સૈનામથાબ્રવીદ્રાજન્કૃતાઞ્જલિરનિન્દિતા ભીષ્મેણ સમરે રામો નિર્જિતશ્ચારુલોચનિ
પછી સેનાએ, રાજા, હાથ જોડીને નિર્દોષપણે કહ્યું: 'ભીષ્મે યુદ્ધમાં રામને હરાવ્યો હતો, હે સુંદર આંખવાળી.'
કોઽન્યસ્તમુત્સહેઞ્જેતુમુદ્યતેષું મહીપતિઃ । સાહં ભીષ્મવિનાશાય તપસ્તપ્સ્યે સુદારુણમ્
ભીષ્મે જ્યારે શસ્ત્ર ઉઠાવ્યા હોય ત્યારે બીજો કયો રાજા એને હરાવી શકે? એટલે, હું ભીષ્મના વિનાશ માટે ભારે તપ કરું છું.
વિચરામિ મહીં દેવિ યથા હન્યામહં નૃપમ્ । એતદ્વ્રતફલં દેવિ પરમસ્મિન્યથા હિ મે
હે દેવી, હું ધરતી પર ફરું છું જેથી એ રાજાને મારી શકું; આ જ મારા વ્રતનું ફળ છે, જે હું ઈચ્છું છું.
તતોઽબ્રવીત્સાગરગા જિહ્મં ચરસિ ભામિનિ। નૈષ કામોઽનવદ્યાઙ્ગિ શક્યઃ પ્રાપ્તું ત્વયાઽબલે
પછી સાગરકન્યાએ કહ્યું: 'હે તેજસ્વિ, તું વાંકું વર્તન કરે છે; હે નિર્દોષ અંગવાળી, આ ઈચ્છા તારા માટે પૂર્ણ થવાની નથી, હે દુર્બળ.'
યદિ ભીષ્મવિનાશાય કાશ્યે ચરસિ વૈ વ્રતમ્। વ્રતસ્થા ચ શરીરં ત્વં યદિ નામ વિમોક્ષ્યસિ
જો તું ખરેખર ભીષ્મના વિનાશ માટે આ વ્રત કરે છે અને વ્રત પાળતી પાળતી શરીર ત્યાગી દેશે—
નદી ભવિષ્યસિ શુભે કુટિલા વાર્ષિકોદકા। દુસ્તીર્થા ન તુ વિજ્ઞેયા વાર્ષિકી નાષ્ટમાસિકી
તો, હે શુભે, તું નદી બની જઈશ, વાંકી અને વરસાદમાં જ પાણીવાળી, દુર્લંઘ્ય; તને કાયમી નદી નહીં, પણ ઋતુઆધીન જ ઓળખાશે.
ભીમગ્રાહવતી ઘોરા સર્વભૂતભયંકરી । એવમુક્ત્વા તતો રાજન્કાશિકન્યાં ન્યવર્તત
ભયાનક પ્રવાહવાળી, બધા જીવોને ડરાવતી એવી નદી જેવી, એમ કહીને કાશી નગરીની રાજકન્યા પાછી વળી.
માતા મમ મહાભાગા સ્મયમાનેવ ભામિની । કદાચિદષ્ટમે માસિ કદાચિદ્દશમે તથા। ન પ્રાશ્નીતોદકમપિ પુનઃ સા વરવર્ણિની
મારી માતા, બહુ પવિત્ર અને હંમેશા હસતી રહેતી, ક્યારેક આઠમા મહિને, તો ક્યારેક દસમામાં પણ, ફરી પાણી પણ પીતી નહોતી, હે સુંદર.
સા વત્સભૂમિં કૌરવ્ય તીર્થલોભાત્તતસ્તતઃ । પતિતા પરિધાવન્તી પુનઃ કાશિપતેઃ સુતા
કશી નગરીની એ રાજકન્યા તીર્થની લાલચમાં વત્સભૂમિમાં અહીં-ત્યાં દોડતી ફરી.
સા નદી વત્સભૂમ્યાં તુ પ્રથિતામ્બેતિ ભારત । વાર્ષિકી ગ્રાહબહુલા દુસ્તીર્થા કુટિલા તથા
એ નદી વત્સભૂમિમાં અંબા નામે જાણીતી થઈ, વરસાદમાં ફૂલીને, ઘણા મગરવાળી, પાર પડવી મુશ્કેલ અને વળાંકવાળી.
સા કન્યા તપસા તેન દેહાર્ધેન વ્યજાયત । નદી ચ રાજન્વત્સેષુ કન્યા ચૈવાભવત્તદા
એ તપથી એનું અડધું શરીર કન્યા અને અડધું વત્સભૂમિમાં નદી બની ગયું, રાજા, એ સમયે એ એક સાથે નદી પણ અને કન્યા પણ હતી.
તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે તપસે ધૃતનિશ્ચયામ્। દૃષ્ટ્વા ન્યવર્તયંસ્તાત કિં કાર્યમિતિ ચાબ્રુવન્
પછી બધા તપસ્વીઓ, તપમાં દૃઢ મનવાળા, એને જોઈને પાછા વળ્યા અને પૂછ્યું: 'હવે શું કરવું?'
તાનુવાચ તતઃ કન્યા તપોવૃદ્ધાનૃષીંસ્તદા । નિરાકૃતાસ્મિ ભીષ્મેણ ભ્રંશિતા પતિધર્મતઃ
પછી એ કન્યાએ તપથી મહાન થયેલા ઋષિઓને કહ્યું: 'મને ભીષ્મએ અસ્વીકારી અને પતિના ધર્મથી વંચિત કરી.'
વધાર્થં તસ્ય દીક્ષા મે ન લોકાર્થં તપોધનાઃ । નિહત્ય ભીષ્મં ગચ્છેયં શાન્તિમિત્યેવ નિશ્ચયઃ
'મારો સંકલ્પ એના વિનાશ માટે છે, દુન્યવી લાભ માટે નહીં, હે તપસ્વીઓ. ભીષ્મને મારીને જ મને શાંતિ મળશે, એ જ મારો નિશ્ચય છે.'
યત્કૃતે દુઃખવસતિમિમાં પ્રાપ્તઽસ્મિ શાશ્વતીમ્ । પતિલોકાદ્વિહીના ચ નૈવ સ્ત્રી ન પુમાનિહ
'જેનાં કારણે હું આ સતત દુઃખના ઘર સુધી આવી છું, પતિના લોકથી વંચિત, અહીં હું સ્ત્રી પણ નથી અને પુરુષ પણ નથી.'
નાહત્વા યુધિ ગાઙ્ગેયં નિવર્તિષ્યે તપોધનાઃ । એષ મે હૃદિ સંકલ્પો યદિદં કથિતં મયા
'યુદ્ધમાં ગંગાપુત્ર ભીષ્મને મારી વિના હું પાછી ફરવાની નથી, હે તપસ્વીઓ. જે મેં કહ્યું એ જ મારો હૃદયનો સંકલ્પ છે.'
સ્ત્રીભાવે પરિનિર્વિણ્ણા પુંસ્ત્વાર્થે કૃતનિશ્ચયા । ભીષ્મે પ્રતિચિકીર્ષામિ નાસ્મિ વાર્યેતિ વૈ પુનઃ
'હવે સ્ત્રીપણાથી મને ઉબ આવી છે, પુરુષત્વ મેળવવાનો મારો દૃઢ નિશ્ચય છે. હું ભીષ્મ સામે કૃત્ય કરવા માંગું છું, હવે મને કોઈ રોકી શકશે નહીં.'
તાં દેવો દર્શયામાસ શૂલપાણિરુમાપતિઃ । મધ્યે તેષાં મહાર્ષીણાં સ્વેન રૂપેણ તાપસીમ્
પછી શિવદેવ, ત્રિશૂળધારી અને ઉમાપતિ, એ મહર્ષિઓ વચ્ચે પોતાના સ્વરૂપે એ તપસ્વિ કન્યાને દેખાયા.
છન્દ્યમાના વરેણાથ સા વવ્રે મત્પરાજયમ્ । હનિષ્યસીતિ તાં દેવઃ પ્રત્યુવાચ મનસ્વિનીમ્
જ્યારે દેવએ વર માંગવાનું કહ્યું, ત્યારે એણે મારી હાર માંગેલી; અને દેવએ એ દૃઢમનવાળી કન્યાને કહ્યું: 'તુ એને મારીશ.'
તતઃ સા પુનરેવાથ કન્યા રુદ્રમુવાચ હ। ઉપપદ્યેત્કથં દેવ સ્ત્રિયા યુધિ જયો મમ
પછી એ કન્યાએ ફરી રુદ્રને પૂછ્યું: 'હે દેવ, સ્ત્રી હોવા છતાં યુદ્ધમાં મને વિજય કેવી રીતે મળશે?'
સ્ત્રીભાવેન ચ મે ગાઢં મનઃ શાન્તમુમાપતે । પ્રતિશ્રુતશ્ચ ભૂતેશ ત્વયા ભીષ્મપરાજયઃ
'હે ઉમાપતિ, સ્ત્રીરૂપે મારું મન ખૂબ શાંત છે; છતાં, હે ભૂતનાથ, તમે ભીષ્મની હારનું વચન આપ્યું છે.'
યથા સ સત્યો ભવતિ તથા કુરુ વૃષધ્વજ । યથા હન્યાં સમાગમ્ય ભીષ્મં શાન્તનવં યુધિ
'હે વૃષધ્વજ, એ વચન સાચું થાય એ રીતે કરો, જેથી હું યુદ્ધમાં શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને મારી શકું.'
તામુવાચ મહાદેવઃ કન્યાં કિલ વૃષધ્વજઃ । ન મે વાગમૃતં પ્રાહ સત્યં ભદ્રે ભવિષ્યસિ
પછી મહાદેવ, વૃષધ્વજ, એ કન્યાને કહ્યું: 'મારા મોઢેથી કદી અસત્ય નીકળતું નથી; હે શુભે, તું નિશ્ચિત સફળ થશ.'
હનિષ્યસિ રણે ભીષ્મં પુરુષત્વં ચ લપ્સ્યતિ ।। સ્મરિષ્યસિ ચ તત્સર્વં દેહમન્યં ગતા સતી
'તુ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારીશ અને પુરુષત્વ પણ મેળવે છે. બીજું શરીર મેળવે ત્યારે આ બધું તને યાદ રહેશે.'
દ્રુપદસ્ય કુલે જાતા ભવિષ્યસિ મહારથઃ। શીઘ્રાસ્ત્રશ્ચિત્રયોધી ચ ભવિષ્યસિ સુસંમતઃ
દ્રુપદના કુળમાં જન્મીને, તું મહાન રથયોધા બનશે, શસ્ત્ર ચલાવવામાં ઝડપી અને લડવામાં અનોખો હશે, અને સૌના દિલમાં બહુ માન પામશે.
યથોક્તમેવ કલ્યાણિ સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ। ભવિષ્યસિ પુમાન્પશ્ચાત્કસ્માચ્ચિત્કાલપર્યયાત્
હે શુભલક્ષણી, મેં જે કહ્યું છે એ બધું જ એમ જ થશે; થોડા સમય પછી, તું પુરૂષ રૂપે જન્મીશ.
એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કપર્દી વૃષભધ્વજઃ। પશ્યતામેવ વિપ્રાણાં તત્રૈવાન્તરધીયત
આ રીતે કહીને, જટાધારી અને વૃષભધ્વજ મહાદેવ, બ્રાહ્મણોના નજર સામે જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતઃ સા પશ્યતાં તેષાં મહર્ષીણામનિન્દિતા । સમાહૃત્ય વનાત્તસ્માત્કાષ્ઠાનિ વરવર્ણિની
પછી, મહર્ષિઓની નજર સામે, નિર્દોષ અને સુંદર તે સ્ત્રીએ જંગલમાંથી લાકડાં ભેગાં કર્યા.
ચિતાં કૃત્વા સુમહતીં પ્રદાય ચ હુતાશનમ્ । પ્રદીપ્તેઽગ્નૌ મહારાજ રોષદીપ્તેન ચેતસા
પછી તેણે મોટી ચિતા તૈયાર કરી, અગ્નિને અર્પણ કરી, અને ગુસ્સાથી ભરેલા મનથી, રાજા, પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
ઉક્ત્વા ભીષ્મવધાયેતિ પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ । જ્યેષ્ઠા કાશિસુતા રાજન્યમુનામભિતો નદીમ્
'આ ભીષ્મના વધ માટે છે' એમ કહી, કાશીના રાજાની મોટી દીકરી યમુના નદીના કાંઠે અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ.