ઇતિ સંચિન્ત્ય યત્નેન સમિત્રઃ સબલાનુગઃ । વઞ્ચિતોઽસ્મીતિ મન્વાનો માં કિલોદ્ધર્તુમિચ્છતિ
આ રીતે વિચારતા, મિત્રો અને સેનાની સાથે, તેણે મનમાં કહ્યું: 'હું છેતરાયો છું; એ ચોક્કસ મને નષ્ટ કરવા ઈચ્છે છે.'
કિમત્ર તથ્યં સુશ્રોણિ મિથ્યા કિં બ્રૂહિ શોભને । શ્રુત્વા ત્વત્તઃ શુભં વાક્યં સંવિધાસ્યામ્યહં તથા
'અહીં શું સાચું છે, સુંદર, અને શું ખોટું છે, કહો મને, સુંદર. તારા શુભ શબ્દો સાંભળીને હું તે પ્રમાણે કામ કરીશ.'
અહં હિ સંશયપ્રાપ્તો બાલા ચેયં શિખણ્ડિની । ત્વં ચ રાજ્ઞિ મહત્કૃચ્છ્રં સંપ્રાપ્તા વરવર્ણિનિ
'હું શંકામાં છું, અને શિખંડિની તો બાળક છે; અને તું, રાણી, મહાન મુશ્કેલીમાં આવી ગઈ છે.'
સા ત્વં સર્વવિમોક્ષાય તત્ત્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ। તથા વિદધ્યાં સુશ્રોણિ કૃત્યમાશુ શુચિસ્મિતે
'તેથી, સૌના મુક્તિ માટે, હું પૂછું છું ત્યારે તું સાચું કહો, જેથી, સુંદર અને હસતી, હું ઝડપથી જે કરવું જોઈએ તે કરી શકું.'
શિખણ્ડિનિ ચ મા ભૈસ્ત્વં વિધાસ્યે તત્ર તત્ત્વતઃ । કૃપયાહં વરારોહે વઞ્ચિતઃ પુત્રધર્મતઃ
'અને, શિખંડિની, તું ડર ના કર; હું બધું સાચી રીતે ગોઠવીશ. દયાથી, સુંદર, હું પુત્રના ધર્મમાં છેતરાયો છું.'
મયા દાશાર્ણકો રાજા વઞ્ચિતઃ સ મહીપતિઃ । તદાચક્ષ્વ મહાભાગે વિધાસ્યે તત્ર યદ્ધિતમ્
'મારા કારણે દશારણા રાજા છેતરાયો છે, એ મહાન રાજા. તેથી, મહાન ભાગ્યવાળી, તું મને કહો, હું અહીં જે યોગ્ય છે તે કરીશ.'
જનાતા હ નરેન્દ્રેણ ખ્યાપનાર્થં પરસ્ય વૈ । પ્રકાશં ચોદિતા દેવી પ્રત્યુવાચ મહીપતિમ્
પછી રાજાએ બધાને સાચી વાત જાણવા માટે રાણીને ખુલ્લેઆમ બોલાવ્યું, અને રાણીએ રાજાને સ્પષ્ટ રીતે બધું કહી દીધું.
તતઃ શિખણ્ડિનો માતા યથાતત્ત્વં નરાધિપ। આચચક્ષે મહાબાહો ભર્ત્ર કન્યાં શિખણ્ડિનીમ્
ત્યાં પછી શિખંડિનીની માતાએ, હે મહાબાહુ રાજા, સાચી વાત કહી કે તેની દીકરી શિખંડિનીને કન્યારૂપે વિવાહમાં આપી હતી.
અપુત્રયા મયા રાજન્સપત્નીનાં ભયાદિદમ્ । કન્યા શિખણ્ડિની જાતા પુરુષો વૈ નિવેદિતા
હે રાજા, મને પુત્ર નહોતો અને સાથી રાણીઓના ડરથી, મારી દીકરી શિખંડિની જે કન્યા રૂપે જન્મી હતી, તેને હું પુત્ર તરીકે જાહેર કરી દીધી.
ત્વયા ચૈવ નરશ્રેષ્ઠ તન્મે પ્રીત્યાઽનુમોદિતમ્ । પુત્રકર્મ કૃતં ચૈવ કન્યાયાઃ પાર્થિવર્ષભ
અને, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે પણ પ્રેમથી એ વાતને મંજૂરી આપી; તેથી કન્યાને પુત્ર તરીકે જે વિધિ થવી હતી, તે પણ કરાવી.
ભાર્યા ચોઢા ત્વયા રાજન્દશાર્ણાધિપતેઃ સુતા। મયા ચ પ્રત્યભિહિતં દેવવાક્યાર્થદર્શનાત્। કન્યા ભૂત્વા પુમાન્ભાવીત્યેવં ચૈતદુપેક્ષિતમ્
હે રાજા, પછી તમે દશાર્ણના રાજાની દીકરી સાથે તેની વિવાહ પણ કરી દીધી; અને મેં દેવવાણીના અર્થને સમજીને જાહેર કર્યું કે આ કન્યા પછી પુરૂષ બનશે, તેથી આ વાતને અવગણવામાં આવી.
એતચ્છ્રુત્વા દ્રુપદો યજ્ઞસેનઃ સર્વં તત્ત્વં મન્ત્રવિદ્ભ્યો નિવેદ્ય। મન્ત્રં રાજા મન્ત્રયામાસ રાજન્ યથાયુક્તં રક્ષણે વૈ પ્રજાનામ્
આ બધું સાંભળીને યજ્ઞસેનપુત્ર દ્રુપદે, આખી વાત મંત્રીઓને કહી અને પછી, હે રાજા, પ્રજાની રક્ષા કેવી રીતે થાય એ માટે મંત્રણા કરી.
સંબન્ધકં ચૈવ સમર્થ્ય તસ્મિન્ દાશાર્ણકે વૈ નૃપતૌ નરેન્દ્ર। સ્વયં કૃત્વા વિપ્રલમ્ભં યથાવ- ન્મન્ત્ર્યૈકાગ્રો નિશ્ચયં વૈ જગામ
દશાર્ણના રાજા સાથે સંબંધ પक्का કરીને, પોતે જે યોગ્ય હતું તે પ્રમાણે છેતરપિંડી કરી, રાજાએ મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરીને નિશ્ચય કર્યો.
સ્વભાવગુપ્તં નગરમાપત્કાલે તુ ભારત। ગોપયામાસ રાજેન્દ્ર સર્વતઃ સમલઙ્કૃતમ્
હે ભારત, સંકટના સમયે રાજાએ શહેરને ચારે બાજુથી સુંદર રીતે સુરક્ષિત રાખ્યું અને તેની સાચી સ્થિતિ છુપાવી રાખી.
આર્તિં ચ પરમાં રાજા જગામ સહ ભાર્યયા। દશાર્ણપતિના સાર્ધં વિરોધે ભરતર્ષભ
દશાર્ણના રાજા સાથે વિવાદમાં, રાજા અને તેની રાણી બંનેને ખૂબ દુઃખ થયું, હે ભારતવંશના શ્રેષ્ઠ.
કથં સંબન્ધિના સાર્ધં ન મે સ્યાદ્વિગ્રહો મહાન્। ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા દેવતામર્ચયત્તદા
'મારા સંબંધીએ સાથે મોટો ઝઘડો ન થાય, તે કેવી રીતે ટાળી શકાય?' એવું વિચાર કરીને રાજાએ મનમાં દેવતાઓની પૂજા કરી.
તં તુ દૃષ્ટ્વા તદા રાજન્દેવી દેવપરં તદા। અર્ચાં પ્રયુઞ્જાનમથો ભાર્યા વચનમબ્રવીત્
એવી રીતે રાજાને પૂજામાં લીન જોઈ, દેવભક્ત રાણીએ પોતાના પતિને આ શબ્દો કહ્યા.
દેવાનાં પ્રતિપત્તિશ્ચ સત્યં સાધુમતા સતામ્ । કિમુ દુઃસ્વાર્ણવં પ્રાપ્ય તસ્માદર્ચયતાં ગુરૂન્
દેવતાઓની કૃપા સાચી અને સારા લોકો માટે હંમેશા લાભદાયી છે; પણ મુશ્કેલ સાગર સુધી પહોંચવાથી શું ફાયદો? તેથી, પૂજ્યજનની પૂજા કરો.
દૈવતાનિ ચ સર્વાણિ પૂજ્યનાં ભૂરિદક્ષિણમ્ । અગ્નયશ્ચાપિ હૃયન્તાં દાશાર્ણપ્રતિષેધને
બધી દેવતાઓની ભરપૂર દાનથી પૂજા થવી જોઈએ અને અગ્નિ પણ દશાર્ણના રાજાની અવરોધ માટે પ્રજ્વલિત થવો જોઈએ.
અયુદ્ધેન નિવૃત્તિં ચ મનસા ચિન્તય પ્રભો। દેવતાનાં પ્રસાદેન સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ
હે પ્રભુ, મનમાં વિચાર કરો કે યુદ્ધ વિના શાંતિ કેવી રીતે થાય; દેવતાઓની કૃપાથી બધું સારું થશે.
મન્ત્રિભિર્મન્ત્રિતં સાર્ધં ત્વયા પૃથુલલોચન। પુરસ્યાસ્યાવિનાશાય યચ્ચ રાજંસ્તથા કુરુ
મંત્રીઓ સાથે મળીને, હે વિશાળ નેત્રવાળા, આ શહેરની સુરક્ષા માટે જે યોગ્ય હોય તે કરો, હે રાજા.
દૈવં હિ માનુષોપેતં ભૃશં સિદ્ધ્યતિ પાર્થિવ । પરમ્પરવિરોધાદ્ધિ સિદ્ધિરસ્તિ ન ચૈતયોઃ
હે રાજા, માનવીય પ્રયત્ન સાથે જોડાયેલી દૈવી કૃપાથી જ સફળતા મળે છે; માત્ર વિરોધ કે પરંપરાથી સફળતા મળતી નથી.
તસ્માદ્વિધાય નગરે વિધાનં સચિવૈઃ સહ। અર્ચયસ્વ યથાકામં દૈવતાનિ વિશાંપતે
તેથી, મંત્રીઓ સાથે મળીને શહેરમાં યોગ્ય વ્યવસ્થા કરો અને તમારી ઈચ્છા પ્રમાણે દેવતાઓની પૂજા કરો, હે પ્રજાના સ્વામી.
એવં સંભાષમાણૌ તુ દૃષ્ટ્વા શોકપરાયણૌ। શિખણ્ડિની તદા કન્યા વ્રીડિતેવ તપસ્વિની
એમ બંને દુઃખમાં ડૂબેલા વાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે, શિખંડિની કન્યા લજ્જાથી, જાણે તપસ્યા કરતી હોય એમ, ત્યાં ઊભી રહી.
તતઃ સા ચિન્તયામાસ મન્કૃતે દુઃખિતાવુભૌ । ઇમાવિતિ તતશ્ચક્રે મતિં પ્રાણવિનાશને
પછી તેણે જોયું કે તેના કારણે માતા-પિતા બંને દુઃખી છે, તો તેણે મનમાં વિચાર્યું અને પોતાનું જીવન અંત કરવા નક્કી કર્યું.
એવં સા નિશ્ચયં કૃત્વા ભૃશં શોકપરાયણા। નિર્જગામ ગૃહં ત્યક્ત્વા ગહનં નિર્જનં વનમ્
આવી રીતે મનમાં નક્કી કરીને, ભારે દુઃખમાં ડૂબેલી તે ઘર છોડીને ઘન અને એકાંત વનમાં ચાલી ગઈ.
યક્ષેણર્દ્ધિમતા રાજન્સ્થૂણાકર્ણેન પાલિતમ્ । તદ્ભયાદેવ ચ જનો વિસર્જયતિ તદ્વનમ્
એ વન, રાજા, શક્તિશાળી યક્ષ સ્થૂણાકર્ણ દ્વારા રક્ષાતું હતું, અને તેના ડરથી લોકો એ વન તરફ જતાં નહોતા.
તત્ર ચ સ્થૂણભવનં સુધામૃત્તિકલેપનમ્ । લાજોલ્લાપિકધૂમાઢ્યમુચ્ચપ્રાકારતોરણમ્
ત્યાં સ્થૂણાનું ઘર હતું, જે ચૂન અને માટીથી પતેલું, લાજના ધૂમાડાથી ભરેલું અને ઊંચા કાંઠા તથા દરવાજા વડે શોભાયમાન હતું.
તન્પ્રવિશ્ય શિખણ્ડી સા દ્રુપદસ્યાત્મજા નૃપ । અનશ્નાના બહુતિથં શરીરમુદશોપયત્
ત્યાં પ્રવેશીને દ્રુપદની પુત્રી શિખંડીએ ઘણા દિવસો સુધી કંઈ ખાધું નહીં અને પોતાનું શરીર તપાવ્યું.
દર્શયામાસ તાં યક્ષઃ સ્થૂણો માર્દવસંયુતઃ । કિમર્થોઽયં તવારમ્ભઃ કરિષ્યે બ્રૂહિ માચિરમ્
યક્ષ સ્થૂણાએ, જે સ્વભાવથી નરમ હતો, તેને દેખાઈને કહ્યું: 'તમે અહીં શા માટે આવી છો? જલદી કહો, હું તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ.'