શલો ભૂરિશ્રવાઃ શલ્યઃ કૌસલ્યોઽથ બૃહદ્રથઃ । એતે પશ્ચાદનુગતા ધાર્તરાષ્ટ્રપુરોગમાઃ
શલ, ભૂરીશ્વર, શલ્ય, કોશલનો રાજા અને બૃહદ્રથ—આ બધા ધૃતરાષ્ટ્રના આગેવાન બની પાછળથી આવ્યા.
તે સમેત્ય યથાન્યાયં ધાર્તરાષ્ટ્રા મહાબલાઃ। કુરુક્ષેત્રસ્ય પશ્ચાર્ધે વ્યવાતિષ્ઠન્ત દંશિતાઃ
આ મહાબલી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ યોગ્ય રીતે ભેગા થઈને, કુરુક્ષેત્રના પશ્ચિમ ભાગમાં શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને સ્થાન લીધું.
દુર્યોધનસ્તુ શિબિરં કારયામાસ ભારત । યથૈવ હાસ્તિનપુરં દ્વિતીયં સમલંકૃતમ્
પછી દુર્યોધને, હે ભારત, હસ્તિનાપુર જેવી શોભાયમાન બીજી એક છાવણી બનાવવાનો આદેશ આપ્યો.
ન વિશેષં વિજાનન્તિ પુરસ્ય શિબિરસ્ય વા । કુશલા અપિ રાજેન્દ્ર નરા નગરવાસિનઃ
હે રાજા, કુશળ શહેરવાસીઓ પણ શહેર અને છાવણી વચ્ચે કોઈ ફરક ઓળખી શકતા નહોતા.
તાદૃશાન્યેવ દુર્ગાણિ રાજ્ઞામપિ મહીપતિઃ । કારયામાસ કૌરવ્યઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
કૌરવ રાજાએ રાજાઓ માટે આવી કિલ્લાબંધીયાં છાવણીઓ સૈંકડો અને હજારોથી પણ વધારે બનાવડાવી.
પઞ્ચયોજનમુત્સૃજ્ય માણ્ડલં તદ્રણાજિરમ્ । સેનાનિવેશાસ્તે રાજન્નાવિશઞ્છતસઙ્ઘશઃ
પાંચ યોજન જેટલું અંતર રાખીને, સેના સૈંકડો જૂથોમાં યુદ્ધમેદાનને ઘેરીને પોતાની છાવણીઓમાં પ્રવેશી.
તત્ર તે પૃથિવીપાલા યથોત્સાહં યથાબલમ્ । વિવિશુઃ શિબિરાણ્યત્ર દ્રવ્યવન્તિ સહસ્રશઃ
ત્યાં પૃથ્વીના રાજાઓએ પોતાની શક્તિ અને ઉત્સાહ પ્રમાણે હજારો સંપન્ન છાવણીઓમાં પ્રવેશ કર્યો.
તેષાં દુર્યોધનો રાજા સસૈન્યાનાં મહાત્મનામ્ । વ્યાદિદેશ સ બાહ્યાનાં ભક્ષ્યભોજ્યમનુત્તમમ્
એમના માટે, રાજા દુર્યોધને મહાન યોદ્ધાઓ સાથે, છાવણી બહાર રહેનાર સૌ માટે શ્રેષ્ઠ ભોજન અને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરી.
સનાગાશ્વમનુણ્યાણાં યે ચ શિલ્પોપજીવિનઃ । યે ચાન્યેઽનુગતાસ્તત્ર સૂતમાગધબન્દિનઃ
હાથી, ઘોડા અને રથવાળાઓ, તેમજ પોતાની કળા અને હુન્નરથી જીવન ગુજારતા લોકો, અને સાથે આવેલા સૂત, માગધ અને ગાયક લોકો—
વણિજો ગણિકાશ્ચારા યે ચૈવ પ્રેક્ષકા જનાઃ । સર્વાંસ્તન્કૌરવો રાજા વિધિવત્પ્રત્યવૈક્ષત
વેપારીઓ, નૃત્યગાન કરતી સ્ત્રીઓ, ગુપ્તચરો અને જોવા માટે આવેલા લોકો—કૌરવોના રાજાએ એ બધાને યોગ્ય રીતે નિહાળ્યા.
તથૈવ રાજા કૌન્તેયો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાન્વીરાંશ્ચોદયામાસ ભારત
એ જ રીતે, કુંતીપુત્ર અને ધર્મનિષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગે રાખી બધા વીરોને પ્રેરણા આપી.
ચેદિકાશિકરૂશાનાં નેતારં દૃઢવિક્રમમ્ । સેનાપતિમમિત્રઘ્નં ધૃષ્ટકેતુમથાદિશત્
ચેદી, કાશી અને કરૂષ દેશના દૃઢ અને શક્તિશાળી નેતા તથા શત્રુઓના વિનાશક ધૃષ્ટકેતુને તેણે સેનાપતિ બનાવ્યો.
વિરાટં દ્રુપદં ચૈવ યુયુધાનં શિખણ્ડિનમ્ । પાઞ્ચાલ્યૌ ચ મહેષ્વાસૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ
વિરાટ, દ્રુપદ, યુયુધાન, શિખંડિ અને પાંચાલ દેશના બે મહાન ધનુર્ધર યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ—
તે શૂરાશ્ચિત્રવર્માણસ્તપ્તકુણ્ડલધારિણઃ। આજ્યાવસિક્તા જ્વલિતા ધિષ્ણ્યેષ્વિવ હુતાશનાઃ
આ વીરોએ રંગીન કવચ પહેર્યા હતા, તપેલા કુંડળ ધારણ કર્યા હતા, અને ઘીથી અભિષેક કરેલા, યજ્ઞકુંડમાં પ્રગટેલી અગ્નિ જેવી તેજસ્વી લાગતા હતા.
અશોભન્ત મહેષ્વાસા ગ્રહાઃ પ્રજ્વલિતા ઇવ । અથ સૈન્યં યથાયોગં પૂજયિત્વા નરર્ષભઃ
આ મહાન ધનુર્ધરો પ્રગટ થયેલા ગ્રહો જેવી ઝગમગતા હતા; પછી, શ્રેષ્ઠ પુરુષે સેનાનું યોગ્ય રીતે સન્માન કર્યું.
દિદેશ તાન્યનીકાનિ પ્રયાણાય મહીપતિઃ। તેષાં યુધિષ્ઠિરો રાજા સસૈન્યાનાં મહાત્મનામ્
પછી રાજાએ એ બધાં દળોને આગળ વધવા આદેશ આપ્યો; મહાન આત્માવાળા યુધિષ્ઠિરે પોતાની સેનાઓ સાથે—
વ્યાદિદેશ સબાહ્યાનાં ભક્ષ્યભોજ્યમનુત્તમમ્ । સ ગજાશ્વમનુષ્યાણાં યે ચ શિલ્પોપજીવિનઃ
બહારના લોકો સહિત, હાથી, ઘોડા, માનવો અને કળાવાળાઓ માટે શ્રેષ્ઠ ભોજન અને ખોરાકની વ્યવસ્થા કરી.
અભિમન્યું બૃહન્તં ચ દ્રૌપદેયાંશ્ચ સર્વશઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાનેતાન્પ્રાહિણોત્પાણ્ડુનન્દનઃ
અભિમન્યુ, બૃહંત અને દ્રૌપદીના બધા પુત્રોને—આ બધાને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં પાંડુપુત્રે મોકલ્યા.
ભીમં ચ યુયુધાનં ચ પાણ્ડવં ચ ધનંજયમ્। દ્વિતીયં પ્રેષયામાસ બલસ્કન્ધં યુધિષ્ટિરઃ
ભીમ, યુયુધાન અને પાંડુપુત્ર અર્જુન—યુધિષ્ઠિરે આ બીજું દળ મોકલ્યું.
ભાણ્ડં સમારોપયતાં ચરતાં સંપ્રધાવતામ્ । હૃષ્ટાનાં તત્ર યોધાનાં શબ્દો દિવમિવાસ્પશત્
જ્યારે યોદ્ધાઓ સામાન ચઢાવી રહ્યા હતા અને દોડધામ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમની ખુશીના અવાજે આકાશ પણ ગુંજી ઉઠ્યું.
સ્વયમેવ તતઃ પશ્ચાદ્વિરાટદ્રપદાન્વિતઃ। અથાપરૈર્મહીપાલૈઃ સહ પ્રાયાન્મહીપતિઃ
પછી, પોતે રાજા વિરાટ અને દ્રુપદ સાથે તથા બીજા રાજાઓ સાથે આગળ વધ્યા.
ભીમધન્વાયતી સેના ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન પાલિતા। ગઙ્ગેવ પૂર્ણા સ્તિમિતા સ્યન્દમાના વ્યદૃશ્યત
ભીમના ધનુષ્ય અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નના રક્ષણ હેઠળની સેના, ભરપૂર અને શાંત વહેતી ગંગા જેવી દેખાતી હતી.
તતઃ પુનરનીકાનિ ન્યયોજયત બુદ્ધિમાન્। મોહયન્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણાં બુદ્ધિનિશ્ચયમ્
પછી બુદ્ધિશાળી રાજાએ ફરીથી દળોની રચના કરી, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની મતિને ભ્રમિત કરી નાખી.
દ્રૌપદેયાન્મહેષ્વાસાનભિમન્યું ચ પાણ્ડવઃ । નકુલં સહદેવં ચ સર્વાંશ્ચૈવ પ્રભદ્રકાન્
પાંડવે દ્રૌપદીના મહાન ધનુર્ધર પુત્રો, અભિમન્યુ, નકુલ, સહદેવ અને બધા પ્રભદ્રકોને નિમણૂક કરી.
દશ ચાશ્વસહસ્રાણિ દ્વિસહસ્ત્રાણિ દન્તિનામ્ । અયુતં ચ પદાતીનાં રથાઃ પઞ્ચશતં તથા
દસ હજાર ઘોડા, બે હજાર હાથી, દસ હજાર પગદળ અને પાંચસો રથ—
ભીમસેનસ્ય દુર્ધર્ષં પ્રથમં પ્રાદિશદ્બલમ્ । મધ્યમે ચ વિરાટં ચ જયત્સેનં ચ પાણ્ડવઃ
આ અપરાજેય પ્રથમ દળ ભીમસેનને આપ્યું; મધ્યમાં પાંડવે વિરાટ અને જયત્સેનને મૂક્યા.
મહારથૌ ચ પાઞ્ચાલ્યૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ । વીર્યવન્તૌ મહાત્માનૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ
પાંચાલ દેશના બે મહાન રથીઓ, યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ, બંને બલવાન અને ઉદાર હૃદયવાળા હતા.
અન્વયાતાં તદા મધ્યે વાસુદેવધનઞ્જયૌ । `તૌ દૃષ્ટ્વા પૃથિવીપાલા નષ્ટમિત્યેવ મેનિરે। અન્તરિક્ષગતાઃ સર્વે દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ
એ સમયે વચ્ચે વસુદેવ અને ધનંજય આગળ વધ્યા; તેમને જોઈને ધરતીના રાજાઓએ બધું જ હવે ગુમાયું એવું માન્યું; અને આકાશમાં એકઠા થયેલા બધા દેવતાઓએ, ઇન્દ્ર સહિત, એ જ વિચાર્યું.
બભૂવુરતિસંરબ્ધાઃ કૃતપ્રહરણા નરાઃ। તેષાં વિંશતિસાહસ્રા હયાઃ શૂરૈરધિષ્ઠિતાઃ । પઞ્ચ નાગસહસ્રાણિ રથવંશાશ્ચ સર્વશઃ
યોદ્ધાઓએ શસ્ત્રો તૈયાર કરી ખૂબ ઉત્સાહથી હલચલ શરૂ કરી; તેમાં વીસ હજાર ઘોડા, વીર યોદ્ધાઓએ સંભાળેલા, પાંચ હજાર હાથીઓ અને અનેક રથોની પંક્તિઓ હતી.
પદાતયશ્ચ યે શૂરાઃ કાર્મુકાસિગદાધરાઃ । સહસ્રશોઽન્વયુઃ પશ્ચાદગ્રતશ્ચ સહસ્રશઃ
અને ધનુષ્ય, તલવાર અને ગદા ધરાવતા બહાદુર પદાતીઓ પણ હજારોની સંખ્યામાં આગળ અને પાછળ ચાલ્યા.