તથૈવાત્તશરો ધન્વી તથૈવ દૃઢનિશ્ચયઃ । સ્થિતોઽહમાહવે યોદ્ધું તતસ્તે રામમબ્રુવન્
હું પણ એ જ રીતે ધનુષ બાંધી, તીરો તૈયાર રાખી, દૃઢ નિશ્ચયથી યુદ્ધમાં ઊભો રહ્યો; ત્યારે તેઓએ રામને કહ્યું.
સમેત્ય સહિતા ભૂયઃ સમરે ભૃગુનન્દનમ્ । નાવનીતં હિ હૃદયં વિપ્રાણાં શામ્ય ભાર્ગવ
પછી બધા ફરીથી ભેગા થયા અને ભૃગુવંશી રામને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોના હૃદય કઠોર નથી; ભર્ગવ, મન શાંત રાખો.'
રામ રામ નિવર્તસ્વ યુદ્ધાદસ્માદ્દ્વિજોત્તમ । અવધ્યો વૈ ત્વયા ભીષ્મસ્ત્વં ચ ભીષ્મસ્ય ભાર્ગવ
'રામ, રામ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ યુદ્ધમાંથી પાછા ફરો; ભીષ્મને તું મારી શકતો નથી અને ભીષ્મ પણ તને મારી શકતો નથી, ભર્ગવ.'
એવં બ્રુવન્તસ્તે સર્વે પ્રતિરુદ્ધ્ય રણાજિરમ્ । ન્યાસયાઞ્ચક્રિરે શસ્ત્રં પિતરો ભૃગુનન્દનમ્
આ રીતે તેઓ બધાએ યુદ્ધમય મેદાન રોકી દીધું અને ભૃગુપુત્રના સામે પોતાના શસ્ત્રો મૂકી દીધા.
તતોઽહં પુનરેવાથ તાનષ્ટૌ બ્રહ્મવાદિનઃ । અદ્રાક્ષં દીપ્યમાનાન્વૈ ગ્રહાનષ્ટાવિવોદિતાન્
પછી મેં ફરીથી એ આઠ બ્રાહ્મણ ઋષિઓને જોયા, જે આઠ ગ્રહોની જેમ તેજસ્વી લાગતા હતા.
તે માં સપ્રણયં વાક્યમબ્રુવન્સમરે સ્થિતમ્ । પ્રૈહિ રામં મહાબાહો ગુરું લોકહિતં કુરુ
તેઓએ મને પ્રેમથી કહ્યું, જ્યારે હું યુદ્ધમાં ઊભો હતો: 'મહાબાહુ, રામ પાસે જા, ગુરુને માન આપ અને જગતનું કલ્યાણ કર.'
દૃષ્ટ્વા નિવર્તિતં રામં સુહૃદ્વાક્યેન તેન વૈ। લોકાનાં ચ હિતં કુર્વન્નહમપ્યાદદે વચઃ
મિત્રના વચનથી રામ પાછો ફર્યો અને લોકહિત માટે કાર્ય કર્યું, એ જોઈને મેં પણ તેમનું વચન સ્વીકાર્યું.
તતોઽહં રામમાસાદ્ય વવન્દે ભૃશવિક્ષતઃ। રામશ્ચાભ્યુત્સ્મયન્પ્રેમ્ણા મામુવાચ મહાતપાઃ
પછી હું રામ પાસે ગયો, ઘણો ઘાયલ હતો, અને તેને વંદન કર્યું; મહાતપસ્વી રામે પ્રેમથી સ્મિત કરીને મને કહ્યું.
ત્વત્સમો નાસ્તિ લોકેઽસ્મિન્ક્ષત્રિયઃ પૃથિવીચરઃ । ગમ્યતાં ભીષ્મ યુદ્ધેઽસ્મિંસ્તોષિતોઽહં ભૃશં ત્વયા
'ભીષ્મ, પૃથ્વી પર તારા સમો કોઈ ક્ષત્રિય નથી; હવે તું જા, હું તારા પરાક્રમથી ખૂબ સંતોષ પામ્યો છું.'
મમ ચૈવ સમક્ષં તાં કન્યામાહૂય ભાર્ગવઃ। ઉક્તવાન્દીનયા વાચા મધ્યે તેષાં મહાત્મનામ્
પછી ભર્ગવે બધા મહાત્માઓની હાજરીમાં એ કન્યાને બોલાવી અને નમ્ર વાણીમાં તેને કહ્યું.
પ્રત્યક્ષમેતલ્લોકાનાં સર્વેષામેવ ભામિનિ । યથાશક્ત્યા મયા યુદ્ધં કૃતં વૈ પૌરુષં પરમ્
હે સૌંદર્યવતી, બધાં લોકોએ જોઈ લીધું છે કે મેં મારી શક્તિ પ્રમાણે યુદ્ધ કર્યું છે અને શ્રેષ્ઠ પરાક્રમ બતાવ્યો છે.
ન ચૈવમપિ શક્નોમિ ભીષ્મં શસ્ત્રભૃતાં વરમ્ । વિશેષયિતુમત્યર્થમુત્તમાસ્ત્રાણિ દર્શયન્
છતાં પણ, હું શસ્ત્રધારી મહાન ભીષ્મને, શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રો બતાવ્યા છતાં, હરાવી શક્યો નથી.
એષા મે પરમા શક્તિરેતન્મે પરમં બલમ્ । યથેષ્ટં ગમ્યતાં ભદ્રે કિમન્યદ્વા કરોમિ તે
આ મારી સૌથી મોટી શક્તિ છે, આ મારું સર્વોચ્ચ બળ છે. હવે, હે શુભે, તું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે જઈ શકે છે—હું તારા માટે બીજું શું કરી શકું?
ભીષ્મમેવ પ્રપદ્યસ્વ ન તેઽન્યા વિદ્યતે ગતિઃ । નિર્જિતો હ્યસ્મિ ભીષ્મેણ મહાસ્ત્રાણિ પ્રમુઞ્ચતા
તું હવે માત્ર ભીષ્મનો આશરો લે, તારે બીજો કોઈ માર્ગ નથી. હું તો ભીષ્મના મહાન અસ્ત્રો સામે હાર માન્યો છું.
એવમુક્ત્વા તતો રામો વિનિઃશ્વસ્ય મહામનાઃ । તૂષ્મીમાસીત્તતઃ કનક્યા પ્રોવાચ ભૃગુનન્દનમ્
આ રીતે કહીને મહાન આત્માવાળા રામે ઊંડો શ્વાસ લીધો અને મૌન રહ્યો; પછી કન્યાએ ભૃગુવંશી રામને કહ્યું.
ભગવન્નેવમેવૈતદ્યથાઽઽહ ભગવાંસ્તથા । અજેયો યુધિ ભીષ્મોઽયમપિ દેવૈરુદારધીઃ
ભગવાન, તમે જે કહ્યું એ સાચું છે; ભીષ્મ તો યુદ્ધમાં દેવતાઓથી પણ અપરાજિત છે અને ઉદાર બુદ્ધિવાળા છે.
યથાશક્તિ યથોત્સાહં મમ કાર્યં કૃતં ત્વયા । અનિવાર્યં રણે વીર્યમસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ
તમે મારી માટે જેટલું શક્ય હતું અને જેટલી તમારી શક્તિ હતી એટલું બધું કર્યું છે; યુદ્ધમાં ભીષ્મનું બળ અને વિવિધ અસ્ત્રો કોઈ રોકી શકતું નથી.
ને ચૈવ શક્યતે યુદ્ધે વિશેષયિતુમન્તતઃ । ન ચાહમેનં યાસ્યામિ પુનર્ભીષ્મં કથંચન
યુદ્ધમાં કોઈ પણ રીતે તેને હરાવી શકાય તેમ નથી; અને હવે હું ફરી ક્યારેય ભીષ્મ પાસે જઇશ નહીં.
ગમિષ્યામિ તુ તત્રાહં યત્ર ભીષ્મં તપોધન । સમરે પાતયિષ્યામિ સ્વયમેવ ભૃગૂદ્વહ
પણ હવે હું ત્યાં જઇશ, જ્યાં ભીષ્મ છે; હે મહાન તપસ્વી, યુદ્ધમાં હું પોતે જ તેને પાડીશ, હે ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ.
એવમુક્ત્વા યયૌ કન્યા રોષવ્યાકુલલોચના । તાપસ્યે ધૃતસંકલ્પા સા મે ચિન્તયતી વધમ્
આવી રીતે કહીને, ગુસ્સાથી આંખો લાલ થયેલી કન્યા ત્યાંથી ચાલી ગઈ; તપ માટે દૃઢ સંકલ્પ કરીને, તે ભીષ્મના વિનાશનો વિચાર કરતી રહી.
તતો મહેન્દ્રં સહિતૈરમુનિભિર્ભૃગુસત્તમઃ । યથાઽઽગતં તથા સોઽગન્મામુપામન્ત્ર્ય ભારત
પછી, હે ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ, મેં બીજા ઋષિઓ સાથે મહેન્દ્ર પાસે જઈને, જેમ આવ્યો હતો તેમ, તમારો વિદાય લઈને પાછો ફર્યો.
તતો રથં સમારુહ્ય સ્તૂયમાનો દ્વિજાતિભિઃ । પ્રવિશ્ય નગરં માત્રે સત્યવત્યૈ ન્યવેદયમ્
પછી, દ્વિજાતિઓ દ્વારા પ્રશંસા પામતો, હું રથ પર ચડીને શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને મારી માતા સત્યવતીને બધું કહી સંભળાવ્યું.
યથાવૃત્તં મહારાજ સા ચ માં પ્રત્યનન્દત। પુરુષાંશ્ચાદિશં પ્રાજ્ઞાન્કન્યાવૃત્તાન્તકર્મણિ
જેમ બન્યું તેમ, હે મહારાજ, મારી માતાએ મને આનંદપૂર્વક મળ્યું; અને કન્યાના વિષયમાં બુદ્ધિશાળી પુરુષોને સૂચના આપી.
દિવસે દિવસે હ્યસ્યા ગતિજલ્પિતચેષ્ટિતમ્ । પ્રત્યાહરંશ્ચ મે યુક્તાઃ સ્થિતાઃ પ્રિયહિતે સદા
દરરોજ, મારા કલ્યાણ માટે ચિંતિત રહેનારા લોકો એ કન્યાની ચાલ-ચલન, બોલચાલ અને વર્તન વિશે મને જાણ કરતા.
યદૈવ હિ વનં પ્રાયાત્સા કન્યા તપસે ધૃતા। તદૈવ વ્યથિતો દીનો ગતચેતા ઇવાભવમ્
જ્યારે એ કન્યા તપ માટે વનમાં ગઈ, ત્યારે જ હું ખૂબ દુઃખી અને વ્યાકુળ થયો, જાણે મને સંજ્ઞાન જ ન રહી હોય.
ન હિ માં ક્ષત્રિયઃ કશ્ચિદ્વીર્યેણ વ્યજયદ્યુધિ । ઋતે બ્રહ્મવિદસ્તાત તપસા સંશિતવ્રતાત્
મને યુદ્ધમાં કોઈ ક્ષત્રિયે ક્યારેય બળથી હરાવ્યો નથી, સિવાય એ બ્રાહ્મણને, જે તપ અને દૃઢ વ્રત ધરાવે છે.
અપિ ચૈતન્મયા રાજન્નારદેઽપિ નિવેદિતમ્ । વ્યાસે ચૈવ તથા કાર્યં તૌ ચોભૌ મામવોચતામ્
અને, હે રાજા, મેં આ વાત નારદજી અને વ્યાસજીને પણ કહી હતી; બંનેએ મને યોગ્ય રીતે જવાબ આપ્યો.
ન વિષાદસ્ત્વયા કાર્યો ભીષ્મ કાશિસુતાં પ્રતિ। દૈવં પુરુષકારેણ કો નિવર્તિતુમુત્સહેત્
હે ભીષ્મ, કાશીરાજની પુત્રી અંગે તું દુઃખી ન થા; મનુષ્યના પ્રયત્નથી ભાગ્યને કોણ રોકી શકે?
સા કન્યા તુ મહારાજ પ્રવિશ્યાશ્રમમણ્ડલમ્ । યમુનાતીરમાશ્રિત્ય તપસ્તેપેઽતિમાનુષમ્
એ કન્યાએ, રાજા, આશ્રમના પ્રાંગણમાં પ્રવેશ કર્યો અને યમુનાના કાંઠે રહીને માનવ શક્તિથી બહાર એવા કઠોર તપ કર્યા.
નિરાહારા કૃશા રૂક્ષા જટિલા મલપઙ્કિની । ષણ્માસાન્વાયુભક્ષા ચ સ્થાણુભૂતા તપોધના
એ કન્યા ઉપવાસ કરતી, દુર્બળ, કઠણ, ઝાંટા વાળવાળી અને ગંદકીથી લપેટાયેલી હતી; છ મહિના સુધી ફક્ત હવા પર જીવી, એક સ્થિર સ્તંભ જેવી ઊભી રહી, અને તપથી ભરપૂર હતી.