ઇન્દ્રસદ્મપ્રતીકાશં સંપૂર્ણં વિત્તસંચયૈઃ। તસ્ય મધ્યે સભા દિવ્યા નાનારત્નવિભૂષિતા
એ મહેલ ઇન્દ્રના મહેલ જેવું દેખાતું, ધનના ઢગલાંથી ભરેલું, અને એના મધ્યમાં વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન દિવ્ય સભા હતી.
તસ્યાં સભાયાં રાજર્ષિઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ। બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈશ્ચાપિ મન્ત્રિભિશ્ચાપિ સંવૃતઃ
એ સભામાં રાજર્ષિ સર્વે આભૂષણોથી શણગારેલા, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા બેઠા હતા.
સંસ્તૂયમાનો રાજેન્દ્રઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ। કાર્યાર્થિષુ તદાઽભ્યેત્ય કૃત્વા કાર્યં ગતેષુ સઃ
સૂત, માગધ અને ગાયકોએ રાજાને સ્તુતિ કરી, રાજાએ કામ માટે આવેલા લોકોને મળીને તેમનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યા પછી તેમને વિદાય આપી.
સુખાસીનોઽભવદ્રાજા તસ્મિન્કાલે મહર્ષયઃ। શકુન્તાનાં સ્વનં શ્રુત્વા નિમિત્તજ્ઞાસ્ત્વલક્ષયન્
પછી રાજા આરામથી બેઠા હતા; એ સમયે મહર્ષિઓએ, પક્ષીઓના અવાજ સાંભળી, જે નિમિત્તો જાણતા હતા, એ સંકેતો નોંધ્યા.
શકુન્તલે નિમિત્તાનિ શોભનાનિ ભવન્તિ નઃ। કાર્યસિદ્ધિં વદન્ત્યેતે ધ્રુવં રાજ્ઞી ભવિષ્યસિ। અસ્મિંસ્તુ દિવસે પુત્રો યુવરાજો ભવિષ્યતિ
શકુંતલા માટે શુભ નિમિત્તો દેખાય છે; આ સંકેતો આપણું કાર્ય સફળ થશે એ બતાવે છે. નિશ્ચિતપણે, તું રાણી બનશે અને આજે જ તારો પુત્ર યુવરાજ બનશે.
વર્ધમાનપુરદ્વારં તૂર્યઘોષનિનાદિતમ્। શકુન્તલાં પુરસ્કૃત્ય વિવિશુસ્તે મહર્ષયઃ
વર્ધમાનપુરના દરવાજે વાદ્યના અવાજ સાથે, મહર્ષિઓએ શકુંતલાને આગળ રાખીને શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
પ્રવિશન્તં નૃપસુતં પ્રશશંસુશ્ચ વીક્ષકાઃ। વર્ધમાનપુરદ્વારં પ્રવિશન્નેવ પૌરવઃ
જ્યારે રાજકુમાર પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે દર્શકો એના વખાણ કરવા લાગ્યા; પુરુવંશજ વર્ધમાનપુરના દરવાજેથી અંદર ગયા.
ઇન્દ્રલોકસ્થમાત્માનં મેને હર્ષસમન્વિતઃ
ખુશીથી ભરાઈને, તેણે પોતાને જાણે ઇન્દ્રલોકમાં વસતો હોય એમ અનુભવ્યું.
તતો વૈ નાગરાઃ સર્વે સમાહૂય પરસ્પરમ્। દ્રષ્ટુકામા નૃપસુતં સમપદ્યન્ત ભારત
પછી શહેરના બધા લોકો ભેગા મળ્યા અને રાજકુમારને જોવા માટે આતુર બન્યા, હે ભારત.
દેવતેવ જનસ્યાગ્રે ભ્રાજતે શ્રીરિવાગતા। જયન્તેનેવ પૌલોમી ઇન્દ્રલોકાદિહાગતા
તે લોકોની સામે એવી તેજસ્વી લાગી કે જાણે કોઈ દેવી આવી હોય, જાણે લક્ષ્મી સ્વયં આવી ગઈ હોય, કે જયંત સાથે પૌલોમીએ ઇન્દ્રલોકમાંથી પૃથ્વી પર પગ મૂક્યો હોય.
ઇતિ બ્રુવન્તસ્તે સર્વે મહર્ષીનિદમબ્રુવન્। અભિવાદયન્તઃ સહિતા મહર્ષીન્દેવવર્ચસઃ
આ રીતે બોલીને, બધા લોકો મહર્ષિઓ પાસે ગયા અને એકસાથે તેમને નમસ્કાર કર્યા, એ મહર્ષિઓ દેવી સમાન તેજથી ઝગમગતા હતા.
અદ્ય નઃ સફલં જન્મ કૃતાર્થાશ્ચ તતો વયમ્। એવં યે સ્મ પ્રપશ્યામો મહર્ષીન્સૂર્યવર્ચસઃ
આજે આપણું જન્મ સફળ થયું અને આપણું જીવન કૃતાર્થ થયું, કારણ કે આપણે આ મહર્ષિઓને જોઈ શક્યા, જે સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવે છે.
ઇત્યુક્ત્વા સહિતાઃ કેચિદન્વગચ્છન્ત પૌરવમ્। હૈમવત્યાઃ સુતમિવ કુમારં પુષ્કરેક્ષણમ્
આવી વાત કરીને, કેટલાક લોકો પૌરવ વંશના કમળની આંખો ધરાવતાં રાજકુમારના પાછળ ગયા, જે હિમાલયપુત્ર જેવો લાગતો હતો.
યે કેચિદબ્રુવન્મૂઢાઃ શાકુન્તલદિદૃક્ષવઃ। કૃષ્ણાજિનેન સંછન્નાનનિચ્છન્તો હ્યવેક્ષિતુમ્
પણ કેટલાક મૂર્ખો, જે શાકુંતલાને જોવા ઇચ્છતા હતા, એમ કહેતા હતા કે અમને તેને જોવું નથી, કારણ કે તે કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાથી ઢંકાયેલી છે.
પિશાચા ઇવ દૃશ્યન્તે નાગરાણાં વિરૂપિણઃ। વિના સન્ધ્યાં પિશાચાસ્તે પ્રવિશન્તિ પુરોત્તમમ્
એ શહેરના વિકૃત લોકો પિશાચો જેવા દેખાતા હતા; જાણે સંધ્યા વિના પિશાચો મહાન શહેરમાં પ્રવેશી ગયા હોય.
ક્ષુત્પિપાસાર્દિતાન્દીનાન્વલ્કલાજિનવાસસઃ। ત્વગસ્થિભૂતાન્નિર્માંસાન્ધમનીસન્તતાનપિ
ભૂખ અને તરસથી દુર્બળ, વલ્કલ અને ચામડાં પહેરેલા, ચામડી અને હાડકાં જ બાકી, માંસ વગર, શિરાઓ દેખાતી—
પિઙ્ગલાક્ષાન્પિઙ્ગજટાન્દીર્ઘદન્તાન્નિરૂદરાન્। વિશીર્ષકાનૂર્ધ્વહસ્તાન્દૃષ્ટ્વા હાસ્યન્તિ નાગરાઃ
પીળા આંખો, પીળા જટાં, લાંબા દાંત, સુકાઈ ગયેલા ચહેરા, તૂટી ગયેલા માથાં અને હાથ ઉપર ઉઠાવેલા—આ બધું જોઈને શહેરવાસીઓ હસવા લાગ્યા.
એવમુક્તવતાં તેષાં ગિરં શ્રુત્વા મહર્ષયઃ। અન્યોન્યં તે સમાહૂય ઇદં વચનમબ્રુવન્
આવી વાતો સાંભળી મહર્ષિઓએ એકબીજાને બોલાવીને કહ્યું—
ઉક્તં ભગવતા વાક્યં ન કૃતં સત્યવાદિના। પુરપ્રવેશનં નાત્ર કર્તવ્યમિતિ શાસનમ્
ભગવાને જે આજ્ઞા આપી હતી, તે સત્યવચન વાળાએ પાળવામાં આવી નથી: 'શહેરમાં પ્રવેશ કરવો નહિ'—આવી આજ્ઞા હતી.
કિં કારણં પ્રવેક્ષ્યામો નગરં દુર્જનૈર્વૃતમ્। ત્યક્તસઙ્ગસ્ય ચ મુનેર્નગરે કિં પ્રયોજનમ્
અમે કેમ એવા શહેરમાં જઈએ, જ્યાં દુષ્ટ લોકો ભરેલા છે? જે મુનિએ બધું ત્યાગ્યું છે, તેને શહેરમાં શું કામ છે?
ગમિષ્યામો વનં તસ્માદ્ગઙ્ગાયામુનસઙ્ગમમ્। એવમુક્ત્વા મુનિગણાઃ પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્
ચાલો, આપણે વનમાં જઈએ, જ્યાં ગંગા અને યમુના મળે છે. આવું કહીને, મહર્ષિઓનો સમૂહ જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ચાલ્યા ગયા.
ગતાન્મુનિગણાન્દૃષ્ટ્વા પુત્રં સંગૃહ્ય પાણિના। માતાપિતૃભ્યાં રહિતા યથા શોચન્તિ દારકાઃ
મહર્ષિઓને જતા જોઈને, તેણીએ પોતાના દીકરાને હાથ પકડી લીધો; જેમ માતા-પિતાથી વિહોણા બાળકો દુઃખી થાય છે, તેમ તે શોકમાં પડી ગઈ.
તથા શોકપરીતાઙ્ગી ધૃતિમાલમ્બ્ય દુઃખિતા। ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ રાજમાર્ગેણ ભામિની
શોકથી શરીર દુર્બળ થઈ ગયું હતું, છતાં દુઃખમાં પણ ધીરજ રાખીને, તે તેજસ્વિ સ્ત્રી બ્રાહ્મણો ચાલ્યા ગયા પછી રાજમાર્ગે આગળ વધી.
પુત્રેણૈવ સહાયેન સા જગામ શનૈઃ શનૈઃ। અદૃષ્ટપૂર્વાન્પશ્યન્વૈ રાજમાર્ગેણ પૌરવઃ
પોતાના પુત્રને જ સાથી બનાવી, તે ધીરે ધીરે ચાલતી રહી અને પૌરવોના રાજમાર્ગે પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલી વસ્તુઓ જોઈ રહી હતી.
હર્મ્યપ્રસાદચૈત્યાંશ્ચ સભા દિવ્યા વિચિત્રિતાઃ। કૌતૂહલસમાવિષ્ટો દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાગતઃ
તેને મહેલો, પ્રાસાદો, મંદિરો અને સુંદર સભાઓ દેખાઈ, અને નવાઈથી ભરાઈ ગઈ.
સર્વે બ્રુવન્તિ તાં દૃષ્ટ્વા પદ્મહીનામિવ શ્રિયમ્। ગત્યા ચ સંહીસદૃશીં કોકિલેન સ્વરે સમામ્
બધા લોકો તેને જોઈને કહેતા કે એ તો કમળ વગરની લક્ષ્મી જેવી છે; એની ચાલ હંસ જેવી અને અવાજ કોયલ જેટલો મીઠો છે.
મુખેન ચન્દ્રસદૃશીં શ્રિયા પદ્માલયાસમામ્। સ્મિતેન કુન્દસદૃશીં પદ્મગર્ભસમત્વચમ્
એના ચહેરા ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતું હતું, સૌંદર્યમાં એ લક્ષ્મીજીને પણ હરાવે એવી લાગતી, એના સ્મિતમાં કુન્દફૂલ જેવી શુદ્ધતા હતી અને ચહેરાની કાંતિ કમળના હૃદય જેવી ઝળહળતી હતી.
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષીં તપ્તજામ્બૂનદપ્રભામ્। કરાન્તમિતમધ્યૈષા સુકેશી સંહતસ્તની
એની આંખો કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ હતી, શરીર પર સોનાની જેમ તેજ પથરાયું હતું, હાથ ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા, વાળ સુંદર અને સ્તન ગાઢ અને ગોળ હતા.
જઘનં સુવિશાલં વૈ ઊરૂ કરિકરોપમૌ। રક્તતુઙ્ગતલૌ પાદૌ ધરણ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતૌ
એના કટિ ભાગ વિશાળ અને આકર્ષક હતા, જાંઘો યુવાન હાથીના દાંડા જેવી મજબૂત, પગ લાલ અને ઊંચા, જમીન પર મજબૂતીથી ઊભેલા હતા.
એવં રૂપસમાયુક્તા સ્વર્ગલોકાદિવાગતા। ઇતિ સ્મ સર્વેઽમન્યન્ત દુષ્યન્તનગરે જનાઃ
આવી સુંદરતા ધરાવતી એ સ્ત્રી જાણે સ્વર્ગમાંથી અવતરેલી હોય એમ લાગતી; દુષ્યંતના શહેરના બધા લોકો એમ જ માનતા હતા.