સા કન્યા તપસા તેન દેહાર્ધેન વ્યજાયત । નદી ચ રાજન્વત્સેષુ કન્યા ચૈવાભવત્તદા
એ તપથી એનું અડધું શરીર કન્યા અને અડધું વત્સભૂમિમાં નદી બની ગયું, રાજા, એ સમયે એ એક સાથે નદી પણ અને કન્યા પણ હતી.
તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે તપસે ધૃતનિશ્ચયામ્। દૃષ્ટ્વા ન્યવર્તયંસ્તાત કિં કાર્યમિતિ ચાબ્રુવન્
પછી બધા તપસ્વીઓ, તપમાં દૃઢ મનવાળા, એને જોઈને પાછા વળ્યા અને પૂછ્યું: 'હવે શું કરવું?'
તાનુવાચ તતઃ કન્યા તપોવૃદ્ધાનૃષીંસ્તદા । નિરાકૃતાસ્મિ ભીષ્મેણ ભ્રંશિતા પતિધર્મતઃ
પછી એ કન્યાએ તપથી મહાન થયેલા ઋષિઓને કહ્યું: 'મને ભીષ્મએ અસ્વીકારી અને પતિના ધર્મથી વંચિત કરી.'
વધાર્થં તસ્ય દીક્ષા મે ન લોકાર્થં તપોધનાઃ । નિહત્ય ભીષ્મં ગચ્છેયં શાન્તિમિત્યેવ નિશ્ચયઃ
'મારો સંકલ્પ એના વિનાશ માટે છે, દુન્યવી લાભ માટે નહીં, હે તપસ્વીઓ. ભીષ્મને મારીને જ મને શાંતિ મળશે, એ જ મારો નિશ્ચય છે.'
યત્કૃતે દુઃખવસતિમિમાં પ્રાપ્તઽસ્મિ શાશ્વતીમ્ । પતિલોકાદ્વિહીના ચ નૈવ સ્ત્રી ન પુમાનિહ
'જેનાં કારણે હું આ સતત દુઃખના ઘર સુધી આવી છું, પતિના લોકથી વંચિત, અહીં હું સ્ત્રી પણ નથી અને પુરુષ પણ નથી.'
નાહત્વા યુધિ ગાઙ્ગેયં નિવર્તિષ્યે તપોધનાઃ । એષ મે હૃદિ સંકલ્પો યદિદં કથિતં મયા
'યુદ્ધમાં ગંગાપુત્ર ભીષ્મને મારી વિના હું પાછી ફરવાની નથી, હે તપસ્વીઓ. જે મેં કહ્યું એ જ મારો હૃદયનો સંકલ્પ છે.'
સ્ત્રીભાવે પરિનિર્વિણ્ણા પુંસ્ત્વાર્થે કૃતનિશ્ચયા । ભીષ્મે પ્રતિચિકીર્ષામિ નાસ્મિ વાર્યેતિ વૈ પુનઃ
'હવે સ્ત્રીપણાથી મને ઉબ આવી છે, પુરુષત્વ મેળવવાનો મારો દૃઢ નિશ્ચય છે. હું ભીષ્મ સામે કૃત્ય કરવા માંગું છું, હવે મને કોઈ રોકી શકશે નહીં.'
તાં દેવો દર્શયામાસ શૂલપાણિરુમાપતિઃ । મધ્યે તેષાં મહાર્ષીણાં સ્વેન રૂપેણ તાપસીમ્
પછી શિવદેવ, ત્રિશૂળધારી અને ઉમાપતિ, એ મહર્ષિઓ વચ્ચે પોતાના સ્વરૂપે એ તપસ્વિ કન્યાને દેખાયા.
છન્દ્યમાના વરેણાથ સા વવ્રે મત્પરાજયમ્ । હનિષ્યસીતિ તાં દેવઃ પ્રત્યુવાચ મનસ્વિનીમ્
જ્યારે દેવએ વર માંગવાનું કહ્યું, ત્યારે એણે મારી હાર માંગેલી; અને દેવએ એ દૃઢમનવાળી કન્યાને કહ્યું: 'તુ એને મારીશ.'
તતઃ સા પુનરેવાથ કન્યા રુદ્રમુવાચ હ। ઉપપદ્યેત્કથં દેવ સ્ત્રિયા યુધિ જયો મમ
પછી એ કન્યાએ ફરી રુદ્રને પૂછ્યું: 'હે દેવ, સ્ત્રી હોવા છતાં યુદ્ધમાં મને વિજય કેવી રીતે મળશે?'
સ્ત્રીભાવેન ચ મે ગાઢં મનઃ શાન્તમુમાપતે । પ્રતિશ્રુતશ્ચ ભૂતેશ ત્વયા ભીષ્મપરાજયઃ
'હે ઉમાપતિ, સ્ત્રીરૂપે મારું મન ખૂબ શાંત છે; છતાં, હે ભૂતનાથ, તમે ભીષ્મની હારનું વચન આપ્યું છે.'
યથા સ સત્યો ભવતિ તથા કુરુ વૃષધ્વજ । યથા હન્યાં સમાગમ્ય ભીષ્મં શાન્તનવં યુધિ
'હે વૃષધ્વજ, એ વચન સાચું થાય એ રીતે કરો, જેથી હું યુદ્ધમાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને મારી શકું.'
તામુવાચ મહાદેવઃ કન્યાં કિલ વૃષધ્વજઃ । ન મે વાગમૃતં પ્રાહ સત્યં ભદ્રે ભવિષ્યસિ
પછી મહાદેવ, વૃષધ્વજ, એ કન્યાને કહ્યું: 'મારા મોઢેથી કદી અસત્ય નીકળતું નથી; હે શુભે, તું નિશ્ચિત સફળ થશ.'
હનિષ્યસિ રણે ભીષ્મં પુરુષત્વં ચ લપ્સ્યતિ ।। સ્મરિષ્યસિ ચ તત્સર્વં દેહમન્યં ગતા સતી
'તુ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારીશ અને પુરુષત્વ પણ મેળવે છે. બીજું શરીર મેળવે ત્યારે આ બધું તને યાદ રહેશે.'
દ્રુપદસ્ય કુલે જાતા ભવિષ્યસિ મહારથઃ। શીઘ્રાસ્ત્રશ્ચિત્રયોધી ચ ભવિષ્યસિ સુસંમતઃ
દ્રુપદના કુળમાં જન્મીને, તું મહાન રથયોધા બનશે, શસ્ત્ર ચલાવવામાં ઝડપી અને લડવામાં અનોખો હશે, અને સૌના દિલમાં બહુ માન પામશે.
યથોક્તમેવ કલ્યાણિ સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ। ભવિષ્યસિ પુમાન્પશ્ચાત્કસ્માચ્ચિત્કાલપર્યયાત્
હે શુભલક્ષણી, મેં જે કહ્યું છે એ બધું જ એમ જ થશે; થોડા સમય પછી, તું પુરૂષ રૂપે જન્મીશ.
એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કપર્દી વૃષભધ્વજઃ। પશ્યતામેવ વિપ્રાણાં તત્રૈવાન્તરધીયત
આ રીતે કહીને, જટાધારી અને વૃષભધ્વજ મહાદેવ, બ્રાહ્મણોના નજર સામે જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતઃ સા પશ્યતાં તેષાં મહર્ષીણામનિન્દિતા । સમાહૃત્ય વનાત્તસ્માત્કાષ્ઠાનિ વરવર્ણિની
પછી, મહર્ષિઓની નજર સામે, નિર્દોષ અને સુંદર તે સ્ત્રીએ જંગલમાંથી લાકડાં ભેગાં કર્યા.
ચિતાં કૃત્વા સુમહતીં પ્રદાય ચ હુતાશનમ્ । પ્રદીપ્તેઽગ્નૌ મહારાજ રોષદીપ્તેન ચેતસા
પછી તેણે મોટી ચિતા તૈયાર કરી, અગ્નિને અર્પણ કરી, અને ગુસ્સાથી ભરેલા મનથી, રાજા, પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
ઉક્ત્વા ભીષ્મવધાયેતિ પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ । જ્યેષ્ઠા કાશિસુતા રાજન્યમુનામભિતો નદીમ્
'આ ભીષ્મના વધ માટે છે' એમ કહી, કાશીના રાજાની મોટી દીકરી યમુના નદીના કાંઠે અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.
કથં શિખણ્ડી ગાઙ્ગેય કન્યાં ભૂત્વા પુરા તદા। પુરુષોઽભૂદ્યુધિશ્રેષ્ઠ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ
હે યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ, શિખંડીએ પહેલા કન્યા બનીને પછી કેવી રીતે પુરૂષ રૂપ ધારણ કર્યું? દાદા, મને એ કહો.
ભાર્યા તુ તસ્ય રાજેન્દ્ર દ્રુપદસ્ય મહીપતેઃ। મહિષી દયિતા હ્યાસીદપુત્રા ચ વિશાંપતે
હે રાજાધિરાજ, દ્રુપદની પત્ની તેની પ્રિય રાણી હતી, પણ તેને સંતાન નહોતું.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દ્રુપદો વૈ મહીપતિઃ। અપત્યાર્થે મહારાજ તોષયામાસ શઙ્કરમ્
એ જ સમયે, દ્રુપદ રાજાએ સંતાનની ઈચ્છાથી મહાદેવને પ્રસન્ન કરવા માટે ઉપાય કર્યો.
અસ્માદ્વધાર્થં નિશ્ચિત્ય તપો ઘોરં સમાસ્થિતઃ। ઋતે કન્યાં મહાદેવ પુત્રો મેસ્યાદિતિ બ્રુવન્
શત્રુના વિનાશ માટે મનમાં નક્કી કરીને, તેણે કઠિન તપ કર્યું અને કહ્યું: 'મહાદેવ, દીકરી સિવાય મને પુત્ર મળે.'
ભગવન્પુત્રમિચ્છામિ ભીષ્મં પ્રતિચિકીર્ષયા । ઇત્યુક્તો દેવદેવેન સ્ત્રીપુમાંસ્તે ભવિષ્યતિ
'ભગવાન, ભીષ્મ સામે કાર્ય કરવા માટે હું પુત્ર ઈચ્છું છું,' એમ તેણે કહ્યું. દેવોના દેવએ જવાબ આપ્યો: 'એવી દીકરી થશે જે પછી પુરૂષ બનશે.'
નિવર્તસ્વ મહીપાલ નૈતઞ્જાત્વન્યથા ભવેત્ । સ તુ ગત્વા ચ નગરં ભાર્યામિદમુવાચ હ
'હે રાજા, પાછા જા; આ પ્રમાણે જ થશે, બીજું કંઈ શક્ય નથી,' એમ ભગવાને કહ્યું. પછી તે શહેરમાં ગયો અને પત્નીને આ વાત કહી.
કૃતો યત્નો મહાદેવસ્તપસાઽઽરાધિતો મયા । કન્યા ભૂત્વા પુમાન્ભાવી ઇતિ ચોક્તોસ્મિ શંભુના
'મેં ઘણો પ્રયત્ન કર્યો અને તપસ્યા કરીને મહાદેવને પ્રસન્ન કર્યો; શંભુએ મને કહ્યું કે દીકરી જન્મશે, જે પછી પુરૂષ બનશે.'
પુનઃ પુનર્યાચ્યમાનો દિષ્ટમિત્યબ્રવીચ્છિવઃ । નતદન્યચ્ચ ભવિતા ભવિતવ્યં હિ તત્તથા
પત્ની વારંવાર વિનંતી કરતી રહી, પણ શિવએ કહ્યું: 'આ તો નિશ્ચિત છે; બીજું કંઈ નહીં થાય. જે destined છે એ જ થશે.'
તતઃ સા નિયતા ભૂત્વા ઋતુકાલે મનસ્વિની । પત્ની દ્રુપદરાજસ્ય દ્રુપદં પ્રવિવેશ હ
પછી, તે બુદ્ધિશાળી અને નિયમિત સ્ત્રી, યોગ્ય સમયે દ્રુપદ રાજાની પત્ની બની.
લેભે ગર્ભં યથાકાલં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા । પાર્ષતસ્ય મહીપાલ યથા માં નારદોઽબ્રવીત્
પછી, નિયમ મુજબ અને યોગ્ય સમયે, તેણે ગર્ભ ધારણ કર્યો, હે રાજા, જેમ નારદે મને કહ્યું હતું.