ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યેષુ યે ચારપુરુષા મમ। તે પ્રવૃત્તિં પ્રયચ્છન્તિ મમેમાં વ્યુષિતાં નિશામ્
ધૃતરાષ્ટ્રની સેના વચ્ચે મારા જે ગુપ્તચર છે, તેમણે રાત્રે શું બન્યું તેની ખબર મને આપી છે.
દુર્યોધનઃ કિલાપૃચ્છદાપગેયં મહાવ્રતમ્ । કેન કાલેન પાણ્ડૂનાં હન્યાઃ સૈન્યમિતિ પ્રભો
કહે છે કે દુર્યોધને નદીકાંઠે મહાવ્રતીને પૂછ્યું હતું – 'હે પ્રભુ, તમે કેટલા સમયમાં પાંડવોની સેના નાશ કરી શકો?'
માસેનેતિ ચ તેનોક્તો ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સુદુર્મતિઃ। તાવતા ચાપિ કાલેન દ્રોણોપિ પ્રતિજજ્ઞિવાન્
ધૃતરાષ્ટ્રનો દુર્વિચારયુક્ત પુત્ર જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે 'એક મહિને', ત્યારે એ સમયગાળા દરમિયાન દ્રોણ પણ એ જ પ્રતિજ્ઞા કરી.
ગૌતમો દ્વિગુણં કાલમુક્તવાનિતિ નઃ શ્રુતમ્ । દ્રૌણિસ્તુ દશરાત્રેણ પ્રતિજજ્ઞે મહાસ્ત્રવિત્
અમે સાંભળ્યું છે કે ગૌતમએ એ સમયગાળાની બમણી અવધિ કહી હતી, અને દ્રોણપુત્ર, મહાન શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવનાર, દસ રાત્રિમાં એ કાર્ય કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.
તથા દિવ્યાસ્ત્રવિત્કર્ણઃ સંપૃષ્ટઃ કુરુસંસદિ । પઞ્ચભિર્દિવસૈર્હન્તું સસૈન્યં પ્રતિજજ્ઞિવાન્
એ જ રીતે, દિવ્યાસ્ત્રોમાં નિપુણ કર્ણે, કુરુ સભામાં પૂછવામાં આવતા, પાંચ દિવસમાં શત્રુઓ અને તેમની સેના નાશ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી.
તસ્માદહમપીચ્છામિ શ્રોતુમર્જુન તે વચઃ। કાલેન કિયતા શત્રૂન્ક્ષપયેરિતિ ફાલ્ગુન
આથી, હું પણ તારી પાસેથી સાંભળવા ઈચ્છું છું, અર્જુન: તું કેટલા સમયમાં શત્રુઓનો નાશ કરી શકે છે?
એવમુક્તો ગુડાકેશઃ પાર્થિવેન ધનઞ્જયઃ । વાસુદેવં સમીક્ષ્યેદં વચનં પ્રત્યભાષત
રાજાએ આમ પૂછતાં ધનંજયે વાસુદેવ તરફ જોઈને આ રીતે જવાબ આપ્યો.
સર્વ એતે મહાત્માનઃ કૃતાસ્ત્રાશ્ચિત્રયોધિનઃ । અસંશયં મહારાજ હન્યુરેવ ન સંશયઃ
આ બધા મહાન આત્માઓ છે, શસ્ત્રવિદ્યા અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ છે; હે રાજા, એ બધા નિશ્ચયપૂર્વક શત્રુઓનો નાશ કરી શકે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
અપૈતુ તે મનસ્તાપો યથા સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ । હન્યામેકરથેનૈવ વાસુદેવસહાયવાન્
તારા મનની ચિંતા દૂર થવા દે; હું સાચું કહું છું, વાસુદેવ મારી સાથે હોય તો, એક જ રથમાં બેસીને હું એકલો જ બધાનો વિનાશ કરી શકું.
સામરાનપિ લોકાંસ્ત્રીન્સર્વાન્સ્થાવરજઙ્ગમાન્ । ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ નિમેષાદિતિ મે મતિઃ
ત્રણે લોકની તમામ સેનાઓ, સ્થાવર અને જંગમ તમામ પ્રાણીઓ, ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય—આ બધાનો હું એક પળમાં નાશ કરી શકું, એમ મારી માન्यता છે.
યાવદિચ્છેદ્ધરિરયં તાવદસ્તિ ન ચાન્યથા।' યત્તદ્ધોરં પશુપતિઃ પ્રાદાદસ્ત્રં મહન્મમ। કૈરાતે દ્વન્દ્વયુદ્ધે તુ તદિદં મયિ વર્તતે
જ્યાં સુધી આ હરિ ઈચ્છે છે, ત્યાં સુધી જ એ શક્ય છે, બીજું નહીં; જે ભયંકર અસ્ત્ર પાશુપતિએ મને કિરાટ સાથેના યુદ્ધમાં આપ્યું હતું, એ અસ્ત્ર હજુ પણ મારી પાસે છે.
યદ્યુગાન્તે પશુપતિઃ સર્વભૂતાનિ સંહરન્ । પ્રયુઙ્ક્તે પુરુષવ્યાઘ્ર તદિદં મયિ વર્તતે
યુગના અંતે પાશુપતિ બધા પ્રાણીઓનો સંહાર કરે છે, તો એ જ અસ્ત્ર, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, મારી પાસે છે.
તન્ન જાનાતિ ગાઙ્ગેયો ન દ્રોણો ન ચ ગૌતમઃ । ન ચ દ્રોણસુતો રાજન્કુત એવ તુ સૂતજઃ
એ વાત ગાંગેય, દ્રોણ કે ગૌતમ જાણતા નથી, દ્રોણપુત્ર પણ નહીં, હે રાજા—તો પછી રથચાલકનો પુત્ર તો જાણે જ નહીં.
ન તુ યુક્તં રણે હન્તું દિવ્યૈરસ્ત્રૈઃ પૃથગ્જનમ્ । આર્જવેનૈવ યુદ્ધેન વિજેષ્યામો વયં પરાન્
પણ સામાન્ય લોકોનો યુદ્ધમાં દિવ્યાસ્ત્રોથી સંહાર કરવો યોગ્ય નથી; સીધા અને ન્યાયી યુદ્ધથી જ આપણે શત્રુઓને જીતશું.
તથેમે પુરુષવ્યાઘ્રાઃ સહાયાસ્તવ પાર્થિવ । સર્વે દિવ્યાસ્ત્રવિદ્વાંસઃ સર્વે યુદ્ધાભિકાઙ્ક્ષિણઃ
આથી, હે રાજા, આ પુરુષશ્રેષ્ઠો તારા સહાય છે—બધા દિવ્યાસ્ત્રોમાં પારંગત અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક છે.
વેદાન્તાવભૃથસ્નાતાઃ સર્વ એતેઽપરાજિતાઃ । નિહન્યુઃ સમરે સેનાં દેવાનામપિ પાણ્ડવ
આ બધા, વેદાંતોના અંતે અવભૃથસ્નાન કરનાર, અજેય છે; એ લોકો દેવોની સેનાને પણ યુદ્ધમાં હરાવી શકે, હે પાંડવ.
શિખણ્ડી યુયુધાનશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ । ભીમસેનો યમૌ ચોભૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ
શિખંડિ, યુયુધાન, પૃષ્ઠપુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, ભીમસેન, યમના બંને પુત્રો, યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજસ—
વિરાટદ્રુપદૌ ચોભૌ ભીષ્મદ્રોણસમૌ યુધિ। શઙ્ખશ્ચૈવ મહાબાહુર્હૈડિમ્બશ્ચ મહાબલઃ
વિરાટ અને દ્રુપદ, બંને યુદ્ધમાં ભીષ્મ અને દ્રોણ સમાન; શક્તિશાળી શંખ અને મહાબળવાન હૈડિમ્બ—
પુત્રોઽસ્યાઞ્જનપર્વા તુ મહાબલપરાક્રમઃ । શૈનેયશ્ચ મહાબાહુઃ સહાયો રણકેવિદઃ
એનો પુત્ર અંજનપર્વ પણ મહાબળ અને પરાક્રમી છે; અને શૈન્ય, મહાબાહુ, યુદ્ધમાં નિષ્ણાત, સહાયક તરીકે છે—
અભિમન્યુશ્ચ બલવાન્દ્રૌપદ્યાઃ પઞ્ચ ચાત્મજાઃ । સ્વયં ચાપિ સમર્થોસિ ત્રેલોક્યોત્સાદનેપિ ચ
અભિમન્યુ, બળવાન, અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો; અને તું પોતે પણ ત્રણે લોકનો વિનાશ કરવા સમર્થ છે.
ક્રોધાદ્યં પુરુષં પશ્યેસ્તથા શક્રસમદ્યુતે। સ ક્ષિપ્રં નભવેદ્વ્યક્તમિતિ ત્વાં વેદ્મિ કૌરવ
કોઈ માણસ ગુસ્સામાં હોય ત્યારે એ ઇન્દ્ર જેટલો ભયંકર લાગે છે; પણ, હે કૌરવ, હું જાણું છું કે એવો માણસ તરત જ પોતાનું સમજણ ગુમાવી બેસે છે.
તતઃ પ્રભાતે વિમલે ધાર્તરાષ્ટ્રેણ ચોદિતાઃ। દુર્યોધનેન રાજાનઃ પ્રયયુઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
પછી સવારે આકાશ નિખાલસ હતું ત્યારે, દુર્યોધનના કહેવા પર, બધા રાજાઓ પાંડવો તરફ રવાના થયા.
આપ્લાવ્ય શુચયઃ સર્વે સ્રગ્વિણઃ શુક્લવાસસઃ। ગૃહીતશસ્ત્રા ધ્વજિનઃ સ્વસ્તિ વાચ્ય હુતાગ્નયઃ
બધા રાજાઓએ સ્નાન કરીને શુદ્ધતા મેળવી, ફૂલમાળાઓ પહેરી, સફેદ વસ્ત્રો પહેર્યા, હથિયારો અને ધ્વજ સાથે, શુભ આશીર્વાદ ઉચ્ચારીને અગ્નિમાં હોળી અર્પણ કરી.
સર્વે બ્રહ્મવિદઃ શૂરાઃ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ । સર્વે કામકૃતશ્ચૈવ સર્વે ચાહવલક્ષણાઃ
બધા વૈદશાસ્ત્ર જાણનારા, બહાદુર, સારા આચરણ અને વ્રત ધરાવનારા, પોતાની ઈચ્છાથી વર્તન કરનારા અને વીરતાના ચિહ્ન ધરાવનારા હતા.
આહવેષુ પરાઁલ્લોકાઞ્જિગીષન્તો મહાબલાઃ । એકાગ્રમનસઃ સર્વે શ્રદ્દધાનાઃ પરસ્પરમ્
યુદ્ધ દ્વારા ઉંચા લોક મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, બધા મહાબલી યોદ્ધાઓ એકાગ્ર મન અને પરસ્પર વિશ્વાસ સાથે આગળ વધ્યા.
વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ કેકયા બાહ્લિકૈઃ સહ । પ્રયયુઃ સર્વ એવૈતે ભારદ્વાજપુરોગમાઃ
અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદ, કૈકય અને બાહ્લિક—all ભારદ્વાજને આગેવાન બનાવીને એકસાથે નીકળી પડ્યા.
અશ્વત્થામા શાન્તનવઃ સૈન્ધવોઽથ જયદ્રથઃ। દાક્ષિણાત્યાઃ પ્રતીચ્યાશ્ચ પાર્વતીયાશ્ચ ને નૃપાઃ
અશ્વત્થામા, શાંતનુનો પુત્ર, સિંધુનો રાજા, જયદ્રથ, દક્ષિણ, પશ્ચિમ અને પર્વત પ્રદેશના રાજાઓ—આ બધા રાજાઓ પણ જોડાયા.
ગાન્ધારરાજઃ શકુનિઃ પ્રાચ્યોદીચ્યાશ્ચ સર્વશઃ । શકાઃ કિરાતા યવનાઃ શિબયોઽથ વસાતયઃ
ગાંધીરાના રાજા શકુની, પૂર્વ અને ઉત્તર તરફના બધા રાજાઓ, શક, કિરાત, યવન, શિબી અને વસાતિ—all જોડાયા.
સ્વૈઃ સ્વૈરનીકૈઃ સહિતાઃ પરિવાર્ય મહારથમ્ । એતે મહારથાઃ સર્વે દ્વિતીયે નિર્યયુર્બલે
આ બધા મહારથીઓ પોતપોતાની સેના સાથે, મહારથને ઘેરીને, બીજાં દળમાં બહાર નીકળી.
કૃતવાર્મા સહાનીકસ્ત્રિગર્તશ્ચ મહારથઃ । દુર્યોધનશ્ચ નૃપતિર્ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ
કૃતવર્મા પોતાની સેના સાથે, મહારથી ત્રિગર્ત અને દુર્યોધન પોતાના ભાઈઓથી ઘેરાયેલ—all જોડાયા.