મન્ત્રિભિર્મન્ત્રિતં સાર્ધં ત્વયા પૃથુલલોચન। પુરસ્યાસ્યાવિનાશાય યચ્ચ રાજંસ્તથા કુરુ
મંત્રીઓ સાથે મળીને, હે વિશાળ નેત્રવાળા, આ શહેરની સુરક્ષા માટે જે યોગ્ય હોય તે કરો, હે રાજા.
દૈવં હિ માનુષોપેતં ભૃશં સિદ્ધ્યતિ પાર્થિવ । પરમ્પરવિરોધાદ્ધિ સિદ્ધિરસ્તિ ન ચૈતયોઃ
હે રાજા, માનવીય પ્રયત્ન સાથે જોડાયેલી દૈવી કૃપાથી જ સફળતા મળે છે; માત્ર વિરોધ કે પરંપરાથી સફળતા મળતી નથી.
તસ્માદ્વિધાય નગરે વિધાનં સચિવૈઃ સહ। અર્ચયસ્વ યથાકામં દૈવતાનિ વિશાંપતે
તેથી, મંત્રીઓ સાથે મળીને શહેરમાં યોગ્ય વ્યવસ્થા કરો અને તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે દેવતાઓની પૂજા કરો, હે પ્રજાના સ્વામી.
એવં સંભાષમાણૌ તુ દૃષ્ટ્વા શોકપરાયણૌ। શિખણ્ડિની તદા કન્યા વ્રીડિતેવ તપસ્વિની
એમ બંને દુઃખમાં ડૂબેલા વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે, શિખંડિની કન્યા લજ્જાથી, જાણે તપસ્યા કરતી હોય એમ, ત્યાં ઊભી રહી.
તતઃ સા ચિન્તયામાસ મન્કૃતે દુઃખિતાવુભૌ । ઇમાવિતિ તતશ્ચક્રે મતિં પ્રાણવિનાશને
પછી તેણે જોયું કે તેના કારણે માતા-પિતા બંને દુઃખી છે, તો તેણે મનમાં વિચાર્યું અને પોતાનું જીવન અંત કરવા નક્કી કર્યું.
એવં સા નિશ્ચયં કૃત્વા ભૃશં શોકપરાયણા। નિર્જગામ ગૃહં ત્યક્ત્વા ગહનં નિર્જનં વનમ્
આવી રીતે મનમાં નક્કી કરીને, ભારે દુઃખમાં ડૂબેલી તે ઘર છોડીને ઘન અને એકાંત વનમાં ચાલી ગઈ.
યક્ષેણર્દ્ધિમતા રાજન્સ્થૂણાકર્ણેન પાલિતમ્ । તદ્ભયાદેવ ચ જનો વિસર્જયતિ તદ્વનમ્
એ વન, રાજા, શક્તિશાળી યક્ષ સ્થૂણાકર્ણ દ્વારા રક્ષાતું હતું, અને તેના ડરથી લોકો એ વન તરફ જતાં નહોતા.
તત્ર ચ સ્થૂણભવનં સુધામૃત્તિકલેપનમ્ । લાજોલ્લાપિકધૂમાઢ્યમુચ્ચપ્રાકારતોરણમ્
ત્યાં સ્થૂણાનું ઘર હતું, જે ચૂન અને માટીથી પતેલું, લાજના ધૂમાડાથી ભરેલું અને ઊંચા કાંઠા તથા દરવાજા વડે શોભાયમાન હતું.
તન્પ્રવિશ્ય શિખણ્ડી સા દ્રુપદસ્યાત્મજા નૃપ । અનશ્નાના બહુતિથં શરીરમુદશોપયત્
ત્યાં પ્રવેશીને દ્રુપદની પુત્રી શિખંડીએ ઘણા દિવસો સુધી કંઈ ખાધું નહીં અને પોતાનું શરીર તપાવ્યું.
દર્શયામાસ તાં યક્ષઃ સ્થૂણો માર્દવસંયુતઃ । કિમર્થોઽયં તવારમ્ભઃ કરિષ્યે બ્રૂહિ માચિરમ્
યક્ષ સ્થૂણાએ, જે સ્વભાવથી નરમ હતો, તેને દેખાઈને કહ્યું: 'તમે અહીં શા માટે આવી છો? જલદી કહો, હું તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ.'
અશક્યયિતિ સા યક્ષં પુનઃ પુનરુવાચ હ। કરિષ્યામીતિ વૈ ક્ષિપ્રં પ્રત્યુવાચાથ ગુહ્યકઃ
તે યક્ષને વારંવાર કહેતી રહી કે 'આ શક્ય નથી', પણ ગુહ્યકે તરત જવાબ આપ્યો: 'હું કરી શકીશ.'
ધનેશ્વરસ્યાનુચરો વરદોઽસ્મિ નૃપાત્મજે। અદેયમપિ દાસ્યાદિ બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્
હું ધનના સ્વામીનો સેવક છું, રાજકુમારી, અને વરદાન આપનાર છું; અઘરું હોય તે પણ હું આપીશ—તમે તમારી ઈચ્છા કહો.
તતઃ શિખણ્ડી તત્સર્વમખિલેન ન્યવેદયત્। તસ્મૈ યક્ષપ્રધાનાય સ્થૂણાકર્ણાય ભારત
પછી શિખંડીએ બધું વિગતે યક્ષોના મુખ્ય સ્થૂણાકર્ણને કહી સંભળાવ્યું.
આપન્નો મે પિતા યક્ષ ન ચિરાન્નાશમેષ્યતિ। અભિયાસ્યતિ સક્રોધો દશાર્ણાધિપતિર્હિ તમ્
મારો પિતા મુશ્કેલીમાં છે, યક્ષ, અને વધુ સમય જીવશે નહીં; દશાર્નનો રાજા ગુસ્સામાં આવીને તેમના પર ચઢાઈ કરશે.
મન્નિમિત્તં મહોત્સાહઃ સહેમકવચો નૃપઃ । તસ્માદ્રક્ષસ્વ માં યક્ષ માતરં પિતરં ચ મે
એ રાજા, જે સોનાની કવચમાં અને બળવાન છે, મારા કારણે આવી રહ્યો છે; એટલે યક્ષ, મને, મારી માતા અને પિતાને બચાવો.
પ્રતિજ્ઞાતો હિ ભવતા દુઃખપ્રતિશમો મમ । ભવેયં પુરુષો યક્ષ ત્વત્પ્રસાદાદનિન્દિતઃ
તમે મારા દુઃખ દૂર કરવાનો વચન આપ્યું છે; યક્ષ, તમારી કૃપાથી હું નિર્દોષ પુરૂષ બની જઉં.
યાવદેવ સ રાજા વૈ નોપયાતિ પુરં મમ । તાવદેવ મહાયક્ષ પ્રસાદં કુરુ ગુહ્યક
જ્યાં સુધી એ રાજા મારા શહેરમાં ન આવે, ત્યાં સુધી, મહાયક્ષ, કૃપા કરીને મને આશીર્વાદ આપો.
શિખણ્ડિવાક્યં શ્રુત્વાઽથ સ યક્ષો ભરતર્ષભ । પ્રોવાચ મનસા ચિન્ત્ય દૈવેનોપનિપીડિતઃ
શિખંડીના વચન સાંભળી, યક્ષે મનમાં વિચાર્યું અને ભાગ્યના ભારથી દુઃખી થઈ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બોલ્યો.
ભવિતવ્યં તથા તદ્ધિ મમ દુઃખાય કૌરવ। ભદ્રે કામં કરિષ્યામિ સમયં તુ નિબોધ મે
એવું જ થવાનું છે, કૌરવ, ભલે મને દુઃખ થાય; સજ્જન, હું તમારી ઇચ્છા પૂરી કરીશ, પણ મારી એક શરત સાંભળો.
સ્વં તે પુંસ્ત્વં પ્રદાસ્યામિ સ્ત્રીત્વં ધારયિતાઽસ્મિ તે' કિંચિત્કાલં તુ તે દાસ્યે પુલ્લિઙ્ગં સ્વમિદં તવ। આગન્તવ્યં ત્વયા કાલે સત્યં ચૈવ વદસ્વ મે
હું તમારું પુરૂષત્વ આપું અને તમારું સ્ત્રીપણું લઈશ—થોડા સમય માટે તમારે મારું રૂપ મળશે, પણ યોગ્ય સમયે પાછું આપવું પડશે—મને સાચું વચન આપો.
પ્રભુઃ સંકલ્પસિદ્ધોઽસ્મિ કામચારી વિહંગમઃ । મત્પ્રસાદાત્પુરં ચૈવ ત્રાહિ બન્ધૂંશ્ચ કેવલમ્
હું ઇચ્છા મુજબ ફરતો અને સર્વશક્તિમાન છું; મારી કૃપાથી તમે તમારું શહેર અને પરિવાર બચાવી શકશો.
સ્ત્રીલિઙ્ગં ધારયિષ્યામિ તવેદં પાર્થિવાત્મજે। સત્યં મે પ્રતિજાનીહિ કરિષ્યામિ પ્રિયં તવ
હું તમારું સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીશ, રાજકુમારી, અને આ મારું વચન છે—મને સાચું વચન આપો, તો હું તમારી ઇચ્છા પૂરી કરીશ.
પ્રતિદાસ્યામિ ભગવન્પુલિઙ્ગં તવ સુવ્રત। કિંચિત્કાલાન્તરં સ્ત્રીત્વં ધારયસ્વ નિશાચર
હે ભક્તિશીલ, હું થોડા સમય પછી તને ફરીથી પુરૂષ સ્વરૂપ આપી દઈશ. એ સમય સુધી, હે રાત્રિમાં ફરનાર, તારે સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કરવું પડશે.
પ્રતિયાતે દશાર્ણે તુ પાર્થિવે હેમવર્મણિ । કન્યૈવ હિ ભવિષ્યામિ પુરુષસ્ત્વં ભવિષ્યસિ
જ્યારે દશાર્ણના રાજા હેમવર્મા અહીંથી જશે, ત્યારે હું ફરી કન્યા બની જઈશ અને તું પોતાનું પુરૂષ સ્વરૂપ પાછું મેળવી લેશે.
ઇત્યુક્ત્વા સમયં તત્ર ચક્રાતે તાવુભૌ નૃપ । અન્યોન્યસ્યાનભિદ્રોહે તૌ સંક્રામયતાં તતઃ
આ રીતે વાત કરીને, બંનેએ ત્યાં એકબીજાને છેતરપિંડી નહીં કરે એવી સંમતિ કરી અને પછી બંનેએ પોતપોતાનું સ્વરૂપ બદલી લીધું.
સ્ત્રીલિઙ્ગં ધારયામાસ સ્થૂણો યક્ષોઽથ ભારત । યક્ષરૂપં ચ તદ્દીપ્તં શિખણ્ડી પ્રત્યપદ્યત
પછી યક્ષ સ્થૂણોએ સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું અને શિખંડી એ તેજસ્વી યક્ષનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
તતઃ શિખણ્ડી પાઞ્ચાલ્યઃ પુંસ્ત્વમાસાદ્ય પાર્થિવ । વિવેશ નગરં હૃષ્ટઃ પિતરં ચ સમાસદત્
પછી પાંચાલરાજ દ્રુપદનો પુત્ર શિખંડી, પુરૂષત્વ પ્રાપ્ત કરીને, આનંદથી શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને પોતાના પિતાને મળવા ગયો.
યથાવૃત્તં તુ તત્સર્વમાચખ્યૌ દ્રુપદસ્ય તત્। `માતુશ્ચ રહિતે રાજન્પ્રસાદં યક્ષજં તદા।' દ્રુપદસ્તસ્ય તચ્છ્રુત્વા હર્ષમાહારયત્પરમ્
પછી તેણે જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું દ્રુપદને કહ્યુ અને એકાંતમાં માતાને યક્ષની કૃપાની વાત કરી. આ સાંભળીને દ્રુપદને ખૂબ આનંદ થયો.
સભાર્યસ્તચ્ચ સસ્માર મહેશ્વરવચસ્તદા । તતઃ સંપ્રેષયામાસ દશાર્ણાધિપતેર્નૃપઃ
પત્ની સાથે મળીને તેણે મહાદેવના વચનને યાદ કર્યા અને પછી રાજાએ દશાર્ણના રાજાને સંદેશ મોકલાવ્યો.
પુરુષોઽયં મમ સુતઃ શ્રદ્ધત્તાં મે ભવાનિતિ । અથ દાશાર્ણકો રાજા સહસાભ્યાગમત્તદા
"મારો આ પુત્ર હવે પુરૂષ છે—મારો વિશ્વાસ કરો." ત્યારબાદ દશાર્ણનો રાજા તરત જ આવી પહોંચ્યો.