ભાર્યા ચોઢા ત્વયા રાજન્દશાર્ણાધિપતેઃ સુતા। મયા ચ પ્રત્યભિહિતં દેવવાક્યાર્થદર્શનાત્। કન્યા ભૂત્વા પુમાન્ભાવીત્યેવં ચૈતદુપેક્ષિતમ્
હે રાજા, પછી તમે દશાર્ણના રાજાની દીકરી સાથે તેની વિવાહ પણ કરી દીધી; અને મેં દેવવાણીના અર્થને સમજીને જાહેર કર્યું કે આ કન્યા પછી પુરૂષ બનશે, તેથી આ વાતને અવગણવામાં આવી.
એતચ્છ્રુત્વા દ્રુપદો યજ્ઞસેનઃ સર્વં તત્ત્વં મન્ત્રવિદ્ભ્યો નિવેદ્ય। મન્ત્રં રાજા મન્ત્રયામાસ રાજન્ યથાયુક્તં રક્ષણે વૈ પ્રજાનામ્
આ બધું સાંભળીને યજ્ઞસેનપુત્ર દ્રુપદે, આખી વાત મંત્રીઓને કહી અને પછી, હે રાજા, પ્રજાની રક્ષા કેવી રીતે થાય એ માટે મંત્રણા કરી.
સંબન્ધકં ચૈવ સમર્થ્ય તસ્મિન્ દાશાર્ણકે વૈ નૃપતૌ નરેન્દ્ર। સ્વયં કૃત્વા વિપ્રલમ્ભં યથાવ- ન્મન્ત્ર્યૈકાગ્રો નિશ્ચયં વૈ જગામ
દશાર્ણના રાજા સાથે સંબંધ પक्का કરીને, પોતે જે યોગ્ય હતું તે પ્રમાણે છેતરપિંડી કરી, રાજાએ મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરીને નિશ્ચય કર્યો.
સ્વભાવગુપ્તં નગરમાપત્કાલે તુ ભારત। ગોપયામાસ રાજેન્દ્ર સર્વતઃ સમલઙ્કૃતમ્
હે ભારત, સંકટના સમયે રાજાએ શહેરને ચારે બાજુથી સુંદર રીતે સુરક્ષિત રાખ્યું અને તેની સાચી સ્થિતિ છુપાવી રાખી.
આર્તિં ચ પરમાં રાજા જગામ સહ ભાર્યયા। દશાર્ણપતિના સાર્ધં વિરોધે ભરતર્ષભ
દશાર્ણના રાજા સાથે વિવાદમાં, રાજા અને તેની રાણી બંનેને ખૂબ દુઃખ થયું, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
કથં સંબન્ધિના સાર્ધં ન મે સ્યાદ્વિગ્રહો મહાન્। ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા દેવતામર્ચયત્તદા
'મારા સંબંધીએ સાથે મોટો ઝઘડો ન થાય, તે કેવી રીતે ટાળી શકાય?' એવું વિચાર કરીને રાજાએ મનમાં દેવતાઓની પૂજા કરી.
તં તુ દૃષ્ટ્વા તદા રાજન્દેવી દેવપરં તદા। અર્ચાં પ્રયુઞ્જાનમથો ભાર્યા વચનમબ્રવીત્
એવી રીતે રાજાને પૂજામાં લીન જોઈ, દેવભક્ત રાણીએ પોતાના પતિને આ શબ્દો કહ્યા.
દેવાનાં પ્રતિપત્તિશ્ચ સત્યં સાધુમતા સતામ્ । કિમુ દુઃસ્વાર્ણવં પ્રાપ્ય તસ્માદર્ચયતાં ગુરૂન્
દેવતાઓની કૃપા સાચી અને સારા લોકો માટે હંમેશા લાભદાયી છે; પણ મુશ્કેલ સાગર સુધી પહોંચવાથી શું ફાયદો? તેથી, પૂજ્યજનની પૂજા કરો.
દૈવતાનિ ચ સર્વાણિ પૂજ્યનાં ભૂરિદક્ષિણમ્ । અગ્નયશ્ચાપિ હૃયન્તાં દાશાર્ણપ્રતિષેધને
બધી દેવતાઓની ભરપૂર દાનથી પૂજા થવી જોઈએ અને અગ્નિ પણ દશાર્ણના રાજાની અવરોધ માટે પ્રજ્વલિત થવો જોઈએ.
અયુદ્ધેન નિવૃત્તિં ચ મનસા ચિન્તય પ્રભો। દેવતાનાં પ્રસાદેન સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ
હે પ્રભુ, મનમાં વિચાર કરો કે યુદ્ધ વિના શાંતિ કેવી રીતે થાય; દેવતાઓની કૃપાથી બધું સારું થશે.
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રિતં સાર્ધં ત્વયા પૃથુલલોચન। પુરસ્યાસ્યાવિનાશાય યચ્ચ રાજંસ્તથા કુરુ
મંત્રીઓ સાથે મળીને, હે વિશાળ નેત્રવાળા, આ શહેરની સુરક્ષા માટે જે યોગ્ય હોય તે કરો, હે રાજા.
દૈવં હિ માનુષોપેતં ભૃશં સિદ્ધ્યતિ પાર્થિવ । પરમ્પરવિરોધાદ્ધિ સિદ્ધિરસ્તિ ન ચૈતયોઃ
હે રાજા, માનવીય પ્રયત્ન સાથે જોડાયેલી દૈવી કૃપાથી જ સફળતા મળે છે; માત્ર વિરોધ કે પરંપરાથી સફળતા મળતી નથી.
તસ્માદ્વિધાય નગરે વિધાનં સચિવૈઃ સહ। અર્ચયસ્વ યથાકામં દૈવતાનિ વિશાંપતે
તેથી, મંત્રીઓ સાથે મળીને શહેરમાં યોગ્ય વ્યવસ્થા કરો અને તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે દેવતાઓની પૂજા કરો, હે પ્રજાના સ્વામી.
એવં સંભાષમાણૌ તુ દૃષ્ટ્વા શોકપરાયણૌ। શિખણ્ડિની તદા કન્યા વ્રીડિતેવ તપસ્વિની
એમ બંને દુઃખમાં ડૂબેલા વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે, શિખંડિની કન્યા લજ્જાથી, જાણે તપસ્યા કરતી હોય એમ, ત્યાં ઊભી રહી.
તતઃ સા ચિન્તયામાસ મન્કૃતે દુઃખિતાવુભૌ । ઇમાવિતિ તતશ્ચક્રે મતિં પ્રાણવિનાશને
પછી તેણે જોયું કે તેના કારણે માતા-પિતા બંને દુઃખી છે, તો તેણે મનમાં વિચાર્યું અને પોતાનું જીવન અંત કરવા નક્કી કર્યું.
એવં સા નિશ્ચયં કૃત્વા ભૃશં શોકપરાયણા। નિર્જગામ ગૃહં ત્યક્ત્વા ગહનં નિર્જનં વનમ્
આવી રીતે મનમાં નક્કી કરીને, ભારે દુઃખમાં ડૂબેલી તે ઘર છોડીને ઘન અને એકાંત વનમાં ચાલી ગઈ.
યક્ષેણર્દ્ધિમતા રાજન્સ્થૂણાકર્ણેન પાલિતમ્ । તદ્ભયાદેવ ચ જનો વિસર્જયતિ તદ્વનમ્
એ વન, રાજા, શક્તિશાળી યક્ષ સ્થૂણાકર્ણ દ્વારા રક્ષાતું હતું, અને તેના ડરથી લોકો એ વન તરફ જતાં નહોતા.
તત્ર ચ સ્થૂણભવનં સુધામૃત્તિકલેપનમ્ । લાજોલ્લાપિકધૂમાઢ્યમુચ્ચપ્રાકારતોરણમ્
ત્યાં સ્થૂણાનું ઘર હતું, જે ચૂન અને માટીથી પતેલું, લાજના ધૂમાડાથી ભરેલું અને ઊંચા કાંઠા તથા દરવાજા વડે શોભાયમાન હતું.
તન્પ્રવિશ્ય શિખણ્ડી સા દ્રુપદસ્યાત્મજા નૃપ । અનશ્નાના બહુતિથં શરીરમુદશોપયત્
ત્યાં પ્રવેશીને દ્રુપદની પુત્રી શિખંડીએ ઘણા દિવસો સુધી કંઈ ખાધું નહીં અને પોતાનું શરીર તપાવ્યું.
દર્શયામાસ તાં યક્ષઃ સ્થૂણો માર્દવસંયુતઃ । કિમર્થોઽયં તવારમ્ભઃ કરિષ્યે બ્રૂહિ માચિરમ્
યક્ષ સ્થૂણાએ, જે સ્વભાવથી નરમ હતો, તેને દેખાઈને કહ્યું: 'તમે અહીં શા માટે આવી છો? જલદી કહો, હું તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ.'
અશક્યયિતિ સા યક્ષં પુનઃ પુનરુવાચ હ। કરિષ્યામીતિ વૈ ક્ષિપ્રં પ્રત્યુવાચાથ ગુહ્યકઃ
તે યક્ષને વારંવાર કહેતી રહી કે 'આ શક્ય નથી', પણ ગુહ્યકે તરત જવાબ આપ્યો: 'હું કરી શકીશ.'
ધનેશ્વરસ્યાનુચરો વરદોઽસ્મિ નૃપાત્મજે। અદેયમપિ દાસ્યાદિ બ્રૂહિ યત્તે વિવક્ષિતમ્
હું ધનના સ્વામીનો સેવક છું, રાજકુમારી, અને વરદાન આપનાર છું; અઘરું હોય તે પણ હું આપીશ—તમે તમારી ઈચ્છા કહો.
તતઃ શિખણ્ડી તત્સર્વમખિલેન ન્યવેદયત્। તસ્મૈ યક્ષપ્રધાનાય સ્થૂણાકર્ણાય ભારત
પછી શિખંડીએ બધું વિગતે યક્ષોના મુખ્ય સ્થૂણાકર્ણને કહી સંભળાવ્યું.
આપન્નો મે પિતા યક્ષ ન ચિરાન્નાશમેષ્યતિ। અભિયાસ્યતિ સક્રોધો દશાર્ણાધિપતિર્હિ તમ્
મારો પિતા મુશ્કેલીમાં છે, યક્ષ, અને વધુ સમય જીવશે નહીં; દશાર્નનો રાજા ગુસ્સામાં આવીને તેમના પર ચઢાઈ કરશે.
મન્નિમિત્તં મહોત્સાહઃ સહેમકવચો નૃપઃ । તસ્માદ્રક્ષસ્વ માં યક્ષ માતરં પિતરં ચ મે
એ રાજા, જે સોનાની કવચમાં અને બળવાન છે, મારા કારણે આવી રહ્યો છે; એટલે યક્ષ, મને, મારી માતા અને પિતાને બચાવો.
પ્રતિજ્ઞાતો હિ ભવતા દુઃખપ્રતિશમો મમ । ભવેયં પુરુષો યક્ષ ત્વત્પ્રસાદાદનિન્દિતઃ
તમે મારા દુઃખ દૂર કરવાનો વચન આપ્યું છે; યક્ષ, તમારી કૃપાથી હું નિર્દોષ પુરૂષ બની જઉં.
યાવદેવ સ રાજા વૈ નોપયાતિ પુરં મમ । તાવદેવ મહાયક્ષ પ્રસાદં કુરુ ગુહ્યક
જ્યાં સુધી એ રાજા મારા શહેરમાં ન આવે, ત્યાં સુધી, મહાયક્ષ, કૃપા કરીને મને આશીર્વાદ આપો.
શિખણ્ડિવાક્યં શ્રુત્વાઽથ સ યક્ષો ભરતર્ષભ । પ્રોવાચ મનસા ચિન્ત્ય દૈવેનોપનિપીડિતઃ
શિખંડીના વચન સાંભળી, યક્ષે મનમાં વિચાર્યું અને ભાગ્યના ભારથી દુઃખી થઈ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બોલ્યો.
ભવિતવ્યં તથા તદ્ધિ મમ દુઃખાય કૌરવ। ભદ્રે કામં કરિષ્યામિ સમયં તુ નિબોધ મે
એવું જ થવાનું છે, કૌરવ, ભલે મને દુઃખ થાય; સજ્જન, હું તમારી ઇચ્છા પૂરી કરીશ, પણ મારી એક શરત સાંભળો.
સ્વં તે પુંસ્ત્વં પ્રદાસ્યામિ સ્ત્રીત્વં ધારયિતાઽસ્મિ તે' કિંચિત્કાલં તુ તે દાસ્યે પુલ્લિઙ્ગં સ્વમિદં તવ। આગન્તવ્યં ત્વયા કાલે સત્યં ચૈવ વદસ્વ મે
હું તમારું પુરૂષત્વ આપું અને તમારું સ્ત્રીપણું લઈશ—થોડા સમય માટે તમારે મારું રૂપ મળશે, પણ યોગ્ય સમયે પાછું આપવું પડશે—મને સાચું વચન આપો.