પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્। મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પરિણામ્
દૈત્યોમાં પ્રહલાદ છું, ગણનામાં સમય છું; પ્રાણીઓમાં સિંહ છું અને પક્ષીઓમાં વિનતાનંદન છું.
પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ । ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી
શુદ્ધિકારકોમાં પવન છું, શસ્ત્રધારીઓમાં રામ છું; માછલીઓમાં મકર છું અને નદીઓમાં ગંગા છું.
સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન । અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્
હે અર્જુન, સર્વ સર્જનોમાં હું શરૂઆત, અંત અને મધ્ય પણ છું. તમામ વિદ્યાોમાં આત્મવિદ્યા હું છું; અને ચર્ચા કરનારાઓમાં હું સાચો તર્ક છું.
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ । અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાઽહં વિશ્વતોમુખઃ
અક્ષરોમાં હું 'અ' છું; સંયુક્ત શબ્દોમાં હું દ્વંદ્વ છું. હું અક્ષય સમય છું; અને સર્વ દિશામાં પોષણ આપનાર પણ હું જ છું.
મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્। કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ક નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા
હું સર્વને હરાવનાર મૃત્યુ છું અને ભવિષ્યમાં જન્મનારાઓનો આરંભ પણ છું. સ્ત્રીઓમાં હું કીર્તિ, શ્રી, વાણી, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, સ્થિરતા અને ક્ષમા છું.
બૃહત્સામ કતથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્। માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ
સામવેદના સ્તુતોમાં હું બૃહત્સામ છું; છંદોમાં હું ગાયત્રી છું. મહિનાઓમાં હું માર્ગશીર્ષ છું; ઋતુઓમાં ફૂલોથી ભરેલો વસંત છું.
દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્। જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્
છલ કરનારાઓમાં હું જુગાર છું; તેજસ્વીઓમાં હું તેજ છું. હું વિજય છું, હું દૃઢ નિશ્ચય છું, અને સદ્ગુણીઓનું સત્વ પણ હું છું.
વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયઃ । મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ
વૃષ્ણિમાં હું વાસુદેવ છું; પાંડવોમાં ધનંજય છું. ઋષિઓમાં હું વ્યાસ છું; કવિઓમાં ઉશનાસ કવિ છું.
દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ । મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્
શાસન કરનારાઓમાં હું દંડ છું; જીત ઈચ્છનારાઓમાં હું નીતિ છું. ગુપ્ત વાતોમાં હું મૌન છું; જ્ઞાનોમાં જ્ઞાન પણ હું છું.
યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન। ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્
હે અર્જુન, સર્વ જીવોમાં જે બીજ છે, તે હું છું. મારા વિના કોઈ પણ ચળવળતું કે અચળ વસ્તુ રહી શકે તેમ નથી.
નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરંતપ । એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા
હે પરંતપ, મારી દિવ્ય વિભૂતિઓનો અંત નથી. મેં તને જે કહ્યું તે માત્ર સંક્ષિપ્ત રીતે મારી મહિમાનો ઉલ્લેખ છે.
યદ્યદ્વિભૂતિતત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા। તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંશસંભવમ્
જે કંઈ પણ મહાન, સમૃદ્ધ કે શક્તિશાળી છે, તે બધું મારા તેજના એક અંશથી જ ઉત્પન્ન થયું છે — એ જાણ.
અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન । વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્
હે અર્જુન, આ બધું વિગતે જાણવાની તને જરૂર શું છે? હું મારા એક જ અંશથી આખું જગત ધારણ કરું છું.
મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મસંજ્ઞિતમ્। યત્ત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોઽયં વિગતો મમ
તમારી કૃપાથી, આત્મા વિષેનું સર્વોચ્ચ અને ગુપ્ત જ્ઞાન તમે મને આપ્યું, એથી મારું મોહ દૂર થઈ ગયું છે.
ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશો મયા। ત્વત્તઃ કમલપત્રાક્ષ માહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્
હું સર્વ જીવોના ઉત્પત્તિ અને લયને વિગતે સાંભળ્યું છે, અને હે કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા, તમારું અવિનાશી મહાત્મ્ય પણ જાણ્યું છે.
એવમેતદ્યથાત્થ ત્વમાત્માનં પરમેશ્વર। દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ
હું માનું છું કે તમે જેમ કહ્યું તેમ જ છો, હે પરમેશ્વર. છતાં, હે પુરુષોત્તમ, હું તમારું દિવ્ય સ્વરૂપ જોવા ઈચ્છું છું.
મન્યસે યદિ તચ્છક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો। યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માનમવ્યયમ્
હે પ્રભુ, જો તમે માની લો કે હું એ સ્વરૂપ જોઈ શકું, તો હે યોગેશ્વર, મને તમારું અવિનાશી સ્વરૂપ દર્શાવો.
પશ્ય મે પાર્થ રૂપાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ । નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ
હે પાર્થ, મારા અનેક, સૈંકડો અને હજારો રૂપો જુઓ, જે વિવિધ પ્રકારના, દિવ્ય અને અનેક રંગ-આકારવાળા છે.
પશ્યાદિત્યાન્વસૂન્રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા। બહૂન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાઽશ્ચર્યાણિ ભારત
આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, અશ્વિનીકુમાર અને મારુતોને પણ જુઓ; અને હે ભારત, ઘણા એવા આશ્ચર્ય જો, જે તું ક્યારેય જોયા નથી.
ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સચરાચરમ્ । મમ દેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્દ્રષ્ટુમિચ્છસિ
હે ગુડાકેશ, આજે મારા શરીરમાં આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, અને તું જે કંઈ પણ જોવા માંગે છે, તે બધું અહીં એક સાથે જોઈ લે.
ન તુ માં શક્ષ્યસે દ્રષ્ટુમનેનૈવ સ્વચક્ષુષા । દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્
પણ તું મને તારા આ સામાન્ય આંખોથી જોઈ શકતો નથી; હું તને દિવ્ય દ્રષ્ટિ આપું છું—હવે મારી યોગમાયાની મહિમા નિહાળી.
એવમુક્ત્વા તતો રાજન્મહાયોગેશ્વરો હરિઃ। દર્શયામાસ પાર્થાય મરમં રૂપમૈશ્વરમ્
આ રીતે કહ્યા પછી, રાજા, મહાયોગેશ્વર હરિએ પાર્થને પોતાનું દિવ્ય અને અદભુત સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.
અનેકવક્રનયનમનેકાદ્ભુતદર્શનમ્ । અનેકદિવ્યાભારણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્
એ સ્વરૂપે અનેક મુખ અને આંખો હતા, અનેક અદભુત દૃશ્યો દેખાતા હતા, અનેક દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત અને અનેક દિવ્ય શસ્ત્રો ઉંચકેલા હતા.
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ । સર્વાશ્ચર્યમયં દેવમનન્તં વિશ્વતોમુખમ્
દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કર્યા, દિવ્ય સુગંધોથી અંકિત, સર્વત્ર અદભુત, દેવરૂપ, અનંત અને ચારે બાજુએ મુખવાળો એ સ્વરૂપ હતું.
દિવિ સૂર્યસહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા । યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ
જો આકાશમાં એક સાથે હજાર સૂર્ય ઉગે, તો પણ એ મહાત્માની તેજસ્વિતા જેવી જ થોડીક લાગે.
તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા । અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તદા
ત્યાં પાંડવે દેવોના દેવના શરીરમાં આખું જગત એક સાથે, પણ અનેક રીતે વિભાજિત, જોઈ લીધું.
તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધऩઞ્જયઃ । પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાઞ્જલિરભાષત
પછી ધનંજય આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયો, રોમાંચિત થયો, તેણે માથું ઝુકાવી દેવને વંદન કર્યું અને હાથ જોડીને બોલવા લાગ્યો.
પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસઙ્ઘાન્ । બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થ- મૃષીંશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્
હે દેવ, હું તારા શરીરમાં બધા દેવો, તમામ જીવજાતિઓ, કમળ પર બેઠેલા બ્રહ્મા, બધા ઋષિઓ અને દિવ્ય નાગોને પણ જોઈ રહ્યો છું.
અનેકબાહૂદરવક્રનેત્રં પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોઽનન્તરૂપમ્ । નાન્તં ન મધ્યં ન પુનસ્તવાદિં પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ
હું તને સર્વત્ર, અનેક હાથ, પેટ, મુખ અને આંખોવાળા, અનંત સ્વરૂપે જોઈ રહ્યો છું; હે વિશ્વના સ્વામી, હે વિશ્વરૂપ, તારા અંદમાં, મધ્યમાં કે આરંભમાં ક્યાંય અંત દેખાતો નથી.
કિરીટિનં ગદિનં ચક્રિણં ચ તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમન્તમ્ । પશ્યામિ ત્વાં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તા- દ્દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિમપ્રમેયયમ્
હું તને મોખરે મુગટ, ગદા અને ચક્ર ધારણ કરેલા, ચારે બાજુ તેજથી ઝગમગતા, જોવામાં અઘરા, અગ્નિ અને સૂર્ય જેવી જ્વાલાથી પ્રભાવશાળી, સર્વત્ર અપરિમિત રૂપે જોઈ રહ્યો છું.