સ વક્ષસિ પાપતોગ્રઃ શરો વ્યાલ ઇવ શ્વસન્ । મહીં રાજંસ્તતશ્ચાહમગમં રુધિરાવિલઃ
એ ભયાનક બાણ, ફુફકારતા સાપ જેવો, મારા છાતીમાં વાગ્યો, હે રાજા, અને હું લોહીથી લથપથ થઈ જમીન પર પડી ગયો.
સંપ્રાપ્ય તુ પુનઃ સંજ્ઞાં જામદઘ્ન્યાય ધીમતે । પ્રાહિણ્વં વિમલાં શક્તિં જ્વલન્તીમશનીમિવ
પછી ફરીથી મને જ્ઞાન આવ્યું ત્યારે, હું સમજદારીથી, જામદગ્નિના પુત્ર તરફ વીજળી જેવો તેજસ્વી અને નિર્મળ ભાલો ફેંક્યો.
સા તસ્ય દ્વિજમુખ્યસ્ય નિપપાત ભુજાન્તરે । વિહ્વલશ્ચાભવદ્રાજન્વેપથુશ્ચૈનમાવિશત્
એ શસ્ત્ર બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેના હાથ વચ્ચે પડ્યું; તે ગભરાઈ ગયો, હે રાજા, અને તેને કાંપણી પકડી.
તત એનં પરિષ્વજ્ય સખા વિપ્રો મહાતપાઃ । અકૃતવ્રણઃ શુભૈર્વાક્યૈરાશ્વાસયદનેકધા
પછી તેના મિત્ર, મહાન તપસ્વી બ્રાહ્મણએ તેને ભેટી લીધો અને પોતે અઘાત ન લાગેલા હોવા છતાં, શુભ શબ્દોમાં અનેક રીતે તેને ધીરજ આપી.
સમાશ્વસ્તસ્તતો રામઃ ક્રોધામર્ષસમન્વિતઃ । પ્રાદુશ્ચક્રે તદા બ્રાહ્મં પરમાસ્ત્રં મહાવ્રતઃ
આ રીતે આશ્વાસન મળ્યા પછી, રામ ક્રોધ અને દુઃખથી ભરાઈને, મહાન વ્રત ધરાવતા, ત્યારે પરમ બ્રહ્માસ્ત્ર પ્રગટ કર્યો.
તતસ્તત્પ્રતિઘાતાર્થં બ્રાહ્મમેવાસ્ત્રમુત્તમમ્ । મયા પ્રયુક્તં જજ્વાલ યુગાન્તમિવ દર્શયત્
પછી એનો પ્રતિબંધ કરવા માટે, મેં પણ શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યો, જે દુનિયાના અંત જેવું પ્રચંડ તેજ બતાવતું જ્વલંત થયું.
તયોર્બ્રહ્માસ્ત્રયોરાસીદન્તરા વૈ સમાગમઃ । અસંપ્રાપ્યૈવ રામં ચ માં ચ ભારતસત્તમ
એ બંને બ્રહ્માસ્ત્રો વચ્ચે, હવામાં જ તેમનું સામસામું અથડામણ થયું, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, પણ એ ન તો રામ સુધી પહોંચ્યું, ન તો મારી પાસે આવ્યું.
તતો વ્યોમ્નિ પ્રાદુરભૂત્તેજ એવ હિ કેવલમ્ । ભૂતાનિ ચૈવ સર્વાણિ જગ્મુરાર્તિં વિશાંપતે
પછી આકાશમાં માત્ર તેજ જ દેખાયું, હે રાજા, અને બધા જીવો ભારે દુઃખમાં પડી ગયા.
ઋષયશ્ચ સગન્ધર્વા દેવતાશ્ચૈવ ભારત। સંતાપં પરમં જગ્મુરસ્ત્રતેજોભિપીડિતાઃ
હે ભારત, ઋષિઓ, ગંધર્વો અને દેવતાઓ પણ એ શસ્ત્રોના તેજથી અત્યંત પીડાઈને ભારે દુઃખમાં આવી ગયા.
તતશ્ચચાલ પૃથિવી સપર્વતવનદ્રુમા। સંતપ્તાનિ ચ ભૂતાનિ વિષાદંક જગ્મુરુત્તમમ્
પછી ધરતી પોતાના પર્વતો, જંગલો અને વૃક્ષો સાથે કંપી ઉઠી; બધા જીવો તપાઈને ઊંડા દુઃખમાં ડૂબી ગયા.
પ્રજજ્વાલ નભો રાજન્ધૂમાયન્તે દિશો દશ। ન સ્થાતુમન્તરિક્ષે ચ શેકુરાકાશગાસ્તદા
હે રાજા, આકાશ જ્વલંત થઈ ગયું અને દસેય દિશાઓ ધૂમ્રપટથી ઢંકાઈ ગઈ; ત્યારે આકાશમાં રહેનારા જીવો ત્યાં રહી શક્યા નહીં.
તતો હાહાકૃતે લોકે સદેવાસુરરાક્ષસે । ઇદમન્તરમિત્યેવં મોક્તુકામોઽસ્મિ ભારત
પછી જ્યારે આખું જગત, દેવો, અસુરો અને રાક્ષસો સાથે, ભયથી ચીસો પાડી રહ્યું હતું, ત્યારે, હે ભારત, હું એ અસ્ત્રોને પાછા ખેંચવા ઇચ્છતો હતો.
પ્રસ્વાપમસ્ત્રં ત્વરિતો વચનાદ્બ્રહ્મવાદિનામ્ । ચિન્તિતં ચ તદસ્ત્રં મે મનસિ પ્રત્યભાત્તદા
બ્રાહ્મણોના કહેવાથી, મેં ઝડપથી પ્રસ્વાપ નામનું અસ્ત્ર મનમાં યાદ કર્યું, અને એ અસ્ત્ર તરત જ મારા મનમાં દેખાઈ આવ્યું.
તતો હલહલાશબ્દો દિવિ રાજન્મહાનભૂત્। પ્રસ્વાપં ભીષ્મ મા સ્રાક્ષીરિતિ કૌરવનન્દન
પછી, હે રાજા, આકાશમાં મોટો હોહલાહલ અવાજ ઊઠ્યો, કારણ કે બધાએ સાંભળ્યું: 'ભીષ્મે પ્રસ્વાપ અસ્ત્ર ચલાવ્યું છે!'
અયુઞ્જમેવ ચૈવાહં તદસ્ત્રં ભૃગુનન્દને । પ્રસ્વાપં માં પ્રયુજ્જાનં નારદો વાકયમબ્રવીત્
હું એ શસ્ત્ર ઉપાડવા જતો હતો ત્યારે, ભૃગુના વંશજ, હું એ ઊંઘ લાવતું અસ્ત્ર સંસાધી રહ્યો હતો, એ સમયે નારદજીએ મને કહ્યું.
એતે વિયતિ કરવ્ય દિવિ દેવગણાઃ સ્થિતાઃ। તે ત્વાં નિવારયન્ત્યદ્ય પ્રસ્વાપં મા પ્રયોજય
આકાશમાં દેવતાઓના સમૂહ ઊભા છે; આજે તેઓ તને રોકી રહ્યા છે—તું એ ઊંઘ લાવતું અસ્ત્ર છોડશો નહીં.
રામસ્તપસ્વી બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણશ્ચ ગુરુશ્ચ તે। તસ્યવમાનં કૌરવ્ય માસ્મ કાર્ષીઃ કથઞ્ચન
રામજી તપસ્વી છે, બ્રહ્મવિદ્યા પ્રેમી છે, બ્રાહ્મણ છે અને તારો ગુરૂ પણ છે; હે કૌરવ, ક્યારેય પણ તેમનો અપમાન ના કરજે.
તતોઽપશ્યં દિવિષ્ઠાન્વૈ તાનષ્ટૌ બ્રહ્મવાદિનઃ । તે માં સ્મયન્તો રાજેન્દ્ર શનકૈરિદમબ્રુવન્
પછી મેં સ્વર્ગમાં રહેતા એ આઠ બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓને જોયા; હે રાજેન્દ્ર, તેઓ હળવે હસતા-હસતા મને કહ્યું.
યથાઽઽહ ભરતશ્રેષ્ઠ નારદસ્તત્તથા કુરુ । એતદ્ધિ પરમં શ્રેયો લોકાનાં ભરતર્ષભ
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, નારદજીએ જે કહ્યું છે એ જ કર; એ બધાં લોકોએ માટે સર્વોત્તમ કલ્યાણ છે, હે ભરતવંશી.
તતશ્ચ પ્રતિસંહૃત્ય તદસ્ત્રં સ્વાપનં મહત્। બ્રહ્માસ્ત્રં દીપયાઞ્ચક્રે તસ્મિન્યુધિ યથાવિધિ
પછી મેં એ મહાન ઊંઘ લાવતું અસ્ત્ર પાછું ખેંચી લીધું અને યુદ્ધમાં નિયમ મુજબ બ્રહ્માસ્ત્ર તૈયાર કર્યું.
તતો રામો હૃષિતો રાજસિંહ દૃષ્ટ્વા તદસ્ત્રં વિનિવર્તિતં વૈ। જિતોઽસ્મિ ભીષ્મેણ સુમન્દબુદ્ધિ- રિત્યેવ વાક્યં સહસા વ્યમુઞ્ચત્
પછી રામજી આનંદિત થયા, હે રાજસિંહ, જ્યારે તેમણે જોયું કે એ અસ્ત્ર પાછું ખેંચાઈ ગયું છે, ત્યારે તેમણે તુરંત કહ્યું: 'હું ભીષ્મથી હારી ગયો છું, મારી બુદ્ધિ બહુ નબળી છે.'
તતોઽપશ્યત્પિતરં જામદગ્ન્યઃ પિતુસ્તથા પિતરં ચાસ્ય માન્યમ્। તે તત્ર ચૈનં પરિવાર્ય તસ્થુ- રૂચુશ્ચૈનં સાન્ત્વપૂર્વં તદનીમ્
પછી જમદગ્નિના પુત્રે પોતાના પિતા અને તેમના પણ પિતાશ્રીને જોયા; તેઓ ત્યાં તેમને ઘેરીને ઊભા રહ્યા અને મૃદુ વચનોથી સમજાવ્યા.
મા સ્મૈવં સાહસં તાત પુનઃ કાર્ષીઃ કથઞ્ચન । ભીષ્મેણ સંયુગં ગન્તું ક્ષત્રિયેણ વિશેષતઃ
પુત્ર, ક્યારેય પણ આવું ઉતાવળપણું કામ ફરીથી ના કરજે, ખાસ કરીને ભીષ્મ જેવા ક્ષત્રિય સાથે યુદ્ધ કરવા માટે.
ક્ષત્રિયસ્ય તુ ધર્મોઽયં યદ્યુદ્ધં ભૃગુનન્દન । સ્વાધ્યાયો વ્રતચર્યાઽથ બ્રાહ્મણાનાં પરં ધનમ્
હે ભૃગુનંદન, ક્ષત્રિયનું ધર્મ તો યુદ્ધ કરવું છે; બ્રાહ્મણો માટે શ્રેષ્ઠ ધન તો અધ્યયન અને વ્રત પાલન છે.
ઇદં નિમિત્તે કસ્મિંશ્ચિદસ્માભિઃ પ્રાગુદાહૃતમ્ । શસ્ત્રધારણમત્યુગ્રં તચ્ચાકાર્યં કૃતં ત્વયા
ક્યારેક પહેલા અમે તને કહ્યું હતું કે શસ્ત્ર ધારણ કરવું બહુ કઠિન છે; અને તું એ કામ યોગ્ય વિના કરી બેઠો છે.
વત્સ પર્યાપ્તમેતાવદ્ભીષ્મેણ સહ સંયુગે । વિમર્દસ્તે મહાબાહો વ્યપયાહિ રણાદિતઃ
બાળક, ભીષ્મ સાથેના આ યુદ્ધ પૂરતું થયું; હે મહાબાહુ, હવે યુદ્ધભૂમિમાંથી પાછો ફર.
પર્યાપ્તમેતદ્ભદ્રં તે તવ કાર્મુકધારણમ્ । વિસર્જયૈતદ્દુર્ધર્ષ તપસ્તપ્યસ્વ ભાર્ગવ
હવે તારા ધનુષ ધારણ પૂરતું થયું, હે શુભેચ્છુક; આ અપરાજિત શસ્ત્ર છોડ અને તપ કર, હે ભાર્ગવ.
એષ ભીષ્મઃ શાન્તનવો દેવૈઃ સર્વૈર્નિવારિતઃ। નિવર્તસ્વ રણાદસ્માદિતિ ચૈવ પ્રસાદિતઃ
આ ભીષ્મ, શાંતનુપુત્ર, સર્વે દેવતાઓ દ્વારા રોકવામાં આવ્યા છે; કૃપા કરીને યુદ્ધમાંથી પાછો ફર.
રામેણ સહ માયોત્સીર્ગુરુણેતિ પુનઃ પુનઃ । ન હિ રામો રણે જેતું ત્વયા ન્યાય્યઃ કુરૂદ્વહ
પુન: પુન: ગુરુ રામજી સાથે સ્પર્ધા ના કર; હે કુરુશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં રામજીને હરાવવું યોગ્ય નથી.
માનં કુરુષ્વ ગાઙ્ગેય બ્રાહ્મણસ્ય રણાજિરે। વયં તુ ગુરવસ્તુભ્યં તસ્માત્ત્વાં વારયામહે
હે ગાંગેય, યુદ્ધભૂમિ પર બ્રાહ્મણનો માન રાખ; અમે બધા તારા વડીલ છીએ, તેથી તને રોકીએ છીએ.