તથૈવ રાજા કૌન્તેયો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાન્વીરાંશ્ચોદયામાસ ભારત
એ જ રીતે, કુંતીપુત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગે રાખી બધા વીરોને પ્રેરણા આપી.
ચેદિકાશિકરૂશાનાં નેતારં દૃઢવિક્રમમ્ । સેનાપતિમમિત્રઘ્નં ધૃષ્ટકેતુમથાદિશત્
ચેદી, કાશી અને કરૂષ દેશના દૃઢ અને શક્તિશાળી નેતા તથા શત્રુઓના વિનાશક ધૃષ્ટકેતુને તેણે સેનાપતિ બનાવ્યો.
વિરાટં દ્રુપદં ચૈવ યુયુધાનં શિખણ્ડિનમ્ । પાઞ્ચાલ્યૌ ચ મહેષ્વાસૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ
વિરાટ, દ્રુપદ, યુયુધાન, શિખંડિ અને પાંચાલ દેશના બે મહાન ધનુર્ધર યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ—
તે શૂરાશ્ચિત્રવર્માણસ્તપ્તકુણ્ડલધારિણઃ। આજ્યાવસિક્તા જ્વલિતા ધિષ્ણ્યેષ્વિવ હુતાશનાઃ
આ વીરોએ રંગીન કવચ પહેર્યા હતા, તપેલા કુંડળ ધારણ કર્યા હતા, અને ઘીથી અભિષેક કરેલા, યજ્ઞકુંડમાં પ્રગટેલી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
અશોભન્ત મહેષ્વાસા ગ્રહાઃ પ્રજ્વલિતા ઇવ । અથ સૈન્યં યથાયોગં પૂજયિત્વા નરર્ષભઃ
આ મહાન ધનુર્ધરો પ્રગટ થયેલા ગ્રહો જેવી ઝગમગતા હતા; પછી, શ્રેષ્ઠ પુરુષે સેનાનું યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું.
દિદેશ તાન્યનીકાનિ પ્રયાણાય મહીપતિઃ। તેષાં યુધિષ્ઠિરો રાજા સસૈન્યાનાં મહાત્મનામ્
પછી રાજાએ એ બધાં દળોને આગળ વધવા આદેશ આપ્યો; મહાન આત્માવાળા યુધિષ્ઠિરે પોતાની સેનાઓ સાથે—
વ્યાદિદેશ સબાહ્યાનાં ભક્ષ્યભોજ્યમનુત્તમમ્ । સ ગજાશ્વમનુષ્યાણાં યે ચ શિલ્પોપજીવિનઃ
બહારના લોકો સહિત, હાથી, ઘોડા, માનવો અને કળાવાળાઓ માટે શ્રેષ્ઠ ભોજન અને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરી.
અભિમન્યું બૃહન્તં ચ દ્રૌપદેયાંશ્ચ સર્વશઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાનેતાન્પ્રાહિણોત્પાણ્ડુનન્દનઃ
અભિમન્યુ, બૃહંત અને દ્રૌપદીના બધા પુત્રોને—આ બધાને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં પાંડુપુત્રે મોકલ્યા.
ભીમં ચ યુયુધાનં ચ પાણ્ડવં ચ ધનંજયમ્। દ્વિતીયં પ્રેષયામાસ બલસ્કન્ધં યુધિષ્ટિરઃ
ભીમ, યુયુધાન અને પાંડુપુત્ર અર્જુન—યુધિષ્ઠિરે આ બીજું દળ મોકલ્યું.
ભાણ્ડં સમારોપયતાં ચરતાં સંપ્રધાવતામ્ । હૃષ્ટાનાં તત્ર યોધાનાં શબ્દો દિવમિવાસ્પશત્
જ્યારે યોદ્ધાઓ સામાન ચઢાવી રહ્યા હતા અને દોડધામ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની ખુશીના અવાજે આકાશ પણ ગુંજી ઉઠ્યું.
સ્વયમેવ તતઃ પશ્ચાદ્વિરાટદ્રપદાન્વિતઃ। અથાપરૈર્મહીપાલૈઃ સહ પ્રાયાન્મહીપતિઃ
પછી, પોતે રાજા વિરાટ અને દ્રુપદ સાથે તથા બીજા રાજાઓ સાથે આગળ વધ્યા.
ભીમધન્વાયતી સેના ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન પાલિતા। ગઙ્ગેવ પૂર્ણા સ્તિમિતા સ્યન્દમાના વ્યદૃશ્યત
ભીમના ધનુષ્ય અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના રક્ષણ હેઠળની સેના, ભરપૂર અને શાંત વહેતી ગંગા જેવી દેખાતી હતી.
તતઃ પુનરનીકાનિ ન્યયોજયત બુદ્ધિમાન્। મોહયન્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણાં બુદ્ધિનિશ્ચયમ્
પછી બુદ્ધિશાળી રાજાએ ફરીથી દળોની રચના કરી, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની મતિને ભ્રમિત કરી નાખી.
દ્રૌપદેયાન્મહેષ્વાસાનભિમન્યું ચ પાણ્ડવઃ । નકુલં સહદેવં ચ સર્વાંશ્ચૈવ પ્રભદ્રકાન્
પાંડવે દ્રૌપદીના મહાન ધનુર્ધર પુત્રો, અભિમન્યુ, નકુલ, સહદેવ અને બધા પ્રભદ્રકોને નિમણૂક કરી.
દશ ચાશ્વસહસ્રાણિ દ્વિસહસ્ત્રાણિ દન્તિનામ્ । અયુતં ચ પદાતીનાં રથાઃ પઞ્ચશતં તથા
દસ હજાર ઘોડા, બે હજાર હાથી, દસ હજાર પગદળ અને પાંચસો રથ—
ભીમસેનસ્ય દુર્ધર્ષં પ્રથમં પ્રાદિશદ્બલમ્ । મધ્યમે ચ વિરાટં ચ જયત્સેનં ચ પાણ્ડવઃ
આ અપરાજેય પ્રથમ દળ ભીમસેનને આપ્યું; મધ્યમાં પાંડવે વિરાટ અને જયત્સેનને મૂક્યા.
મહારથૌ ચ પાઞ્ચાલ્યૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ । વીર્યવન્તૌ મહાત્માનૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ
પાંચાલ દેશના બે મહાન રથીઓ, યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ, બંને બલવાન અને ઉદાર હૃદયવાળા હતા.
અન્વયાતાં તદા મધ્યે વાસુદેવધનઞ્જયૌ । `તૌ દૃષ્ટ્વા પૃથિવીપાલા નષ્ટમિત્યેવ મેનિરે। અન્તરિક્ષગતાઃ સર્વે દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ
એ સમયે વચ્ચે વસુદેવ અને ધનંજય આગળ વધ્યા; તેમને જોઈને ધરતીના રાજાઓએ બધું જ હવે ગુમાયું એવું માન્યું; અને આકાશમાં એકઠા થયેલા બધા દેવતાઓએ, ઇન્દ્ર સહિત, એ જ વિચાર્યું.
બભૂવુરતિસંરબ્ધાઃ કૃતપ્રહરણા નરાઃ। તેષાં વિંશતિસાહસ્રા હયાઃ શૂરૈરધિષ્ઠિતાઃ । પઞ્ચ નાગસહસ્રાણિ રથવંશાશ્ચ સર્વશઃ
યોદ્ધાઓએ શસ્ત્રો તૈયાર કરી ખૂબ ઉત્સાહથી હલચલ શરૂ કરી; તેમાં વીસ હજાર ઘોડા, વીર યોદ્ધાઓએ સંભાળેલા, પાંચ હજાર હાથીઓ અને અનેક રથોની પંક્તિઓ હતી.
પદાતયશ્ચ યે શૂરાઃ કાર્મુકાસિગદાધરાઃ । સહસ્રશોઽન્વયુઃ પશ્ચાદગ્રતશ્ચ સહસ્રશઃ
અને ધનુષ્ય, તલવાર અને ગદા ધરાવતા બહાદુર પદાતીઓ પણ હજારોની સંખ્યામાં આગળ અને પાછળ ચાલ્યા.
યુધિષ્ઠિરો યત્ર સૈન્યે સ્વયમેવ બલાર્ણવે । તત્ર તે પૃથિવીપાલા ભૂયિષ્ઠં પર્યવસ્થિતાઃ
જ્યાં યુધિષ્ઠિર પોતે પોતાના વિશાળ સેના સમુદ્રમાં હાજર હતા, ત્યાં ધરતીના મોટા ભાગના રાજાઓ ઊભા રહ્યા.
તત્ર નાગસહસ્રાણિ હયાનામયુતાનિ ચ । તથા રથસહસ્રાણિ પદાતીનાં ચ ભારત
ત્યાં હજારો હાથીઓ, દસ હજારથી પણ વધુ ઘોડાઓ, અને એ જ રીતે હજારો રથો તથા પદાતીઓ, હે ભારત, હાજર હતા.
ચેકિતાનઃ સ્વસૈન્યેન મહતા પાર્થિવર્ષભ । ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદીનાં પ્રણેતા પાર્થિવો યયૌ
પૃથ્વીના શ્રેષ્ઠ રાજા ચેકિતાન પોતાનાં વિશાળ સેનાસહિત, અને ચેદિ દેશના રાજા ધૃષ્ટકેતુ પણ આગળ વધ્યા.
સાત્યકિશ્ચ મહેષ્વાસો વૃષ્ણીનાં પ્રવરો રથઃ । વૃતઃ શતસહસ્રેણ રથાનાં પ્રમુદન્બલી
મહાન ધનુર્ધર, વૃષ્ણિ કુળમાં શ્રેષ્ઠ, સાત્યકી પોતાના રથમાં બેઠા, લાખ રથોની વચ્ચે આનંદપૂર્વક અને બલવાન હતા.
ક્ષત્રદેવબ્રહ્મદેવૌ રથસ્થૌ પુરુષર્ષભૌ । જઘનં પાલયન્તૌ ચ પૃષ્ઠતોઽનુપ્રજગ્મતુઃ
ક્ષત્રદેવ અને બ્રહ્મદેવ, બંને પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, રથમાં ઊભા રહી, પાછળથી પાછળના ભાગની રક્ષા કરતા ચાલ્યા.
શકટાપણવેશાશ્ચ યાનં યુગ્યં ચ સર્વશઃ । તત્ર નાગસહસ્રાણિ હયાનામયુતાનિ ચ । ફલ્ગુ સર્વં કલત્રં ચ યત્કિંચિત્કૃશદુર્બલમ્
શકટ, દુકાનો અને બધા જોગવાઈવાળા વાહનો, સાથે હજારો હાથીઓ અને દસ હજારથી વધુ ઘોડાઓ, તથા બધા સ્ત્રીઓ અને જે કંઈ દુર્બળ કે અશક્ત હતું, એ બધું પણ પાછળથી ચાલ્યું.
કોશસઞ્ચયવાહાંશ્ચ કોષ્ઠાગારં તથૈવ ચ। ગજાનીકેન સંગૃહ્ય શનૈઃ પ્રાયાદ્યુધિષ્ઠિરઃ
ધનના ભંડાર ભરેલા વાહનો અને અનાજના ભંડાર, આ બધું ગજાનિકે ભેગું કર્યું અને યુધિષ્ઠિરે ધીમે ધીમે આગળ વધાર્યું.
તમન્વયાત્સત્યધૃતિઃ સૌચિત્તિર્યુદ્ધદુર્મદઃ। શ્રેણિમાન્વસુદાનશ્ચ પુત્રઃ કાશ્યસ્ય વા વિભુઃ
તેમના પાછળ સત્યધૃતિ, સૌચિત્તિ, યુદ્ધદુર્મદ, શ્રેણિમાન, વસુદાન અને કાશીરાજનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર ચાલ્યા.
રથા વિંશતિસાહસ્રા યે તેષામનુયાયિનઃ । હયાનાં દશ કોટ્યશ્ચ મહતાં કિંકિણીકિનામ્
વીસ હજાર રથો તેમની પાછળ ગયા અને કરોડો ઘોડા, ઘંટાવાળા અને શક્તિશાળી, પણ ચાલ્યા.
ગજા વિંશતિસાહસ્રા ઈષાદન્તાઃ પ્રહારિણઃ। કુલીના ભિન્નકરટા મેઘા ઇવ વિસર્પિણઃ
વીસ હજાર હાથીઓ, થોડી વાંકી દાંતવાળા અને યુદ્ધમાં નિપુણ, ઉન્નત કુળના, તૂટેલા સાંકળવાળા, મેઘ જેવા ગતિશીલ હતા.