શક્યન્તે પરિસંખ્યાતું પુણ્યાસ્તા હિ સરિદ્વરાઃ । તત્ર પુણ્યા જનપદાશ્ચત્વારો લોકસંમતાઃ
એ પવિત્ર નદીઓની ગણતરી શક્ય નથી; એ સર્વોત્તમ છે. ત્યાં ચાર પવિત્ર પ્રદેશો છે, જેને જગત સ્વીકારે છે.
મઙ્ગાશ્ચ મશકાશ્ચૈવ માનસા મન્દગાસ્તથા । મઙ્ગા બ્રાહ્મણભૂયિષ્ઠાઃ સ્વકર્મનિરતા નૃપ
મંગા, મશક, માનસ અને મંદગા; મંગાઓમાં વધુ બ્રાહ્મણો છે, જે પોતાના કામમાં તત્પર છે, હે રાજા.
મશકેષુ ચ રાજન્યા ધાર્મિકાઃ સર્વકામદાઃ । માનસાશ્ચ મહારાજ વૈશ્યધર્મોપજીવિનઃ
મશકમાં ક્ષત્રિય છે, જે ધર્મમાં સ્થિર અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; માનસ લોકો, હે રાજા, વૈશ્યના ધર્મથી જીવન ગુજારે છે.
સર્વકામસમાયુક્તાઃ શૂરા ધર્માર્થનિશ્ચિતાઃ । શૂદ્રાસ્તુ મન્દગા નિત્યં પુરુષા ધર્મશીલિનઃ
એ બધા સર્વ ઇચ્છાઓથી યુક્ત, શૂરવીર અને ધર્મ-અર્થમાં નિશ્ચિત છે; મંદગા લોકો હંમેશા શૂદ્ર છે અને પુરુષો ધર્મનિષ્ઠ છે.
ન તત્ર રાજા રાજેન્દ્ર ન દણ્ડો ન ચ દણ્ડિકાઃ। સ્વધર્મેણૈવ ધર્મજ્ઞાસ્તે રક્ષન્તિ પરસ્પરમ્
ત્યાં કોઈ રાજા નથી, રાજાધિરાજ, ન તો કોઈ દંડ છે કે દંડ આપનાર છે; ધર્મ જાણનારા લોકો પોતપોતાના કર્તવ્યથી એકબીજાની રક્ષા કરે છે.
એતાવદેવ શક્યં તુ તત્ર દ્વીપે પ્રભાષિતુમ્। એતદેવ ચ શ્રોતવ્યં શાકદ્વીપે મહૌજસિ
એ દ્વીપ વિશે એટલું જ કહી શકાય છે, અને એ જ સાંભળવું યોગ્ય છે, મહાબલવાન, શાકદ્વીપ વિશે.
ઉત્તરેષુ ચ કૌરવ્ય દ્વીપેષુ શ્રૂયતે કથા। એવં તત્ર મહારાજ બ્રુવતશ્ચ નિબોધ મે
ઉત્તર તરફના દ્વીપોમાં, હે કૌરવ, એવી વાર્તાઓ સાંભળવામાં આવે છે; ત્યાં એવું જ છે, મહારાજ, હવે તમે મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
ઘૃતતોયઃ સમુદ્રોઽત્ર દધિમણ્ડોદકોઽપરઃ । સુરોદઃ સાગરશ્ચૈવ તથાન્યો જલસાગરઃ
ત્યાં એક દરિયો ઘીથી ભરેલો છે, બીજો દહીંથી ભરેલો છે; એક મદિરાનો દરિયો છે અને બીજો પાણીનો મહાસાગર છે.
પરસ્પરેણ દ્વિગુણાઃ સર્વે દ્વીપા નરાધિપ । પર્વતાશ્ચ મહારાજ સમુદ્રૈઃ પરિવારિતાઃ
બધા દ્વીપો, હે મનુષ્યોના રાજા, એકબીજા કરતાં બમણા છે, અને મહારાજ, પહાડો મહાસાગરો દ્વારા ઘેરાયેલા છે.
ગૌરસ્તુ મધ્યમે દ્વીપે ગિરિર્માનઃશિલો મહાન્ । પર્વતઃ પશ્ચિમે કૃષ્ણો નારાયણસખો નૃપ
મધ્યમાં આવેલા દ્વીપમાં માનશિલા નામનો મોટો સોનાનો પહાડ છે; પશ્ચિમ બાજુએ અંધકારમય કૃષ્ણ નામનો, નારાયણનો મિત્ર, એવો પહાડ છે, રાજન.
તત્ર રત્નાનિ દિવ્યાનિ સ્વયં રક્ષતિ કેશવઃ । પ્રસન્નશ્ચાભવત્તત્ર પ્રજાનાં વ્યદધત્સુખમ્
ત્યાં દેવત્વયુક્ત રત્નોનું રક્ષણ કેશવ સ્વયં કરે છે; અને તેઓ પ્રસન્ન થઈને ત્યાંના લોકોને સુખ આપે છે.
કુશસ્તમ્બઃ કુશદ્વીપે મધ્યે જનપદૈઃ સહ । સંપૂજ્યતે શાલ્મલિશ્ચ દ્વીપે શાલ્મલિકે નૃપ
કુશદ્વીપના મધ્યમાં કુશનું સ્તંભ અને ત્યાંના લોકો સાથે તેની પૂજા થાય છે; એ જ રીતે, શાલમલી દ્વીપમાં શાલમલી વૃક્ષની પણ પૂજા થાય છે, રાજન.
ક્રૌઞ્ચદ્વીપે મહાક્રૌઞ્ચો ગિરી રત્નચયાકરઃ । સંપૂજ્યતે મહારાજ ચાતુર્વર્ણ્યેન નિત્યદા
ક્રૌંચદ્વીપમાં મહાક્રૌંચ નામનો રત્નોથી ભરેલો મહાપર્વત છે, મહારાજ, જ્યાં ચાર વર્ણના લોકો હંમેશા તેની પૂજા કરે છે.
ગોમન્તઃ પર્વતો રાજન્સુમહાન્સર્વધાતુમાન્ । યત્ર નિત્યં નિવસતિ શ્રીમાન્કમલલોચનઃ
ગોમંત નામનો પહાડ, રાજન, બહુ વિશાળ છે અને સર્વપ્રકારની ધાતુઓથી ભરેલો છે; ત્યાં કમળની આંખો ધરાવનાર શ્રીમંત ભગવાન હંમેશા નિવાસ કરે છે.
મોક્ષિભિઃ સંસ્તુતો નિત્યં પ્રભુર્નારાયણો હરિઃ । કુશદ્વીપે તુ રાજેન્દ્ર પર્વતો વિદ્રુમૈશ્ચિતઃ
મોક્ષ ઇચ્છનાર લોકો હંમેશા ત્યાં ભગવાન નારાયણ હરિની સ્તુતિ કરે છે; અને, રાજાધિરાજ, કુશદ્વીપમાં મોતી જેવા વિદ્રુમથી શોભતો એક પહાડ છે.
સુનામા નામ દુર્ધર્ષો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ । દ્યુતિમાન્નામ કૌરવ્ય તૃતીયઃ કુમુદો ગિરિઃ
પહેલો પ્રસિદ્ધ અને દુર્લંઘ્ય સુનામા નામનો પહાડ છે; બીજો સોનાનો પહાડ છે; ત્રીજો, હે કૌરવ, તેજસ્વી કુમુદ નામનો પહાડ છે.
ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પઞ્ચમસ્તુ કુશેશયઃ । ષષ્ઠો હરિગિરિર્નામ ષડેતે પર્વતોત્તમાઃ
ચોથો પુષ્પવત નામે ઓળખાય છે, પાંચમો કુશેશય છે, અને છઠ્ઠો હરિગિરિ નામનો છે—આ છેયે શ્રેષ્ઠ પર્વતો છે.
તેષામન્તરવિષ્કમ્ભો દ્વિગુણઃ સર્વભાગશઃ । ઔદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં વેણુમણ્ડલમ્
આ બધાના વચ્ચેનું અંતર દરેક વખતે બમણું છે; પહેલું પ્રદેશ ઔદ્ભિદ છે, બીજું વેણુમંડલ છે.
તૃતીયં સુરથાકારં ચતુર્થં કમ્બલં સ્મૃતમ્ । ધૃતિમત્પઞ્ચમં વર્ષં ષષ્ઠં પ્રભાકરમ્
ત્રીજું પ્રદેશ સુરથાકાર છે, ચોથું કમ્બલ કહેવાય છે; પાંચમું ધૃતિમત પ્રદેશ છે અને છઠ્ઠું પ્રભાકર છે.
સપ્તમં કાપિલં વર્ષં સપ્તૈતે વર્ષલમ્ભકાઃ । એતેષુ દેવગન્ધર્વાઃ પ્રજાશ્ચ જગતીશ્વર
સાતમું પ્રદેશ કાપિલ છે—આ સાત પ્રદેશો છે; એમાં દેવો, ગંધર્વો અને લોકો વસે છે, હે ધરતીના સ્વામી.
વિહરન્તે રમન્તે ચ ન તેષુ મ્રિયતે જનઃ। ન તેષુ દસ્યવઃ સન્તિ મ્લેચ્છજાત્યોપિ વા નૃપ
ત્યાં લોકો આનંદથી વિહાર કરે છે અને મરે નથી; ત્યાં કોઈ લૂંટારું કે વિદેશી જાતિના લોકો નથી, રાજન.
ગૌરપ્રાયો જનઃ સર્વઃ સુકુમારશ્ચ પાર્થિવ । અવશિષ્ટેષુ સર્વેષુ વક્ષ્યામિ મનુજેશ્વર
ત્યાંના બધા લોકો મોટાભાગે ગોરા અને કોમળ છે, હે મનુષ્યોના રાજા; હવે હું બાકીના બધાની વાત કહું છું, હે મનુષ્યોના સ્વામી.
યથાશ્રુતં મહારાજ તદવ્યગ્રમનાઃ શ્રૃણુ । ક્રૌઞ્ચદ્વીપે મહારા ક્રૌઞ્ચો નામ મહાગિરિઃ
હે મહારાજ, હું જે સાંભળ્યું છે તે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. ક્રૌંચ દ્વીપમાં ક્રૌંચ નામે એક મહાન પર્વત છે.
ક્રૌઞ્ચાત્પરો વામનકો વામનાદન્ધકારકઃ। અન્ધકારાત્પરો રાજન્મૈનાકઃ પર્વતોત્તમઃ
ક્રૌંચથી આગળ વામનક પર્વત છે, વામનકથી આગળ અંધકારક પર્વત છે, અને અંધકારકથી આગળ, હે રાજન, મૈનાક નામે શ્રેષ્ઠ પર્વત છે.
મૈનાકાત્પરતો રાદન્ગોવિન્દો ગિરિરુત્તમઃ । ગોવિન્દાત્પરતો રાજન્નિબિડો નામ પર્વતઃ
મૈનાકથી આગળ ઉત્તમ ગોવિંદ પર્વત છે, અને ગોવિંદથી આગળ, હે રાજન, નિબિડ નામે પર્વત છે.
પરસ્તુ દ્વિગુણસ્તેષાં વિષ્કમ્ભો વંશવર્ધન । દેશાંસ્તત્ર પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ
પછી વંશવર્ધન પર્વત આવે છે, જેની પહોળાઈ એ પહેલાંના બધાથી બે ગણી છે. હવે ત્યાંના પ્રદેશોનું વર્ણન કરું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.
ક્રોઞ્ચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ। મનોનુગાત્પરશ્ચોષ્ણો દેશઃ કુરુકુલોદ્વહ
ક્રૌંચ પ્રદેશનું નામ કુશલ છે, વામનક પ્રદેશનું નામ મનોનુગ છે, અને મનોનુગથી આગળ, હે કુરુકુલના શ્રેષ્ઠ, ઉષ્ણ પ્રદેશ આવે છે.
ઉષ્ણાત્પરઃ પ્રાવરકઃ પ્રાવારાદન્ધકારકઃ। અન્ધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશઃ પરઃ સ્મૃતઃ
ઉષ્ણ પ્રદેશથી આગળ પ્રાવરક છે, પ્રાવરકથી આગળ અંધકારક છે, અને અંધકારક પ્રદેશથી આગળ મુનિ પ્રદેશ કહેવાય છે.
મુનિદેશાત્પરશ્ચૈવ પ્રોચ્યતે દુન્દુભિસ્વનઃ। સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરપ્રાયો જનાધિપ
મુનિ પ્રદેશથી આગળ દુન્દુભિસ્વન પ્રદેશ છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ચારણો વસે છે અને મોટા ભાગે ગૌરવર્ણના લોકો રહે છે, હે જનાધિપતિ.
એતે દેશા મહારાજ દેવગન્ધર્વસેવિતાઃ । પુષ્કરે પુષ્કરો નામ પર્વતો મણિરત્નવાન્
હે મહારાજ, આ બધા પ્રદેશોમાં દેવો અને ગંધર્વો આવે છે. પુષ્કર દ્વીપમાં પુષ્કર નામે એક રત્નોથી શોભિત પર્વત છે.