સમુચ્છ્રિતં દન્તશલાકમસ્ય સુપાણ્ડુરં છત્રમતીવ ભાતિ। પ્રદક્ષિણં ચૈનમુપાચરન્ત મહર્ષયઃ સંસ્તુતિભિર્મહેન્દ્રમ્
તેમનું સફેદ, દાંતની લાકડીવાળું ઊંચું છત્ર ખૂબ તેજ પમાડતું હતું; મહર્ષિઓ તેમને સ્તુતિ સાથે પરિક્રમા કરતા, જેમ મહેન્દ્રની કરે છે.
પુરોહિતાઃ શત્રુવધં વદન્તો બ્રહ્મર્ષિસિદ્ધાઃ શ્રુતવન્ત એનમ્ । જપ્યૈશ્ચ મન્ત્રૈશ્ચ મહૌષધીભિઃ સમન્તતઃ સ્વસ્ત્યયનં બ્રુવન્તઃ
પુરોહિતો શત્રુવિનાશની વાતો કરતા, અને જ્ઞાનવાન બ્રહ્મર્ષિ-સિદ્ધો મંત્રો, જપ અને ઔષધિઓ સાથે ચારે બાજુથી વિજયની આશીર્વાદો આપતા.
તતઃ સ વસ્ત્રાણિ તથૈવ ગાશ્ચ ફલાનિ પુષ્પાણિ તથૈવ નિષ્કાન્ । કુરૂત્તમો બ્રાહ્મણસાન્મહાત્મા કુર્વન્યયૌ શક્ર ઇવામરેશઃ
પછી એ મહાત્મા, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અમરાઓમાં ઇન્દ્ર જેવો, બ્રાહ્મણોને વસ્ત્રો, ગાયો, ફળો, ફૂલો અને સોનુ આપતા.
સહસ્રસૂર્યઃ શતકિઙ્કિણીકઃ પરાર્ધ્યજામ્બૂનદહેમચિત્રઃ। રથોઽર્જુનસ્યાગ્નિરિવાર્ચિમાલી વિભ્રાજતે શ્વેતહયઃ સુચક્રઃ
અર્જુનનો રથ, હજાર સોનાની ઘંટીઓ અને કિંમતી જાંબુનદ સોનાથી શોભાયમાન, અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, સફેદ ઘોડા અને સુંદર ચક્રીયુક્ત, ઝગમગતો હતો.
તમાસ્થિતઃ કેશવસંગૃહીતં કપિધ્વજો ગાણ્ડિવબાણપાણિઃ। ધનુર્ધરો યસ્ય સમઃ પૃથિવ્યાં ન વિદ્યતે નો ભવિતા કદાચિત્
તે રથ પર, જે કેશવે સંભાળ્યું હતું, વાનરધ્વજધારી અર્જુન, હાથમાં ગાંડીવ અને બાણ લઈને ઊભા હતા; ધરતી પર એમના સમાન ધનુર્ધર કોઈ નથી કે ક્યારેય થશે.
ઉદ્ધર્તયિષ્યંસ્તવ પુત્રસેના- મતીવ રૌદ્રં સ બિભર્તિ રૂપમ્ । અનાયુધો યઃ સુભુજો ભુજાભ્યાં નરાશ્વનાગાન્યુધિ ભસ્મ કુર્યાત્
એ અર્જુન, અત્યંત ભયાનક રૂપ ધારણ કરીને, તારા પુત્રની સેના નાશ કરવા તૈયાર છે; શસ્ત્ર વિના પણ, માત્ર પોતાની બલવાન ભુજાઓથી, યુદ્ધમાં માણસો, ઘોડા અને હાથીઓને ભસ્મ કરી શકે.
સ ભીમસેનઃ સહિતો યમાભ્યાં વૃકોદરો વીરરથસ્ય ગોપ્તા । તં તત્ર સિંહર્ષભમત્તખેલં લોકે મહેન્દ્રપ્રતિમાનકલ્પમ્
ભીમસેન પોતાના બંને ભાઈઓ સાથે, વ્રુકોદર તરીકે, વીર રથના રક્ષક બનીને ઊભો રહ્યો હતો. એ સમયે, એ સિંહ કે ગર્વીલા વાછરડા જેવો રમતો દેખાતો હતો અને સમગ્ર જગતમાં એ મહેન્દ્ર જેવો મહાન જણાતો હતો.
સમીક્ષ્ય સેનાગ્રગતં દુરાસદં સંવિવ્યથુઃ પઙ્કગતા યથા દ્વિપાઃ । વૃકોદરં વારણાજદર્પં યોધાસ્ત્વદીયા ભયવિગ્નસત્ત્વાઃ
જ્યારે તમારા યોદ્ધાઓએ સેના આગળ ઊભેલા, ભયાનક અને અપ્રાપ્ય એવા વ્રુકોદરને જોયો, ત્યારે તેઓ ડરથી કાંપવા લાગ્યા, જાણે કાદવમાં ફસાયેલા હાથીઓ સિંહને જોઈને ડરી જાય છે. વ્રુકોદરે હાથી જેવા ગર્વીલા યોદ્ધાઓનો અભિમાન તોડી નાખ્યો હતો.
અનીકમધ્યે તિષ્ઠન્તં રાજપુત્રં દુરાસદમ્ । અબ્રવીદ્ભરતશ્રેષ્ઠં ગુડાકેશં જનાર્દનઃ
સેનાના મધ્યમાં, અપ્રાપ્ય એવા રાજકુમાર ઊભેલા હતા. ત્યારે જનાર્દને, ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ ગુડાકેશને કહ્યું.
ય એષ રોષાત્પ્રતપન્બલસ્થો યો નઃ સેનાં સિંહ ઇવેક્ષતે ચ। સ એષ ભીષ્મઃ કુરુવંશકેતુ- ર્યેનાહૃતાસ્ત્રિશતં વાજિમેધાઃ
જે ક્રોધથી પ્રજ્વલિત છે અને પોતાની શક્તિમાં અડગ ઊભેલો છે, જે અમારી સેના તરફ સિંહની જેમ જુએ છે, એ ભીષ્મ છે, કુરુવંશનો ધ્વજ, જેના દ્વારા ત્રણસો અશ્વમેઘ યજ્ઞો કરવામાં આવ્યા છે.
એતાન્યનીકાનિ મહાનુભાવં ગૂહન્તિ મેઘા ઇવ રશ્મિમન્તમ્। એતાનિ હત્વા પુરુષપ્રવીર કાઙ્ક્ષસ્વ યુદ્ધં ભરતર્ષભેણ
આ સેના વિભાગો એ મહાન આત્માવાનને એમ છુપાવે છે જેમ મેઘો તેજસ્વી સૂર્યને ઢાંકે છે. પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, આ બધાને જીત્યા પછી, ભરતવંશના વીર સાથે યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા રાખ.
ધાર્તરાષ્ટ્રબલં દૃષ્ટ્વા યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્। અર્જુનસ્ય હિતાર્થાય કૃષ્ણો વચનમબ્રવીત્
ધૃતરાષ્ટ્રની સેના યુદ્ધ માટે તૈયાર જોઈને, કૃષ્ણે અર્જુનના કલ્યાણ માટે આ શબ્દો કહ્યા.
શુચિર્ભૂત્વા મહાબાહો સંગ્રામાભિમુખે સ્થિતઃ। પરાજયાય શ્ત્રુણાં દુર્ગાસ્તોત્રમુદીરય
મહાબાહુ, શુદ્ધ થઈને અને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ, દુશ્મનોના પરાજય માટે દુર્ગાનું સ્તોત્ર પઠ.
એવમુક્તોઽર્જુનઃ સઙ્ખ્યે વાસુદેવેન ધીમતા। અવતીર્ય રથાત્પાર્થઃ સ્તોત્રમાહ કૃતાઞ્જલિઃ
વાસુદેવના આ શબ્દો સાંભળી, અર્જુને રથમાંથી નીચે ઉતરી, હાથ જોડીને દુર્ગાનું સ્તોત્ર બોલવાનું શરૂ કર્યું.
નમસ્તે સિદ્ધસેનાનિ આર્યે મન્દરવાસિનિ । કુમારિ કાલિ કાપાલિ કપિલે કૃષ્ણપિઙ્ગલે
હે સિદ્ધગણોની નાયિકા, આર્યે, મંદર પર વસનારી, કુમારી, કાળી, કપાળ ધારણ કરનારી, પાંઢળી અને કાળી-પિંગળ આંખવાળી, તમને વંદન છે.
ભદ્રકાલિ નમસ્તુભ્યં મહાકાલિ નમોઽસ્તુ તે । ચણ્ડિ ચણ્ડે નમસ્તુભ્યં તારિણિ વરવર્ણિનિ
હે ભદ્રકાળી, તમને વંદન છે; હે મહાકાળી, તમને વંદન છે; હે ચંડિ, હે ભયાનક, તમને વંદન છે; હે દુઃખમાંથી છોડાવનારી, શ્રેષ્ઠ રૂપાવતી, તમને વંદન છે.
કાત્યાયનિ મહાભાગે કરાલિ વિજયે જયે। શિખિપિચ્છધ્વજધરે નાનાભરણભૂષિતે
હે કાત્યાયની, મહાભાગ્યવાળી, ભયાનક રૂપવાળી, વિજયશાળી, મોરપાંખના ધ્વજવાળી, વિવિધ આભૂષણોથી શોભાયમાન, તમને વંદન છે.
અટ્ટશૂલપ્રહરણે સ્વઙ્ગખેટકધારિણિ । ગોપેન્દ્રસ્યાનુજે જ્યેષ્ઠે નન્દગોપકુલોદ્ભવે
મહા શૂળ ધારણ કરનારી, પોતાના હાથમાં ઢાલ અને ગદા રાખનારી, ગોપેન્દ્રની મોટી બહેન, નંદગોપના કુળમાં જન્મેલી, તમને વંદન છે.
મહિષાસૃક્પ્રિયે નિત્યં કૌશિકિ પીતવાસિનિ । અટ્ટહાસે કોકમુખે નમસ્તેઽસ્તુ રણપ્રિયે
મહિષાસુરના રક્તને હંમેશા પ્રિય રાખનારી, કૌશિકી, પીળા વસ્ત્ર ધારણ કરનારી, ઉગ્ર હાસ્યવાળી, કમળ જેવા મુખવાળી, યુદ્ધને પ્રિય રાખનારી, તમને વંદન છે.
ઉભે શાકમ્ભરિ શ્વેતે કૃષ્ણે કૈટભનાશિનિ । હિરણ્યાશ્ચિ વિરૂપાક્ષિ સુધૂમ્રાક્ષિ નમોઽસ્તુ તે
શાકંભરી, સફેદ અને કાળી બંને રૂપવાળી, કૈટભનો વિનાશ કરનારી, સુવર્ણ નેત્રવાળી, અનેક રૂપવાળી, ભયાનક અને ધૂમ્ર આંખવાળી, તમને વંદન છે.
વેદશ્રુતિ મહાપુણ્યે બ્રહ્મણ્યે જાતવેદસિ । જમ્બૂકટકચૈત્યેષુ નિત્યં સન્નિહિતાલયે
વેદ અને શ્રુતિ રૂપે, મહાપવિત્ર, બ્રહ્મને પ્રિય, તેજસ્વી, જાંબુકટકના મંદિરોમાં હંમેશા વસનારી, તમને વંદન છે.
ત્વં બ્રહ્મવિદ્યા વિદ્યાનાં મહાનિદ્રા ચ દેહિનામ્। સ્કન્દમાતર્ભગવતિ દુર્ગે કાન્તારવાસિનિ
જ્ઞાનમાં બ્રહ્મવિદ્યા, સર્વ જીવોમાં મહાનિદ્રા, સ્કંદની માતા, ભગવતી દુર્ગા, જંગલમાં વસનારી, તમને વંદન છે.
સ્વાહાકારઃ સ્વધા ચૈવ કલા કાષ્ઠા સરસ્વતી। સાવિત્રી વેદમાતા ચ તથા વેદાન્ત ઉચ્યતે
તમે સ્વાહા, સ્વધા, સમયની કળા, સરસ્વતી, સાવિત્રી, વેદોની માતા અને વેદાંત રૂપે પણ ઓળખાવ છો.
સ્તુતાસિ ત્વં મહાદેવિ વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના । જયો ભવતુ મે નિત્યં ત્વત્પ્રસાદાદ્રણાજિરે
હે મહાદેવી, શુદ્ધ અંતઃકરણથી તમારી સ્તુતિ કરી છે; તમારી કૃપાથી યુદ્ધના મેદાનમાં હંમેશા મારી વિજય થાય.
કાન્તારભયદુર્ગેષુ ભક્તાનાં ચાલયેષુ ચ । નિત્યં વસસિ પાતાલે યુદ્ધે જયસિ દાનવાન્
ભયાનક જંગલોમાં અને કિલ્લાઓમાં, તેમજ ભક્તજનના ઘરોમાં તું હંમેશા વસે છે; પાતાળમાં તારો નિવાસ છે અને યુદ્ધમાં તું દૈત્યોને હંમેશા હરાવે છે.
ત્વં જમ્ભની મોહિની ચ માયા હ્રીઃ શ્રીસ્તથૈવ ચ । સંધ્યા પ્રભાવતી ચૈવ સાવિત્રી જનની તથા
તું જ જંભની, મોહિની, માયા, હ્રી, શ્રી, સંધ્યા, પ્રભાવતી અને સાવિત્રી છે; તું જ સર્વની જનની છે.
તુષ્ટિઃ પુષ્ટિર્ધૃતિર્દીપ્તિશ્ચન્દ્રાદિત્યવિવર્ધિની । ભૂતિર્ભૂતિમતાં સઙ્ખ્યે વીક્ષ્યસે સિદ્ધચારણૈઃ
તું સંતોષ, પોષણ, ધીરજ અને તેજ છે; તું ચાંદ્ર અને સૂર્યનું વધારણારી છે; યુદ્ધમાં ધનવાનોમાં તું સમૃદ્ધિરૂપે છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો તને જુએ છે.
તતઃ પાર્થસ્ય વિજ્ઞાય ભક્તિં માનવવત્સલા। અન્તરિક્ષગતોવાચ ગોવિન્દસ્યાગ્રતઃ સ્થિતા
પાર્થની ભક્તિ જાણી, માનવજાતિ પર દયા ધરાવનારી એ, ગોવિંદ સામે ઊભી રહી, આકાશમાંથી બોલી.
સ્વલ્પેનૈવ તુ કાલેન શત્રૂઞ્જેષ્યસિ પાણ્ડવ । નરસ્ત્વમસિ દુર્ધર્ષ નારાયણસહાયવાન્
પાંડવ, તું બહુ જલ્દી તારા શત્રુઓને જીતશે; તું દુર્જેય છે, કારણ કે તારું સાથ નારાયણ છે.
અજેયસ્ત્વં રણેઽરીણામપિ વજ્રભૃતઃ સ્વયમ્ । ઇત્યેવમુક્ત્વા વરદા ક્ષણેનાન્તરધીયત
યુદ્ધમાં તને ઇન્દ્ર પણ હરાવી શકતો નથી; આવું કહીને, વરદાન આપનાર ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.