આર્જવેનાગતં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રં શિખણ્ડિનમ્ । સર્વમેવ યથાવૃત્તમાચચક્ષે શિખણ્ડિને
શિખંડિન રાજપુત્રને નિષ્ઠાથી આવેલો જોઈ, સ્થૂણે તેને બધું જ જેવું બન્યું હતું તેમ કહી સંભળાવ્યું.
શપ્તો વૈશ્રવણેનાહં ત્વત્કૃતે પાર્થિવાત્મજ । ગચ્છેદાનીં યથાકામં ચર લોકાન્યથાસુખમ્
'હું તારા માટે વૈશ્વરવણ દ્વારા શાપિત થયો છું, હે રાજપુત્ર; હવે તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જઈ, અને દુનિયામાં આનંદથી ફર.'
દિષ્ટમેતત્પુરા મન્યે ન શક્યમતિવર્તિતુમ્ । ગમનં તવ ચેતો હિ પૌલસ્ત્યસ્ય ચ દર્શનમ્
'મને લાગે છે કે આ પહેલેથી જ નિર્ધારિત હતું, અને ટાળી શકાતું નથી; તારો વિદાય અને પૌલસ્ત્યપુત્રનું દર્શન પણ.'
એવમુક્તઃ શિખણ્ડી તુ સ્થૂણયક્ષેણ ભારત । પ્રત્યાજગામ નગરં હર્વેણ મહતાવૃતઃ
સ્થૂણ યક્ષે એમ કહ્યા પછી, શિખંડિને, હે ભારત, મહાન સમૂહ સાથે શહેરમાં પાછો ફર્યો.
પૂજયામાસ વિવિધૈર્ગન્ધમાલ્યૈર્મહાધનૈઃ । દ્વિજાતીન્દેવતાશ્ચૈવ ચૈત્યાનથ ચતુષ્પથાન્
તેને વિવિધ સુગંધ, ફૂલો અને મોટાં દાનથી દ્વિજાતિ, દેવતાઓ, દેવસ્થાન અને ચોરાહાઓનું પૂજન કર્યું.
દ્રુપદઃ સહ પુત્રેણ સિદ્ધાર્થેન શિખણ્ડિના । મુદં ચ પરમાં લેભે પાઞ્ચાલ્યઃ સહ બાન્ધવૈઃ
દ્રુપદે પોતાના પુત્ર સિદ્ધાર્થ અને શિખંડિ સાથે, તથા પાંચાલ અને તેના સગાંઓ સાથે, પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.
શિષ્યાર્થં પ્રદદૌ ચાથ દ્રોણાય કુરુપુઙ્ગવ । શિખણ્ડિનં મહારાજ પુત્રં સ્ત્રીપૂર્વિણં તથા
પછી, પોતાના શિષ્યના હિત માટે, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ દ્રુપદના પુત્ર શિખંડીને, જે પહેલાં સ્ત્રી હતા, દ્રોણને આપી દીધા, હે મહારાજ.
પ્રતિપેદે ચતુષ્પાદં ધનુર્વેદં નૃપાત્મજઃ। શિખણ્ડી સહ યુષ્માભિર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ
પછી દ્રુપદપુત્ર શિખંડીએ, તમારો અને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે, ધનુર્વેદના ચારેય ભાગોમાં પારંગતતા મેળવી.
મમ ત્વેતચ્ચરાસ્તાત યથાવત્પ્રત્યવેદયન્ । જડાન્ધબધિરાકારા યે મુક્તા દ્રપદે મયા
પણ, હે પિતા, મારા ગુપ્તચરો એ મને સાચી રીતે જાણ કરી કે દ્રુપદના ઘરે મેં જેમને મૂક્ત કર્યા હતા, અને જે મૂર્ખ, અંધ કે બહેરા દેખાતા હતા, તેઓ ખરેખર કોણ હતા.
એવમેષ મહારાજ સ્ત્રી પુમાન્દ્રુપદાત્મજઃ । સ સંભૂતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ શિખણ્ડી રથસત્તમઃ
આ રીતે, હે મહારાજ, દ્રુપદપુત્ર શિખંડીએ સ્ત્રી અને પુરુષ બંને સ્વરૂપ ધરાવ્યાં છે; એ એવા જ જન્મ્યા હતા, હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અને રથીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.
જ્યેષ્ઠા કાશિપતેઃ કન્યા અમ્બા નામેતિ વિશ્રુતા । દ્રુપદસ્ય કુલે જાતા શિખણ્ડી ભરતર્ષભ
કાશીના રાજાની મોટી દીકરી, જે અંબા નામે પ્રસિદ્ધ હતી, એ જ દ્રુપદના કુળમાં શિખંડિ તરીકે જન્મી, હે ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ.
નાહમેનં ધનુષ્પાણિં યુયુત્સું સમુપસ્થિતમ્ । મુહૂર્તમપિ પશ્યેયં પ્રહરેયં ન ચાપ્યુત
હું આ ધનુષધારી, યુદ્ધ માટે તૈયાર થયેલા શિખંડિને એક ક્ષણ પણ જોઈ શકતો નથી; અને હું તેને ઘાયલ પણ કરી શકતો નથી.
વ્રતમેતન્મમ સદા પૃથિવ્યામપિ વિશ્રુતમ્ । સ્ત્રિયાં સ્ત્રીપૂર્વકે ચૈવ સ્ત્રીનામ્નિ સ્ત્રીસરૂપિણિ
આ મારું વ્રત છે, જે આખી ધરતી પર જાણીતું છે: સ્ત્રી, જે પહેલાં સ્ત્રી રહી હોય, સ્ત્રી નામ ધરાવતી કે સ્ત્રી જેવું રૂપ ધરાવતી સામે—
ન મુઞ્ચેયમહં બાણમિતિ કૌરવનન્દન । ન હન્યામહમેતેન કારણેન શિખણ્ડિનમ્
હું ક્યારેય તીર છોડતો નથી, હે કુરુઓના આનંદ; આ કારણથી હું શિખંડિને મારતો નથી.
એતત્તત્ત્વમહં વેદ જન્મ તાત શિખણ્ડિનઃ । તતો નૈનં હનિષ્યામિ સમરેષ્વાતતાયિનમ્
હું શિખંડિના જન્મનું આ સત્ય જાણું છું, હે પિતા; તેથી, યુદ્ધમાં જો એ મારા સામે આવે તો પણ હું તેને મારીશ નહીં.
યદિ ભીષ્મઃ સ્ત્રિયં હન્યાત્સન્તઃ કુર્યુર્વિગર્હણમ્ । નૈનં તસ્માદ્ધનિષ્યામિ દૃષ્ટ્વાપિ સમરે સ્થિતમ્
જો ભીષ્મા સ્ત્રીને મારી નાખે તો સજ્જનો તેને નિંદા કરશે; તેથી, યુદ્ધમાં સામે ઊભા હોય તો પણ હું તેને મારીશ નહીં.
એતચ્છ્રુત્વા તુ કરવ્યો રાજા દુર્યોધનસ્તદા। મુહૂર્તમિવ સ ધ્યાત્વા ભીષ્મે યુક્તમમન્યત
આ સાંભળીને રાજા દુર્યોધને થોડો સમય વિચાર કર્યો અને પછી ભીષ્માના શબ્દોને યોગ્ય માન્યા.
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં પુનરેવ સુતસ્તવ। મધ્યે સર્વસ્ય સૈન્યસ્ય પિતામહમપૃચ્છત
પછી રાત્રિ પૂરી થઈ અને સવારે, તમારા પુત્રએ ફરીથી આખા સૈન્યના વચ્ચે પિતામહને પ્રશ્ન કર્યો.
પાણ્ડવેયસ્ય ગાઙ્ગેય યદેતત્સૈન્યમુદ્યતમ્। પ્રભૂતનરનાગાશ્વં મહારથસમાકુલમ્
હે ગંગાપુત્ર, પાંડવોનું આ સૈન્ય, જેમાં ઘણા માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ છે અને મહારથીઓથી ભરેલું છે, યુદ્ધ માટે તૈયાર છે.
ભીમાર્જુનપ્રભૃતિભિર્મહેષ્વાસૈર્મહાબલૈઃ । લોકપાલસમૈર્ગુપ્તં ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમૈઃ
આ સૈન્ય ભીમ, અર્જુન જેવા મહાન ધનુર્ધરો અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નની આગેવાનીમાં, લોકપાલો સમાન વીરોથી રક્ષાયેલું છે.
અપ્રધૃષ્યમનાવાર્યમુદ્ધૂતમિવ સાગરમ્ । સેનાસાગરમક્ષોભ્યમપિ દેવાર્મહાહવે
આ સૈન્ય સમુદ્ર જેવું છે, જેને હરાવવું કે રોકવું અશક્ય છે; જેમ સમુદ્ર ઉછળે છે તેમ આ સૈન્ય છે, અને મહાયુદ્ધમાં દેવતાઓ પણ તેને હલાવી શકતા નથી.
કેન કાલેન ગાઙ્ગેય ક્ષપયેથા મહાદ્યુતે । આચાર્યો વા મહેષ્વાસઃ કૃપો વાઽઽશુ મહાબલઃ
હે ગંગાપુત્ર, તમે, કે મહાન ધનુર્ધર આચાર્ય, કે શક્તિશાળી કૃપ, કેટલા સમયમાં અને કેવી રીતે આ સૈન્યને નષ્ટ કરી શકો?
કર્ણો વા સમરશ્લાઘી દ્રૌણિર્વા દ્વિજસત્તમઃ । દિવ્યાસ્ત્રવિદુષઃ સર્વે ભવન્તો હિ બલે મમ
કે યુદ્ધમાં પ્રસિદ્ધ કર્ણ, કે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણપુત્ર; કેમ કે મારા સૈન્યમાં તમે બધા દિવ્યાસ્ત્રો જાણો છો.
એતદિચ્છામ્યહં જ્ઞાતું પરં કૌતૂહલં હિ મે। હૃદિ નિત્યં મહાબાહો વક્તુમર્હસિ તન્મમ
હું આ જાણવું ઇચ્છું છું; કારણ કે મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે, હે મહાબાહુ. આ વાત હંમેશા મારા મનમાં છે—મારે કહો.
અનુરૂપં કુરુશ્રેષ્ઠ ત્વય્યેતત્પૃથિવીપતે। બલાબલમમિત્રાણાં તેષાં યદિહ પૃચ્છસિ
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ અને પૃથ્વીપતિ, તમે દુશ્મનોની તાકાત અને નબળાઈ વિશે પૂછો છો, એ યોગ્ય છે.
શ્રૃણુ રાજન્મમ રણે યા શક્તિઃ પરમા ભવેત્ । શસ્ત્રવીર્યે રણે યચ્ચ ભુજયોશ્ચ મહાભુજ
રાજા, મારી પાસે યુદ્ધમાં જે શ્રેષ્ઠ શક્તિ છે અને મારાં હાથોમાં શસ્ત્રો અને યુદ્ધની જે શક્તિ છે, એ બધું સાંભળો, હે મહાબાહુ.
આર્જવેનૈવ યુદ્ધેન યોદ્ધવ્ય ઇતરો જનઃ। માયાયુદ્ધેન માયાવી ઇત્યેતદ્ધર્મનિશ્ચયઃ
સામાન્ય માણસો સીધાઈથી જ યુદ્ધ કરે, પણ જે માયાવિ હોય એ માયાથી યુદ્ધ કરે; આ ધર્મનો નિશ્ચય છે.
હન્યામહં મહાભાગ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ । દિવસે દિવસે કૃત્વા ભાગાન્ભાગાન્નિજાન્મમ
હે મહાભાગ, હું પાંડવોની સેના રોજે રોજ મારા ભાગ પ્રમાણે ભાગ પાડીને નાશ કરી શકું.
યોધાનાં દશસાહસ્રં કૃત્વા ભાગં મહાદ્યુતે । સહસ્રં રથિનામેકમેષ ભાગો મતો મમ
હે મહાપ્રભા, મારું એક ભાગ દસ હજાર યોદ્ધાઓનું ગણાય છે અને રથીઓમાં મારું ભાગ હજારનું છે.
અનેનાહં વિધાનેન સન્નદ્ધઃ સતતોત્થિતઃ । ક્ષપયેયં મહત્સૈન્યં કાલેનાનેન ભારત
હું હંમેશા સજ્જ અને તૈયાર રહીને, આ રીતે, હે ભારત, સમય જતા મોટી સેના નાશ કરી શકું.