સ નદ્ગૃહસ્યોપરિ વતમાન આલોકયામાસ ધનાધિગોપ્તા। સ્થૂણસ્ય યક્ષસ્ય વિવેશ વેશ્મ સ્વલંકૃતં માલ્યગુણૈર્વિચિત્રૈઃ
ધનની રક્ષા કરનાર કુબેર ઘર ઉપરથી ઉડતાં, વિવિધ ફૂલોની માળાઓથી શોભાયમાન થયેલું યક્ષ સ્થૂણનું ઘર જોઈને અંદર ગયા.
લાચૈશ્ચ ગન્ધૈશ્ચ તથા વિતાનૈ- રભ્યર્ચિતં ધૃનધૃપિતં ચ। ધ્વજૈઃ પતાકાભિરલંકૃતં ચ ભક્ષ્યાન્નપેયામિપદત્તમોદમ્
તે ઘર સુગંધિત ચંદન, સુગંધો અને છત્રોથી સજ્જ હતું, ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભિત હતું, અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન-પાનથી ભરેલું હતું, જે જોઈને આનંદ થયો.
તત્સ્થાનં તસ્ય દૃષ્ટ્વા તુ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્। મણિરત્નસુવર્ણાનાં માલાભિઃ પરિપૂરિતમ્
તે સ્થાન ચારેય બાજુથી શોભાયમાન હતું અને મણિ, રત્ન અને સોનાની માળાઓથી ભરેલું હતું, એ જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો.
નાનાકુસૂમગન્ધાઢ્યં સિક્તસંમૃષ્ટશોભિતમ્ । અથાબ્રવીદ્યક્ષપતિસ્તાન્યક્ષાનનુગાંસ્તદા
વિવિધ ફૂલોની સુગંધથી ભરેલું, છાંટીને અને ચમકાવેલું તે ઘર જોઈને, પછી યક્ષોના રાજાએ પોતાના સેવકોને કહ્યું.
સ્વલંકૃતમિદં વેશ્મ સ્થૂણસ્યામિતવિક્રમાઃ । નોપસર્પતિ માં ચૈવ કસ્માદદ્ય સ મન્દધીઃ
'સ્થૂણનું આ ઘર ખૂબ સુંદર રીતે શોભાયમાન છે, હે અપરિમિત શક્તિ ધરાવનાર. આજે એ મૂર્ખ મારો સામનો કેમ નથી કરતો?'
યસ્માજ્જાનન્સ મન્દાત્મા મામસૌ નોપસર્પતિ । તસ્માત્તસ્મૈ મહાદણ્ડો ધાર્યઃ સ્યાદિતિ મે મતિઃ
'મને જાણતા હોવા છતાં એ ધીમી બુદ્ધિવાળો મારા પાસે નથી આવતો, તેથી તેને મોટો દંડ આપવો જોઈએ — એ જ મારી ઈચ્છા છે.'
દ્રુપદસ્ય સુતા રાજન્રાજ્ઞો જાતા શિખણ્ડિની। તસ્યા નિમિત્તે કસ્મિંશ્ચિત્પ્રાદાત્પુરુષલક્ષણમ્
'હે રાજા, દ્રુપદની દીકરી શિખંડિની તરીકે જન્મી હતી, અને તેના માટે ક્યારેક પુરુષના લક્ષણો પ્રાપ્ત કર્યા હતા.'
અગ્રહીલ્લક્ષણં સ્ત્રીણાં સ્ત્રીભૂતા તિષ્ઠતે ગૃહે। નોપસર્પતિ તેનાસૌ સવ્રીડઃ સ્ત્રીસરૂપવાન્
'તેને સ્ત્રીના લક્ષણો મળ્યા છે અને હવે સ્ત્રી બનીને ઘરમાં રહે છે; લજ્જાથી, સ્ત્રીરૂપ ધરાવતો હોવાથી, તે મારા પાસે આવતો નથી.'
એતસ્માત્કારણાદ્રાજન્સ્થૂણો ન ત્વાઽદ્ય સર્પતિ। શ્રુત્વા કુરુ યથાન્યાયં વિમાનમિહ તિષ્ઠતામ્
આ કારણથી, રાજા, આજે સ્થૂણો તારી પાસે નહીં આવે; હવે તું યોગ્ય રીતે વર્તજે અને આ વિમાન અહીં જ રહેવા દે.
આનીયતાં સ્થૂણ ઇતિ તતો યક્ષાધિપોઽબ્રવીત્ । કર્તાસ્મિ નિગ્રહં તસ્ય પ્રત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ
પછી યક્ષોના સ્વામીએ કહ્યું: 'સ્થૂણને અહીં લાવો.' હું તેને રોકીશ—આ વાત તેણે વારંવાર કહી.
સોઽભ્યગચ્છત યક્ષેન્દ્રમાહૂતઃ પૃથિવીપતે। સ્ત્રીમરૂપો મહારાજ તસ્થૌ વ્રીડાસમન્વિતઃ
પૃથ્વીના રાજા, આમ બોલાવતાં, સ્થૂણો યક્ષોના રાજા પાસે આવ્યો અને સ્ત્રીરૂપે, લજ્જાથી ભરેલો, ઊભો રહ્યો.
તં શશાપાથ સંક્રુદ્ધો ધનદઃ કુરૂનન્દન । એવમેવ ભવત્વદ્ય સ્ત્રીત્વં પાપસ્ય ગુહ્યકાઃ
પછી ધનદે, ક્રોધથી, કુરુવંશી, તેને શાપ આપ્યો: 'આજે જ એવું જ થાવું—ગુહ્યકો તને તારા દુષ્કર્મ માટે સ્ત્રી બનાવે.'
તતોઽબ્રવીદ્યક્ષપતિર્મહાત્મા યસ્માદદાસ્ત્વવમન્યેહ યક્ષાન્। શિખણ્ડિનો લક્ષણં પાપબુદ્ધે સ્ત્રીલક્ષણં ચાગ્રહીઃ પાપકર્મન્
પછી મહાત્મા યક્ષપતિએ કહ્યું: 'તુ અહીં યક્ષોમાં બીજાને શિખંડિનના લક્ષણ આપ્યાં અને દુષ્ટબુદ્ધિથી તું પોતે સ્ત્રીના લક્ષણ ધારણ કર્યા, એ તારો ખોટો કૃત્ય છે.'
અપ્રવૃત્તં સુદુર્બુદ્ધે યસ્માદેતત્ત્વયા કૃતમ્। તસ્માદદ્ય પ્રભૃત્યેવ સ્ત્રી ત્વં સા પુરુષસ્તથા
હે અત્યંત દુર્ભાવનાવાળા, તું જે અયોગ્ય કામ કર્યું છે, તેથી આજથી તું સ્ત્રી રહેશે અને એ પુરુષ રહેશે.
તતઃ પ્રસાદયામાસુર્યક્ષા વૈશ્રવણં કિલ। સ્થૂણસ્યાર્થે કુરુષ્વાન્તં શાપસ્યેતિ પુનઃ પુનઃ
પછી યક્ષોએ વારંવાર વૈશ્વરવણને વિનંતી કરી: 'સ્થૂણના શાપનો અંત કરો.'
તતો મહાત્મા યક્ષેન્દ્રઃ પ્રત્યુવાચાનુગામિનઃ । સર્વાન્યક્ષગણાંસ્તાત શાપસ્યાન્તચિકીર્ષયા
પછી મહાત્મા યક્ષોના રાજાએ, શાપનો અંત લાવવાની ઈચ્છાથી, પોતાના અનુયાયી બધા યક્ષોને સંબોધ્યા.
શિખણ્ડિનિ હતે યક્ષાઃ સ્વં રૂપં પ્રતિપત્સ્યતે । સ્થૂણો યક્ષો નિરુદ્વેગો ભવત્વિતિ મહામનાઃ
'જ્યારે શિખંડિન મરશે, ત્યારે યક્ષ પોતાનું મૂળ રૂપ પાછું મેળવે; સ્થૂણ યક્ષ ચિંતામુક્ત રહે'—એમ મહાન આત્માએ કહ્યું.
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્દેવો યક્ષરાજઃ સુપૂજિતઃ । પ્રયયૌ સહિતઃ સર્વૈર્નિમેષાન્તરચારિભિઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, પૂજિત યક્ષરાજ ભગવાન પોતાના બધાં ક્ષણમાં ગમતાં યક્ષો સાથે ત્યાંથી વિદાય પામ્યા.
સ્થૂણસ્તુ શાપં સંપ્રાપ્ય તત્રૈવ ન્યવસત્તદા। સમયે ચાગમૂત્તૂર્ણં શિખણ્ડી તં ક્ષપાચરમ્
સ્થૂણે શાપ મળ્યા પછી ત્યાં જ રહ્યો; અને નિર્ધારિત સમયે શિખંડીએ એ રાત્રે ફરતા યક્ષ પાસે પહોંચ્યો.
સોઽભિગમ્યાબ્રવીદ્વાક્યં પ્રાપ્તોઽસ્મિ ભગવન્નિતિ। તમબ્રવીત્તતઃ સ્થૂણઃ પ્રીતોઽસ્મીતિ પુનઃ પુનઃ
એમ પહોંચી, તેણે કહ્યું: 'હું આવી ગયો છું, ભગવાન.' ત્યારે સ્થૂણે વારંવાર કહ્યું: 'હું ખુશ છું.'
આર્જવેનાગતં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રં શિખણ્ડિનમ્ । સર્વમેવ યથાવૃત્તમાચચક્ષે શિખણ્ડિને
શિખંડિન રાજપુત્રને નિષ્ઠાથી આવેલો જોઈ, સ્થૂણે તેને બધું જ જેવું બન્યું હતું તેમ કહી સંભળાવ્યું.
શપ્તો વૈશ્રવણેનાહં ત્વત્કૃતે પાર્થિવાત્મજ । ગચ્છેદાનીં યથાકામં ચર લોકાન્યથાસુખમ્
'હું તારા માટે વૈશ્વરવણ દ્વારા શાપિત થયો છું, હે રાજપુત્ર; હવે તું જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં જઈ, અને દુનિયામાં આનંદથી ફર.'
દિષ્ટમેતત્પુરા મન્યે ન શક્યમતિવર્તિતુમ્ । ગમનં તવ ચેતો હિ પૌલસ્ત્યસ્ય ચ દર્શનમ્
'મને લાગે છે કે આ પહેલેથી જ નિર્ધારિત હતું, અને ટાળી શકાતું નથી; તારો વિદાય અને પૌલસ્ત્યપુત્રનું દર્શન પણ.'
એવમુક્તઃ શિખણ્ડી તુ સ્થૂણયક્ષેણ ભારત । પ્રત્યાજગામ નગરં હર્વેણ મહતાવૃતઃ
સ્થૂણ યક્ષે એમ કહ્યા પછી, શિખંડિને, હે ભારત, મહાન સમૂહ સાથે શહેરમાં પાછો ફર્યો.
પૂજયામાસ વિવિધૈર્ગન્ધમાલ્યૈર્મહાધનૈઃ । દ્વિજાતીન્દેવતાશ્ચૈવ ચૈત્યાનથ ચતુષ્પથાન્
તેને વિવિધ સુગંધ, ફૂલો અને મોટાં દાનથી દ્વિજાતિ, દેવતાઓ, દેવસ્થાન અને ચોરાહાઓનું પૂજન કર્યું.
દ્રુપદઃ સહ પુત્રેણ સિદ્ધાર્થેન શિખણ્ડિના । મુદં ચ પરમાં લેભે પાઞ્ચાલ્યઃ સહ બાન્ધવૈઃ
દ્રુપદે પોતાના પુત્ર સિદ્ધાર્થ અને શિખંડિ સાથે, તથા પાંચાલ અને તેના સગાંઓ સાથે, પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.
શિષ્યાર્થં પ્રદદૌ ચાથ દ્રોણાય કુરુપુઙ્ગવ । શિખણ્ડિનં મહારાજ પુત્રં સ્ત્રીપૂર્વિણં તથા
પછી, પોતાના શિષ્યના હિત માટે, કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ દ્રુપદના પુત્ર શિખંડીને, જે પહેલાં સ્ત્રી હતા, દ્રોણને આપી દીધા, હે મહારાજ.
પ્રતિપેદે ચતુષ્પાદં ધનુર્વેદં નૃપાત્મજઃ। શિખણ્ડી સહ યુષ્માભિર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ
પછી દ્રુપદપુત્ર શિખંડીએ, તમારો અને પાર્ષત ધૃષ્ટદ્યુમ્ન સાથે, ધનુર્વેદના ચારેય ભાગોમાં પારંગતતા મેળવી.
મમ ત્વેતચ્ચરાસ્તાત યથાવત્પ્રત્યવેદયન્ । જડાન્ધબધિરાકારા યે મુક્તા દ્રપદે મયા
પણ, હે પિતા, મારા ગુપ્તચરો એ મને સાચી રીતે જાણ કરી કે દ્રુપદના ઘરે મેં જેમને મૂક્ત કર્યા હતા, અને જે મૂર્ખ, અંધ કે બહેરા દેખાતા હતા, તેઓ ખરેખર કોણ હતા.
એવમેષ મહારાજ સ્ત્રી પુમાન્દ્રુપદાત્મજઃ । સ સંભૂતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ શિખણ્ડી રથસત્તમઃ
આ રીતે, હે મહારાજ, દ્રુપદપુત્ર શિખંડીએ સ્ત્રી અને પુરુષ બંને સ્વરૂપ ધરાવ્યાં છે; એ એવા જ જન્મ્યા હતા, હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, અને રથીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ છે.