નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરંતપ । એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા
હે પરંતપ, મારી દિવ્ય વિભૂતિઓનો અંત નથી. મેં તને જે કહ્યું તે માત્ર સંક્ષિપ્ત રીતે મારી મહિમાનો ઉલ્લેખ છે.
યદ્યદ્વિભૂતિતત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા। તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંશસંભવમ્
જે કંઈ પણ મહાન, સમૃદ્ધ કે શક્તિશાળી છે, તે બધું મારા તેજના એક અંશથી જ ઉત્પન્ન થયું છે — એ જાણ.
અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન । વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્
હે અર્જુન, આ બધું વિગતે જાણવાની તને જરૂર શું છે? હું મારા એક જ અંશથી આખું જગત ધારણ કરું છું.
મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મસંજ્ઞિતમ્। યત્ત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોઽયં વિગતો મમ
તમારી કૃપાથી, આત્મા વિષેનું સર્વોચ્ચ અને ગુપ્ત જ્ઞાન તમે મને આપ્યું, એથી મારું મોહ દૂર થઈ ગયું છે.
ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશો મયા। ત્વત્તઃ કમલપત્રાક્ષ માહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્
હું સર્વ જીવોના ઉત્પત્તિ અને લયને વિગતે સાંભળ્યું છે, અને હે કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા, તમારું અવિનાશી મહાત્મ્ય પણ જાણ્યું છે.
એવમેતદ્યથાત્થ ત્વમાત્માનં પરમેશ્વર। દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ
હું માનું છું કે તમે જેમ કહ્યું તેમ જ છો, હે પરમેશ્વર. છતાં, હે પુરુષોત્તમ, હું તમારું દિવ્ય સ્વરૂપ જોવા ઈચ્છું છું.
મન્યસે યદિ તચ્છક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો। યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માનમવ્યયમ્
હે પ્રભુ, જો તમે માની લો કે હું એ સ્વરૂપ જોઈ શકું, તો હે યોગેશ્વર, મને તમારું અવિનાશી સ્વરૂપ દર્શાવો.
પશ્ય મે પાર્થ રૂપાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ । નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ
હે પાર્થ, મારા અનેક, સૈંકડો અને હજારો રૂપો જુઓ, જે વિવિધ પ્રકારના, દિવ્ય અને અનેક રંગ-આકારવાળા છે.
પશ્યાદિત્યાન્વસૂન્રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા। બહૂન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાઽશ્ચર્યાણિ ભારત
આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, અશ્વિનીકુમાર અને મારુતોને પણ જુઓ; અને હે ભારત, ઘણા એવા આશ્ચર્ય જો, જે તું ક્યારેય જોયા નથી.
ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સચરાચરમ્ । મમ દેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્દ્રષ્ટુમિચ્છસિ
હે ગુડાકેશ, આજે મારા શરીરમાં આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, અને તું જે કંઈ પણ જોવા માંગે છે, તે બધું અહીં એક સાથે જોઈ લે.
ન તુ માં શક્ષ્યસે દ્રષ્ટુમનેનૈવ સ્વચક્ષુષા । દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્
પણ તું મને તારા આ સામાન્ય આંખોથી જોઈ શકતો નથી; હું તને દિવ્ય દ્રષ્ટિ આપું છું—હવે મારી યોગમાયાની મહિમા નિહાળી.
એવમુક્ત્વા તતો રાજન્મહાયોગેશ્વરો હરિઃ। દર્શયામાસ પાર્થાય મરમં રૂપમૈશ્વરમ્
આ રીતે કહ્યા પછી, રાજા, મહાયોગેશ્વર હરિએ પાર્થને પોતાનું દિવ્ય અને અદભુત સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.
અનેકવક્રનયનમનેકાદ્ભુતદર્શનમ્ । અનેકદિવ્યાભારણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્
એ સ્વરૂપે અનેક મુખ અને આંખો હતા, અનેક અદભુત દૃશ્યો દેખાતા હતા, અનેક દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત અને અનેક દિવ્ય શસ્ત્રો ઉંચકેલા હતા.
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ । સર્વાશ્ચર્યમયં દેવમનન્તં વિશ્વતોમુખમ્
દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કર્યા, દિવ્ય સુગંધોથી અંકિત, સર્વત્ર અદભુત, દેવરૂપ, અનંત અને ચારે બાજુએ મુખવાળો એ સ્વરૂપ હતું.
દિવિ સૂર્યસહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા । યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
જો આકાશમાં એક સાથે હજાર સૂર્ય ઉગે, તો પણ એ મહાત્માની તેજસ્વિતા જેવી જ થોડીક લાગે.
તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા । અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તદા
ત્યાં પાંડવે દેવોના દેવના શરીરમાં આખું જગત એક સાથે, પણ અનેક રીતે વિભાજિત, જોઈ લીધું.
તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધऩઞ્જયઃ । પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાઞ્જલિરભાષત
પછી ધનંજય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો, રોમાંચિત થયો, તેણે માથું ઝુકાવી દેવને વંદન કર્યું અને હાથ જોડીને બોલવા લાગ્યો.
પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસઙ્ઘાન્ । બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થ- મૃષીંશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્
હે દેવ, હું તારા શરીરમાં બધા દેવો, તમામ જીવજાતિઓ, કમળ પર બેઠેલા બ્રહ્મા, બધા ઋષિઓ અને દિવ્ય નાગોને પણ જોઈ રહ્યો છું.
અનેકબાહૂદરવક્રનેત્રં પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોઽનન્તરૂપમ્ । નાન્તં ન મધ્યં ન પુનસ્તવાદિં પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ
હું તને સર્વત્ર, અનેક હાથ, પેટ, મુખ અને આંખોવાળા, અનંત સ્વરૂપે જોઈ રહ્યો છું; હે વિશ્વના સ્વામી, હે વિશ્વરૂપ, તારા અંદમાં, મધ્યમાં કે આરંભમાં ક્યાંય અંત દેખાતો નથી.
કિરીટિનં ગદિનં ચક્રિણં ચ તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમન્તમ્ । પશ્યામિ ત્વાં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તા- દ્દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિમપ્રમેયયમ્
હું તને મોખરે મુગટ, ગદા અને ચક્ર ધારણ કરેલા, ચારે બાજુ તેજથી ઝગમગતા, જોવામાં અઘરા, અગ્નિ અને સૂર્ય જેવી જ્વાલાથી પ્રભાવશાળી, સર્વત્ર અપરિમિત રૂપે જોઈ રહ્યો છું.
ત્વમક્ષરં પરમં વેદિતવ્યં ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્ । ત્વમવ્યયઃ શાશ્વતધર્મગોપ્તા સનાતનસ્ત્વં પુરુષો મતો મે
તું અક્ષય, સર્વોચ્ચ જાણવાનો, આ સમગ્ર વિશ્વનું પરમ આશ્રય છે; તું અવિનાશી, શાશ્વત ધર્મનો રક્ષક અને સનાતન પુરુષ છે—મારું એવું માનવું છે.
અનાદિમધ્યાન્તમનન્તવીર્ય- મનન્તબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્ । પશ્યામિ ત્વાં દીપ્તહુતાશવક્રં સ્વતેજસા વિશ્વમિદં તપન્તમ્
હું તને આરંભ, મધ્ય કે અંત વિનાના, અનંત શક્તિ ધરાવનારા, અસંખ્ય હાથવાળા, ચંદ્ર અને સૂર્યને આંખ તરીકે ધરાવનારા, અગ્નિ જેવી જ્વલંત મુખવાળા, પોતાના તેજથી આખું જગત દહન કરતા જોઈ રહ્યો છું.
દ્યાવાપૃથિવ્યોરિદમન્તરં હિ વ્યાપ્તં ત્વયૈકેન દિશશ્ચ સર્વાઃ । દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તદેવં લોકત્રયં પ્રવ્યથિતં મહાત્મન્
આકાશ અને ધરતી વચ્ચેનું આખું જગ્યા અને બધી દિશાઓ તારા દ્વારા વ્યાપી ગઈ છે; તારા અદભુત અને ભયાનક રૂપને જોઈને ત્રણેય લોક ડરી ગયા છે, હે મહાત્મા.
અમી હિ ત્વા સુરસઙ્ઘા વિશન્તિ કેચિદ્ભીતાઃ પ્રાઞ્જલયો ગૃણાન્તિ। સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા મહર્ષિસિદ્ધસઙ્ઘાઃ સ્તુવન્તિ ત્વાં સ્તુતિભિઃ પુષ્કલાભિઃ
દેવતાઓના સમૂહો તારી અંદર પ્રવેશ કરે છે; કેટલાક ભયથી હાથ જોડીને તારી સ્તુતિ કરે છે; મહાન ઋષિઓ અને સિદ્ધો 'શાંતિ' કહીને તને અનેક સ્તુતિઓથી વખાણે છે.
રુદ્રાદિત્યા વસવો યે ચ સાધ્યા વિશ્વેઽશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ । ગન્ધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસઙ્ઘા વીક્ષન્તે ત્વાં વિસ્મિતાશ્ચૈવ સર્વે
રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ, સાધ્યો, વિશ્વદેવો, અશ્વિનીકુમારો, મરુતો, પિતૃઓ, ગંધર્વો, યક્ષો, અસુરો અને સિદ્ધો—બધા તને આશ્ચર્યથી જોઈ રહ્યા છે.
રૂપં મહત્તે બહુવક્રનેત્રં મહાબાહો બહુબાહૂરુપાદમ્। બહૂદરં બહુદંષ્ટ્રાકરાલં દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવ્યથિતાસ્તથાહમ્
તારા મહાન સ્વરૂપમાં અનેક મુખ અને આંખો, બાહુબળ, અનેક હાથ, જાંઘ, પગ, અનેક પેટ અને ભયાનક દાંતવાળા મુખ જોઈને બધા લોક અને હું પણ ભયભીત થઈ ગયા છીએ.
નભઃસ્પૃશં દીપ્તમનેકવર્ણં વ્યાત્તાનનં દીપ્તવિશાલનેત્રમ્ । દૃષ્ટ્વા હિ ત્વા પ્રવ્યથિતાન્તરાત્મા ધૃતિં ન વિન્દામિ શમં ચ વિષ્ણો
આકાશને સ્પર્શતું, તેજસ્વી, અનેક રંગોવાળું, વિશાળ અને ઝગમગતી આંખો અને ખુલ્લા મુખવાળું તું—તને જોઈને મારું અંતરાત્મા કંપી ઉઠ્યું છે; હે વિષ્ણુ, મને શાંતિ કે ધીરજ મળતી નથી.
દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ચ તે સુખાનિ દૃષ્ટ્વૈવ કાલાનલસન્નિભાનિ। દિશો ન જાને ન લભે ચ શર્મ પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ
તારા ભયાનક દાંતવાળા, કાળાગ્નિ જેવા મુખ જોઈને હું દિશાઓ ઓળખી શકતો નથી, મને ક્યાંય શાંતિ નથી મળતી; હે દેવોના સ્વામી, હે જગતના આશ્રય, કૃપા કર.
અમી ચ ત્વાં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ સર્વે સહૈવાવનિપાલસઙ્ઘૈઃ । ભીષ્મો દ્રોણઃ સૂતપુત્રસ્તથાસૌ સહાસ્મદીયૈરપિ યોધમુખ્યૈઃ
અહીં ધૃતરાષ્ટ્રના બધા પુત્રો, ધરતીના બધા રાજાઓ, ભીષ્મ, દ્રોણ, અને રથચાલકનો પુત્ર, તેમજ અમારા પક્ષના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ—all તને જોઈ રહ્યા છે.
વક્રાણિ તે ત્વરમાણા વિશન્તિ દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ભયાનકાનિ। કેચિદ્વિલગ્ના દશનાન્તરેષુ સંદૃશ્યન્તે ચૂર્ણિતૈરુત્તમાઙ્ગૈઃ
એ બધા ઝડપથી તારા ભયાનક, મોટાં અને ભયંકર દાંતવાળા મોઢાંમાં પ્રવેશી રહ્યા છે; કેટલાક તો તારા દાંત વચ્ચે ફસાઈ ગયા છે અને તેમના માથાં ચૂર્ણ થઈ ગયા છે.