એવં રાજન્નવહારો બભૂવ તતઃ પુનર્વિમલેઽભૂત્સુઘોરમ્। કલ્યંકલ્યં વિંશતિં વૈ દિનાનિ તથૈવ ચાન્યાનિ દિનાનિ ત્રીણિ
એ રીતે, રાજા, યુદ્ધ થોડું અટકાયું; પછી, રાત સ્પષ્ટ થતાં જ ભયાનક યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું. આવું યથાવત્ વીસ દિવસ અને પછી ત્રણ દિવસ વધુ ચાલ્યું.
તતોઽહં નિશિ રાજેન્દ્ર પ્રણમ્ય શિરસા તદા। બ્રાહ્મણાનાં પિતૄણાં ચ દેવતાનાં ચ સર્વશઃ
પછી, રાતે, હે રાજા, મેં મારા મસ્તકથી બ્રાહ્મણો, પિતૃઓ અને બધા દેવતાઓને વંદન કર્યું.
નક્તંચરાણાં ભૂતાનાં રાજન્યાનાં વિશાંપતે। શયનં પ્રાપ્ય રહિતે મનસા સમચિન્તયમ્
રાતે, એકાંતમાં, શયન પર જઈને, હે જનપતિ, મેં મનમાં રાત્રે ફરતા ભૂતો, રાજાઓ અને મનુષ્યો વિશે વિચાર્યું.
જામદગ્ન્યેન મે યુદ્ધમિદં પરમદારુણમ્ । અહાનિ ચ બહૂન્યદ્ય વર્તતે સુમહાત્યયમ્
જામદગ્નિના પુત્ર સાથેનું આ યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક છે, અને ઘણા દિવસોથી મોટી મુશ્કેલી ચાલી રહી છે.
ન ચ રામં મહાવીર્યં શક્નોમિ રણમૂર્ધનિ । વિજેતું સમરે વિપ્રં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્
મારે યુદ્ધના મેદાનમાં મહાવીર્યવાન, મહાબળવાન બ્રાહ્મણ જામદગ્નિને હરાવવું શક્ય નથી.
યદિ શક્યો મયા જેતું જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ । દૈવતાનિ પ્રસન્નાનિ દર્શયન્તુ નિશાં મમ
જો હું પરાક્રમી જામદગ્નિને જીતવામાં સક્ષમ હોઉં, તો દેવતાઓ રાતે મને અનુકૂળ કોઈ સંકેત બતાવે.
તતો નિશિ ચ રાજેન્દ્ર પ્રસુપ્તઃ શરવિક્ષતઃ । દક્ષિણેનેહ પાર્શ્વેન પ્રભાતસમયે તદા
પછી, હે રાજા, બાણોથી ઘાયલ થઈ, રાતે જમણા બાજુ સૂઈ રહ્યો અને સવારે જાગ્યો.
તતોઽહં વિપ્રમુખ્યૈસ્તૈર્યૈરસ્મિ પતિતો રથાત્। ઉત્થાપિતો ધૃતશ્ચૈવ મા ભૈરિતિ ચ સાન્ત્વિતઃ
પછી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ મને રથમાંથી પડ્યા પછી ઊભા કર્યા, સંભાળી લીધા અને કહ્યું: 'ભય ન રાખ.'
ત એવ માં મહારાજ સ્વપ્ને દર્શનમેત્ય વૈ । પરિવાર્યાબ્રુવન્વાક્યં તન્નિબોધ કુરૂદ્વહ
હે મહારાજ, એ જ દેવતાઓએ સ્વપ્નમાં મને ઘેરી લીધો અને કહ્યું – હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, એ વાતો ધ્યાનથી સાંભળ.
ઉત્તિષ્ઠ મા ભૈર્ગાઙ્ગેય ન ભયં તેઽસ્તિ કિંચન। રક્ષામહે ત્વાં કૌરવ્ય સ્વશરીરં હિ નો ભવાન્
હે ગંગાપુત્ર, ઊઠો, ડરશો નહીં; તમને કોઈ ભય નથી. હે કૌરવ, અમે તમારો રક્ષણ કરીશું, કેમ કે તમે અમારું પોતાનું જ શરીર છો.
ન ત્વાં રામો રણે જેતા જામદગ્ન્યઃ કથંચન । ત્વમેવ સમરે રામં વિજેતા ભરતર્ષભ
જામદગ્નિપુત્ર રામ કદીયે પણ યુદ્ધમાં તમને હરાવી શકશે નહીં; હે ભરતવંશના વીર, યુદ્ધમાં તમે જ રામને જીતશો.
ઇદમસ્ત્રં સુદયિતં પ્રત્યભિજ્ઞાસ્યતે ભવાન્ । વિદિતં હિ તવાપ્યેતત્પૂર્વસ્મિન્દેહધારણે
આ પ્રિય અસ્ત્રને તમે ઓળખી જશો, કારણ કે પૂર્વ જન્મમાં પણ તમને એનું જ્ઞાન હતું.
પ્રાજાપત્યં વિશ્વકૃતં પ્રસ્વાપં નામ ભારત । ન હીદં વેદ રામોઽપિ પૃથિવ્યાં વા પુમાન્ક્વચિત્
હે ભારત, આ પ્રજાપતિએ બનાવેલું 'પ્રસ્વાપ' નામનું અસ્ત્ર છે; એનું જ્ઞાન રામને પણ નથી, ને પૃથ્વી પર કોઈ મનુષ્યને પણ નથી.
તત્સ્મરસ્વ મહાબાહો ભૃશં સંયોજયસ્વ ચ। ઉપસ્થાસ્યતિ રાજેન્દ્ર સ્વયમેવ તવાનઘ
હે મહાબાહુ, એ અસ્ત્રને યાદ કરો અને યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરો; હે નિર્દોષ રાજા, એ અસ્ત્ર પોતે જ તમારી પાસે આવશે.
યેન સર્વાન્મહાવીર્યાન્પ્રશાસિષ્યસિ કૌરવ । ન ચ રામઃ ક્ષયં ગન્તા તેનાસ્ત્રેણ નરાધિપ
હે કૌરવ, આ અસ્ત્રથી તમે બધા મહાવીરોને વશ કરી શકશો; પણ હે રાજા, રામને એ અસ્ત્રથી કશું નહીં થાય.
એનસા ન તુ સંયોગં પ્રાપ્સ્યસે જાતુ માનદ । સ્વપ્સ્યતે જામદગ્ન્યોઽસૌ ત્વદ્બાણબલપીડિતઃ
હે માન આપનાર, આ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરવાથી તમારે કોઈ પાપ લાગશે નહીં; તમારાં બાણોના પ્રભાવે જામદગ્નિપુત્ર ઊંઘી જશે.
તતો જિત્વા ત્વમેવૈનં પુનરુત્થાપયિષ્યસિ। અસ્ત્રેણ દયિતેનાજૌ ભીષ્મ સંબોધનેન વૈ
પછી, જ્યારે તમે તેને હરાવી લો, ત્યારે એ પ્રિય અસ્ત્ર વડે યુદ્ધમાં, હે ભીષ્મ, તમે તેને ફરીથી જાગૃત કરી દઈશો.
એવં કુરુષ્વ કૌરવ્ય પ્રભાતે રથમાસ્થિતઃ। પ્રસુપ્તં વા મૃતં વેતિ તુલ્યં મન્યામહે વયમ્
હે કૌરવ, સવારે રથ પર ચઢો ત્યારે આવું જ કરો; એ ઊંઘ્યો હોય કે મરી ગયો હોય, અમારે માટે બંને એકસરખું છે.
ન ચ રામેણ મર્તવ્યં કદાચિદપિ પાર્થિવ। તતઃ સમુત્પન્નમિદં પ્રસ્વાપં યુજ્યતામિતિ
હે રાજા, રામને કદીયે પણ મારવું નહીં; એટલે હવે આ પ્રસ્વાપ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરો.
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતા રાજન્સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ । અષ્ટૌ સદૃશરૂપાસ્તે સર્વે ભાસુરમૂર્તયઃ
હે રાજા, આવું કહીને બધા ઉત્તમ દ્વિજાતિઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા; એ બધા આઠે એકસરખા દેખાતા અને તેજસ્વી રૂપવાળા હતા.
તતો રાત્રૌ વ્યતીતાયાં પ્રતિબુદ્ધોઽસ્મિ ભારત । તતઃ સંચિન્ત્ય વૈ સ્વપ્નમવાપં હર્ષમુત્તમમ્
પછી રાત વીતી ગઈ ત્યારે હું જાગ્યો, હે ભારત, અને એ સ્વપ્નનું મનન કરીને મને અતિ આનંદ થયો.
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં મમ તસ્ય ચ ભારત । તુમુલં સર્વભૂતાનાં રોમહર્ષણમદ્ભુતમ્
પછી, હે ભારત, મારા અને તેના વચ્ચે ભયાનક અને આશ્ચર્યજનક યુદ્ધ થયું, જે બધાં જીવજંતુઓના રોમ ખડા કરી દે એવું હતું.
તતો બાણમયં વર્ષં વવર્ષ મયિ ભાર્ગવઃ। ન્યવારયમહં તચ્ચ શરજાલેન ભારત
પછી ભાર્ગવે મારા પર બાણવર્ષા કરી, પણ હે ભારત, મેં પણ બાણોના જાળથી એ બધું અટકાવી દીધું.
તતઃ પરમસંક્રુદ્ધઃ પુનરેવ મહાતપાઃ । હ્યસ્તનેન ચ કોપેન શક્તિં વૈ પ્રાહિણોન્મયિ
પછી મહાતપસ્વી ભાર્ગવ ખુબ જ ગુસ્સે થઈને, ડાબા હાથથી ક્રોધપૂર્વક શક્તિ મારી પર ફેંકી.
ઇન્દ્રાશનિસમસ્પર્શાં યમદણ્ડસમપ્રભામ્ । જ્વલન્તીમગ્નિવત્સઙ્ખ્યે લેલિહાનાં સમન્તતઃ
એ શક્તિ ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી લાગતી, યમરાજના દંડ જેવી તેજવાળી હતી, યુદ્ધમાં અગ્નિ જેવી જ્વલંત હતી અને ચારે બાજુ ચમકતી હતી.
તતો ભરતશાર્દૂલ ધિષ્ણ્યમાકાશગં યથા। સા મમાભ્યવધીત્તૂર્ણં જત્રુદેશે કુરૂદ્વહ
પછી, હે ભારતવંશના વાઘ, એ શક્તિ આકાશમાંથી પડતા ધૂમકેતુ જેવી ઝડપથી આવી અને, હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, મારી કાંધની પાસે વાગી.
અથાસ્રમસ્રવદ્ધોરં ગિરેર્ગૈરિકધાતુવાત્ । રામેણ સુમહાબાહો ક્ષતસ્ય ક્ષતજેક્ષણ
પછી, બલવાન રામને ઘાયલ થતા, પર્વત પરથી ગેરિક ધાતુથી રંગાયેલું લોહી વહેવા લાગ્યું અને દુખથી રામની આંખો લાલ થઈ ગઈ.
તતોઽહં જામદગ્ન્યાય ભૃશં ક્રોધસમન્વિતઃ । ચિક્ષેપ મૃત્યુસંકાશં બાણં સર્પવિષોપમમ્
તે પછી, હું ખૂબ ગુસ્સામાં આવીને જમદગ્નિના પુત્ર પર સાપના ઝેર જેવું ઘાતક બાણ ફેંક્યું.
સ તેનાભિહતો વીરો લલાટે દ્વિજસત્તમઃ । અશોભત મહારાજ શશ્રૃઙ્ગ ઇવ પર્વતઃ
તે બાણ額 પર વાગતાં, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ મહારાજા, ચાંદનીના ચિહ્નવાળા પર્વત જેવો તેજસ્વી લાગ્યો.
સ સંરબ્ધઃ સમાવૃત્ય શરં કાલાન્તકોપમમ્ । સંદધે બલવત્કૃષ્ય ઘોરં શત્રનિબર્હણમ્
તે ક્રોધથી ભરાઈને, મૃત્યુ જેવી ભયાનક તીક્ષ્ણ બાણ ખેંચી, પોતાના ધનુષ પર ચડાવ્યો અને દુશ્મનને નાશ કરવા માટે તૈયાર થયો.