મન્મના ભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજી માં નમસ્કુરુ । મામેવૈષ્યસિ યુક્ત્વૈવમાત્માનં મત્પરાયણઃ
મારો વિચાર કર, મારો ભક્ત બન, મને અર્પણ કર અને મને વંદન કર; આમ, પોતાને મને સમર્પિત કરીને, તું નિશ્ચયે મને પ્રાપ્ત કરીશ.
ભૂય એવ મહાબાહો શ્રૃણુ મે પરમં વચઃ। યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા
હે મહાબાહુ, ફરી એકવાર મારો ઉત્તમ ઉપદેશ સાંભળ, જે હું તને તારા કલ્યાણની ઈચ્છાથી, પ્રેમથી કહું છું.
ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ। અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ
મારો ઉદ્ભવ દેવતાઓ અને મહર્ષિઓ પણ જાણતા નથી; કારણ કે હું જ દેવો અને મહર્ષિઓનો સર્વ રીતે આરંભ છું.
યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્ । અસંમૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
જે મને અજન્મા અને અનાદિ, તથા જગતના મહેશ્વર તરીકે જાણે છે, એ મનુષ્યોમાં મોહિત થતો નથી અને બધાં પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.
બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસંમોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ । સુખં દુઃખં ભવો ભવો ભયં ચાભયમેવ ચ
બુદ્ધિ, જ્ઞાન, મોહનો અભાવ, ક્ષમા, સત્ય, ઇન્દ્રિય સંયમ, મનની શાંતિ, સુખ, દુઃખ, જન્મ, મૃત્યુ, ભય અને નિર્ભયતા—
અહિંસા સમતા તુષ્ટિસ્તપો દાનં યશોઽયશઃ । ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ
અહિંસા, સમતા, સંતોષ, તપ, દાન, યશ અને અપયશ—આ બધા ભાવો જીવોમાં જુદા જુદા રૂપે માત્ર મારામાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.
મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા। મદ્ભાવ માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ
પૂર્વકાળના સાત મહર્ષિ અને ચાર મનુઓ, જે મારા મનથી ઉત્પન્ન થયેલા છે, જેમની વંશમાંથી આ સમગ્ર જગતની પ્રજાઓ ઉત્પન્ન થઈ છે—
એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ । સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ
મારી આ મહિમા અને યોગને જે સાચા અર્થમાં જાણે છે, તે અડગ ભક્તિથી મને જોડાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે। ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ
હું સર્વનો આધાર છું; બધું મારામાંથી જ થાય છે. આ જાણીને જ્ઞાની લોકો મને ભાવપૂર્વક ભજે છે.
મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્ । કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ
મારો વિચાર રાખીને, પ્રાણ પણ મને અર્પણ કરીને, પરસ્પર જ્ઞાન આપતા અને મારી વાતો કરતા, તેઓ હંમેશા આનંદિત અને પ્રસન્ન રહે છે.
તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્ । દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે
જે લોકો સતત ભક્તિથી અને પ્રેમપૂર્વક મને ભજે છે, તેમને હું એ જ્ઞાનયોગ આપું છું, જેના દ્વારા તેઓ મને પ્રાપ્ત થાય છે.
તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ। નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા
મારી કૃપાથી, હું તેમનાં અંતરમાં રહીને, અજ્ઞાનથી થયેલું અંધકાર જ્ઞાનના તેજથી નાશ કરી દઉં છું.
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્। પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્
તમે પરમ બ્રહ્મ, પરમ ધામ, પરમ પવિત્ર, શાશ્વત પુરુષ, દિવ્ય, પ્રાચીન દેવ, અજન્મા અને સર્વવ્યાપી છો.
આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથાક । અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે
તમારા વિષે બધા ઋષિઓ, દેવર્ષિ નારદ, અસિત, દેવલ, વ્યાસ અને તમે પોતે પણ મને એ જ કહો છો.
સર્વતેમદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ । ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ
હે કેશવ, તમે મને જે કહો છો તે હું સર્વોત્તમ અને સાચું માનું છું; કેમ કે, હે ભગવાન, દેવતાઓ કે દાનવો પણ તમારી સાચી મહિમા જાણતા નથી.
સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ। ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે
હે પુરુષોત્તમ, હે સર્વજ્ઞ, હે ભૂતોના સર્જનહાર અને જગતના સ્વામી, તમે પોતાને માત્ર તમે જ સાચી રીતે ઓળખો છો.
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ । યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ
હે ભગવાન, તમે તમારી જે દિવ્ય મહિમાઓથી આ સમગ્ર જગતને વ્યાપી રહ્યા છો, એ તમામ મહિમાઓ મને સંપૂર્ણ રીતે જણાવો.
કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્। કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા
હે યોગી, હું સતત તમારો ચિંતન કરતો રહીને તમને કેવી રીતે ઓળખી શકું? હે ભગવાન, કયા-કયા સ્વરૂપોમાં હું તમારું ધ્યાન કરું?
વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન । ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્
હે જનાર્દન, તમે તમારી યોગશક્તિ અને મહિમા મને ફરીથી વિગતે કહો; કેમ કે તમારી અમૃત સમાન વાણી સાંભળવામાં મને ક્યારેય તૃપ્તિ થતી નથી.
હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ । પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે
હું તને મારી દિવ્ય મહિમાઓ કહું છું, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પણ મારી મહિમાનો અંત નથી.
અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃક । અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ
હે ગુડાકેશ, હું સર્વ જીવોના હૃદયમાં વસતો આત્મા છું; અને હું સર્વ ભૂતોનો આરંભ, મધ્ય અને અંત છું.
આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્। મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી
આદિત્યોમાં હું વિષ્ણુ છું, પ્રકાશોમાં તેજસ્વી સૂર્ય છું; મરુતોમાં હું મરીચિ છું અને તારાઓમાં હું ચંદ્ર છું.
વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ । ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના
વેદોમાં હું સામવેદ છું, દેવોમાં વાસવ છું; ઇન્દ્રિયોમાં મન છું અને સર્વ જીવોમાં ચેતના છું.
રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્। વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્
રુદ્રોમાં હું શંકર છું, યક્ષ અને રાક્ષસોમાં ધનની દેવતા છું; વસુઓમાં પાવક છું અને પર્વતોમાં મેરુ છું.
પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્। સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ
હે પાર્થ, પૂજારીઓમાં મુખ્ય બ્રહસ્પતિ મને જાણ; સેના અધ્યક્ષોમાં હું સ્કંદ છું અને જળાશયો માં હું સાગર છું.
મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્। યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ
મહર્ષિઓમાં હું ભૃગુ છું, શબ્દોમાં એક માત્ર ઓમ છું; યજ્ઞોમાં જપયજ્ઞ છું અને અચળોમાં હિમાલય છું.
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ। ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ
વૃક્ષોમાં હું અશ્વત્થ છું, દેવર્ષિઓમાં નારદ છું; ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ છું અને સિદ્ધોમાં કપિલ મુનિ છું.
ઉચ્ચૈઃ શ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્ । ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્
ઘોડાઓમાં અમૃતમાંથી જન્મેલો ઉચ્છૈ:શ્રવસ હું છું; હાથીઓમાં એરાવત છું અને મનુષ્યોમાં રાજા છું.
આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્ । પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ
હથિયારોમાં હું વજ્ર છું, ગાયોમાં કામધેનુ છું; ઉત્પત્તિના કારણોમાં કામદેવ છું અને સાપોમાં વાસુકિ છું.
અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્। પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્
નાગોમાં અનંત છું, જલચરોમાં વરુણ છું; પિતૃઓમાં અર્યમા છું અને નિયંત્રણ કરનારા માં યમ છું.