સાથે કોઈ વૈર રાખતો નથી—એ મને પ્રાપ્ત કરે છે.
એવં સતતયુક્તા યે ભક્તાસ્ત્વાં પર્યુપાસતે। યે ચાપ્યક્ષરમવ્યક્તં તેષાં કે યોગવિત્તમાઃ
જે ભક્તો સતત તારી ઉપાસના કરે છે અને જે અક્ષર, અવ્યક્તને પણ ભજે છે—એમાં યોગમાં સૌથી વધુ પારંગત કોણ છે?
મય્યાવેશ્ય મનો યે માં નિત્યયુક્તા ઉપાસતે। શ્રદ્ધયા પરયોપેતાસ્તે મે યુક્તતમા મતાઃ
જે લોકો મનને મારી ઉપર એકાગ્ર કરીને, અખંડ ભક્તિથી અને શ્રદ્ધા સાથે મારી ઉપાસના કરે છે, એ મને સૌથી વધુ જોડાયેલા છે એમ હું માનું છું.