તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ । દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે
જે લોકો સતત ભક્તિથી અને પ્રેમપૂર્વક મને ભજે છે, તેમને હું એ જ્ઞાનયોગ આપું છું, જેના દ્વારા તેઓ મને પ્રાપ્ત થાય છે.
તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ। નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા
મારી કૃપાથી, હું તેમનાં અંતરમાં રહીને, અજ્ઞાનથી થયેલું અંધકાર જ્ઞાનના તેજથી નાશ કરી દઉં છું.
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્। પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્
તમે પરમ બ્રહ્મ, પરમ ધામ, પરમ પવિત્ર, શાશ્વત પુરુષ, દિવ્ય, પ્રાચીન દેવ, અજન્મા અને સર્વવ્યાપી છો.
આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથાક । અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે
તમારા વિષે બધા ઋષિઓ, દેવર્ષિ નારદ, અસિત, દેવલ, વ્યાસ અને તમે પોતે પણ મને એ જ કહો છો.
સર્વતેમદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ । ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ
હે કેશવ, તમે મને જે કહો છો તે હું સર્વોત્તમ અને સાચું માનું છું; કેમ કે, હે ભગવાન, દેવતાઓ કે દાનવો પણ તમારી સાચી મહિમા જાણતા નથી.
સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ। ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે
હે પુરુષોત્તમ, હે સર્વજ્ઞ, હે ભૂતોના સર્જનહાર અને જગતના સ્વામી, તમે પોતાને માત્ર તમે જ સાચી રીતે ઓળખો છો.
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ । યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ
હે ભગવાન, તમે તમારી જે દિવ્ય મહિમાઓથી આ સમગ્ર જગતને વ્યાપી રહ્યા છો, એ તમામ મહિમાઓ મને સંપૂર્ણ રીતે જણાવો.
કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્। કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા
હે યોગી, હું સતત તમારો ચિંતન કરતો રહીને તમને કેવી રીતે ઓળખી શકું? હે ભગવાન, કયા-કયા સ્વરૂપોમાં હું તમારું ધ્યાન કરું?
વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન । ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્
હે જનાર્દન, તમે તમારી યોગશક્તિ અને મહિમા મને ફરીથી વિગતે કહો; કેમ કે તમારી અમૃત સમાન વાણી સાંભળવામાં મને ક્યારેય તૃપ્તિ થતી નથી.
હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ । પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે
હું તને મારી દિવ્ય મહિમાઓ કહું છું, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પણ મારી મહિમાનો અંત નથી.
અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃક । અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ
હે ગુડાકેશ, હું સર્વ જીવોના હૃદયમાં વસતો આત્મા છું; અને હું સર્વ ભૂતોનો આરંભ, મધ્ય અને અંત છું.
આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્। મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી
આદિત્યોમાં હું વિષ્ણુ છું, પ્રકાશોમાં તેજસ્વી સૂર્ય છું; મરુતોમાં હું મરીચિ છું અને તારાઓમાં હું ચંદ્ર છું.
વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ । ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના
વેદોમાં હું સામવેદ છું, દેવોમાં વાસવ છું; ઇન્દ્રિયોમાં મન છું અને સર્વ જીવોમાં ચેતના છું.
રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્। વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્
રુદ્રોમાં હું શંકર છું, યક્ષ અને રાક્ષસોમાં ધનની દેવતા છું; વસુઓમાં પાવક છું અને પર્વતોમાં મેરુ છું.
પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્। સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ
હે પાર્થ, પૂજારીઓમાં મુખ્ય બ્રહસ્પતિ મને જાણ; સેના અધ્યક્ષોમાં હું સ્કંદ છું અને જળાશયો માં હું સાગર છું.
મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્। યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ
મહર્ષિઓમાં હું ભૃગુ છું, શબ્દોમાં એક માત્ર ઓમ છું; યજ્ઞોમાં જપયજ્ઞ છું અને અચળોમાં હિમાલય છું.
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ। ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ
વૃક્ષોમાં હું અશ્વત્થ છું, દેવર્ષિઓમાં નારદ છું; ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ છું અને સિદ્ધોમાં કપિલ મુનિ છું.
ઉચ્ચૈઃ શ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ । ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્
ઘોડાઓમાં અમૃતમાંથી જન્મેલો ઉચ્છૈ:શ્રવસ હું છું; હાથીઓમાં એરાવત છું અને મનુષ્યોમાં રાજા છું.
આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ । પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ
હથિયારોમાં હું વજ્ર છું, ગાયોમાં કામધેનુ છું; ઉત્પત્તિના કારણોમાં કામદેવ છું અને સાપોમાં વાસુકિ છું.
અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્। પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્
નાગોમાં અનંત છું, જલચરોમાં વરુણ છું; પિતૃઓમાં અર્યમા છું અને નિયંત્રણ કરનારા માં યમ છું.
પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્। મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પરિણામ્
દૈત્યોમાં પ્રહલાદ છું, ગણનામાં સમય છું; પ્રાણીઓમાં સિંહ છું અને પક્ષીઓમાં વિનતાનંદન છું.
પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્ । ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી
શુદ્ધિકારકોમાં પવન છું, શસ્ત્રધારીઓમાં રામ છું; માછલીઓમાં મકર છું અને નદીઓમાં ગંગા છું.
સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન । અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્
હે અર્જુન, સર્વ સર્જનોમાં હું શરૂઆત, અંત અને મધ્ય પણ છું. તમામ વિદ્યાોમાં આત્મવિદ્યા હું છું; અને ચર્ચા કરનારાઓમાં હું સાચો તર્ક છું.
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ । અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાઽહં વિશ્વતોમુખઃ
અક્ષરોમાં હું 'અ' છું; સંયુક્ત શબ્દોમાં હું દ્વંદ્વ છું. હું અક્ષય સમય છું; અને સર્વ દિશામાં પોષણ આપનાર પણ હું જ છું.
મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્। કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ક નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા
હું સર્વને હરાવનાર મૃત્યુ છું અને ભવિષ્યમાં જન્મનારાઓનો આરંભ પણ છું. સ્ત્રીઓમાં હું કીર્તિ, શ્રી, વાણી, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, સ્થિરતા અને ક્ષમા છું.
બૃહત્સામ કતથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્। માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ
સામવેદના સ્તુતોમાં હું બૃહત્સામ છું; છંદોમાં હું ગાયત્રી છું. મહિનાઓમાં હું માર્ગશીર્ષ છું; ઋતુઓમાં ફૂલોથી ભરેલો વસંત છું.
દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્। જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્
છલ કરનારાઓમાં હું જુગાર છું; તેજસ્વીઓમાં હું તેજ છું. હું વિજય છું, હું દૃઢ નિશ્ચય છું, અને સદ્ગુણીઓનું સત્વ પણ હું છું.
વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનઞ્જયઃ । મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ
વૃષ્ણિમાં હું વાસુદેવ છું; પાંડવોમાં ધનંજય છું. ઋષિઓમાં હું વ્યાસ છું; કવિઓમાં ઉશનાસ કવિ છું.
દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્ । મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્
શાસન કરનારાઓમાં હું દંડ છું; જીત ઈચ્છનારાઓમાં હું નીતિ છું. ગુપ્ત વાતોમાં હું મૌન છું; જ્ઞાનોમાં જ્ઞાન પણ હું છું.
યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન। ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્
હે અર્જુન, સર્વ જીવોમાં જે બીજ છે, તે હું છું. મારા વિના કોઈ પણ ચળવળતું કે અચળ વસ્તુ રહી શકે તેમ નથી.