તતો જગામ વસુધાં મમ બાણપ્રપીડિતઃ । જાનુભ્યાં ધનુરુત્સૃજ્ય રામો મોહવશં ગતઃ
પછી, મારા બાણોથી ઘાયલ થયેલા રામ જમીન પર પડ્યા, ધનુષ્ય છોડી ઘૂંટણીએ બેઠા અને મૂર્છિત થઈ ગયા.
તતસ્તસ્મિન્નિપતિતે રામે ભૂરિસહસ્રદે । આવવ્રુર્જલદા વ્યોમ ક્ષરન્તો રુધિરં બહુ
રામ જમીન પર પડતાં જ, આકાશમાં અસંખ્ય વાદળો છવાઈ ગયા અને ઘણી બધી લોહી વરસાવા લાગી.
ઉલ્કાશ્ચ શતશઃ પેતુઃ સનિર્ઘાતાઃ સકમ્પનાઃ। અર્કં ચ સહસા દીપ્તં સ્વર્ભાનુરભિસંવૃણોત્
સૈંકડો ઉલ્કાઓ ગર્જના અને ધ્રુજારી સાથે પડવા લાગી; અને અચાનક સ્વર્ભાનુએ તેજસ્વી સૂર્યને ઢાંકી દીધો.
વવુશ્ચ વાતાઃ પરુષાશ્ચલિતા ચ વસુંધરા । ગૃધ્રા બલાશ્ચ કઙ્કાશ્ચ પરિપેતુર્ગુદા યુતાઃ
કઠોર પવન ફૂંકાયા, ધરતી હલવા લાગી, અને ગિધ, બલાદ અને કાગડા ટોળે ટોળે ચારે બાજુ ફરેવા લાગ્યા.
દીપ્તાયાં દિશિ ગોમાયુર્દારુણં મુહુરુન્નદત્ । અનાહતા દુન્દુભયો વિનેદુર્ભૃશનિઃસ્વનાઃ
દિશામાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી જગ્યાએ, એક ગોમાયુ વારંવાર ભયાનક રીતે બૂંસી ઉઠ્યો; અને કોઈએ વાગ્યા વગર ડુંદળી ઊંચી અવાજે વાગવા લાગી.
એતદૌત્પાતિકં સર્વં ઘોરમાસીદ્ભયંકરમ્ । વિસંજ્ઞકલ્પે ધરણીં ગતે રામે મહાત્મનિ
આ બધાં ભયાનક અને ડરાવનારા અપશકુન ત્યારે થયા, જ્યારે મહાન રામ અચેતન થઈ જમીન પર પડ્યા હતા.
તતો વૈ સહસોત્થાય રામો મામભ્યવર્તત । પુનર્યુદ્ધાય કૌરવ્ય વિહ્વલઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
પછી, રામ અચાનક ઊભા થયા અને હે કૌરવ, ફરી એકવાર ક્રોધથી ભરેલા અને ગભરાયેલા મને લડવા આવ્યા.
આદદાનો મહાબાહુઃ કાર્મુકં તાલસન્નિભમ્ । તતો મય્યાદદાનં તં રામમેવ ન્યવારયન્
મહાબાહુ રામે તાડના વૃક્ષ જેવું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું; પણ એ સમયે, મેં તેમને રોકી દીધા.
મહર્ષયઃ કૃપાયુક્તાઃ ક્રોધાવિષ્ટોઽપિ ભાર્ગવઃ । સમાહરદમેયાત્મા શરં કાલાનલોપમમ્
મહર્ષિઓ દયા સાથે ભેગા થયા, ભલે ભર્ગવ ક્રોધથી ભરેલા હતા, અને અજેય રામે કાળ અગ્નિ જેવો બાણ તૈયાર કર્યો.
સતો રવિર્મન્દમરીચિમણ્ડલો જગામાસ્તં પાંસુપુઞ્જાવગૂઢઃ નિશા વ્યગાહત્સુખશીતમારુતા તતો યુદ્ધં પ્રત્યવહારયાવ-
સૂર્યની કિરણો ધીમી પડી, ધૂળના વાદળોથી ઢંકાઈને સૂર્ય અસ્ત ગયો; ઠંડા પવન સાથે રાત આવી, અને પછી અમે યુદ્ધ મુલતવી રાખ્યું.
એવં રાજન્નવહારો બભૂવ તતઃ પુનર્વિમલેઽભૂત્સુઘોરમ્। કલ્યંકલ્યં વિંશતિં વૈ દિનાનિ તથૈવ ચાન્યાનિ દિનાનિ ત્રીણિ
એ રીતે, રાજા, યુદ્ધ થોડું અટકાયું; પછી, રાત સ્પષ્ટ થતાં જ ભયાનક યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું. આવું યથાવત્ વીસ દિવસ અને પછી ત્રણ દિવસ વધુ ચાલ્યું.
તતોઽહં નિશિ રાજેન્દ્ર પ્રણમ્ય શિરસા તદા। બ્રાહ્મણાનાં પિતૄણાં ચ દેવતાનાં ચ સર્વશઃ
પછી, રાતે, હે રાજા, મેં મારા મસ્તકથી બ્રાહ્મણો, પિતૃઓ અને બધા દેવતાઓને વંદન કર્યું.
નક્તંચરાણાં ભૂતાનાં રાજન્યાનાં વિશાંપતે। શયનં પ્રાપ્ય રહિતે મનસા સમચિન્તયમ્
રાતે, એકાંતમાં, શયન પર જઈને, હે જનપતિ, મેં મનમાં રાત્રે ફરતા ભૂતો, રાજાઓ અને મનુષ્યો વિશે વિચાર્યું.
જામદગ્ન્યેન મે યુદ્ધમિદં પરમદારુણમ્ । અહાનિ ચ બહૂન્યદ્ય વર્તતે સુમહાત્યયમ્
જામદગ્નિના પુત્ર સાથેનું આ યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક છે, અને ઘણા દિવસોથી મોટી મુશ્કેલી ચાલી રહી છે.
ન ચ રામં મહાવીર્યં શક્નોમિ રણમૂર્ધનિ । વિજેતું સમરે વિપ્રં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્
મારે યુદ્ધના મેદાનમાં મહાવીર્યવાન, મહાબળવાન બ્રાહ્મણ જામદગ્નિને હરાવવું શક્ય નથી.
યદિ શક્યો મયા જેતું જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ । દૈવતાનિ પ્રસન્નાનિ દર્શયન્તુ નિશાં મમ
જો હું પરાક્રમી જામદગ્નિને જીતવામાં સક્ષમ હોઉં, તો દેવતાઓ રાતે મને અનુકૂળ કોઈ સંકેત બતાવે.
તતો નિશિ ચ રાજેન્દ્ર પ્રસુપ્તઃ શરવિક્ષતઃ । દક્ષિણેનેહ પાર્શ્વેન પ્રભાતસમયે તદા
પછી, હે રાજા, બાણોથી ઘાયલ થઈ, રાતે જમણા બાજુ સૂઈ રહ્યો અને સવારે જાગ્યો.
તતોઽહં વિપ્રમુખ્યૈસ્તૈર્યૈરસ્મિ પતિતો રથાત્। ઉત્થાપિતો ધૃતશ્ચૈવ મા ભૈરિતિ ચ સાન્ત્વિતઃ
પછી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ મને રથમાંથી પડ્યા પછી ઊભા કર્યા, સંભાળી લીધા અને કહ્યું: 'ભય ન રાખ.'
ત એવ માં મહારાજ સ્વપ્ને દર્શનમેત્ય વૈ । પરિવાર્યાબ્રુવન્વાક્યં તન્નિબોધ કુરૂદ્વહ
હે મહારાજ, એ જ દેવતાઓએ સ્વપ્નમાં મને ઘેરી લીધો અને કહ્યું – હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, એ વાતો ધ્યાનથી સાંભળ.
ઉત્તિષ્ઠ મા ભૈર્ગાઙ્ગેય ન ભયં તેઽસ્તિ કિંચન। રક્ષામહે ત્વાં કૌરવ્ય સ્વશરીરં હિ નો ભવાન્
હે ગંગાપુત્ર, ઊઠો, ડરશો નહીં; તમને કોઈ ભય નથી. હે કૌરવ, અમે તમારો રક્ષણ કરીશું, કેમ કે તમે અમારું પોતાનું જ શરીર છો.
ન ત્વાં રામો રણે જેતા જામદગ્ન્યઃ કથંચન । ત્વમેવ સમરે રામં વિજેતા ભરતર્ષભ
જામદગ્નિપુત્ર રામ કદીયે પણ યુદ્ધમાં તમને હરાવી શકશે નહીં; હે ભરતવંશના વીર, યુદ્ધમાં તમે જ રામને જીતશો.
ઇદમસ્ત્રં સુદયિતં પ્રત્યભિજ્ઞાસ્યતે ભવાન્ । વિદિતં હિ તવાપ્યેતત્પૂર્વસ્મિન્દેહધારણે
આ પ્રિય અસ્ત્રને તમે ઓળખી જશો, કારણ કે પૂર્વ જન્મમાં પણ તમને એનું જ્ઞાન હતું.
પ્રાજાપત્યં વિશ્વકૃતં પ્રસ્વાપં નામ ભારત । ન હીદં વેદ રામોઽપિ પૃથિવ્યાં વા પુમાન્ક્વચિત્
હે ભારત, આ પ્રજાપતિએ બનાવેલું 'પ્રસ્વાપ' નામનું અસ્ત્ર છે; એનું જ્ઞાન રામને પણ નથી, ને પૃથ્વી પર કોઈ મનુષ્યને પણ નથી.
તત્સ્મરસ્વ મહાબાહો ભૃશં સંયોજયસ્વ ચ। ઉપસ્થાસ્યતિ રાજેન્દ્ર સ્વયમેવ તવાનઘ
હે મહાબાહુ, એ અસ્ત્રને યાદ કરો અને યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરો; હે નિર્દોષ રાજા, એ અસ્ત્ર પોતે જ તમારી પાસે આવશે.
યેન સર્વાન્મહાવીર્યાન્પ્રશાસિષ્યસિ કૌરવ । ન ચ રામઃ ક્ષયં ગન્તા તેનાસ્ત્રેણ નરાધિપ
હે કૌરવ, આ અસ્ત્રથી તમે બધા મહાવીરોને વશ કરી શકશો; પણ હે રાજા, રામને એ અસ્ત્રથી કશું નહીં થાય.
એનસા ન તુ સંયોગં પ્રાપ્સ્યસે જાતુ માનદ । સ્વપ્સ્યતે જામદગ્ન્યોઽસૌ ત્વદ્બાણબલપીડિતઃ
હે માન આપનાર, આ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરવાથી તમારે કોઈ પાપ લાગશે નહીં; તમારાં બાણોના પ્રભાવે જામદગ્નિપુત્ર ઊંઘી જશે.
તતો જિત્વા ત્વમેવૈનં પુનરુત્થાપયિષ્યસિ। અસ્ત્રેણ દયિતેનાજૌ ભીષ્મ સંબોધનેન વૈ
પછી, જ્યારે તમે તેને હરાવી લો, ત્યારે એ પ્રિય અસ્ત્ર વડે યુદ્ધમાં, હે ભીષ્મ, તમે તેને ફરીથી જાગૃત કરી દઈશો.
એવં કુરુષ્વ કૌરવ્ય પ્રભાતે રથમાસ્થિતઃ। પ્રસુપ્તં વા મૃતં વેતિ તુલ્યં મન્યામહે વયમ્
હે કૌરવ, સવારે રથ પર ચઢો ત્યારે આવું જ કરો; એ ઊંઘ્યો હોય કે મરી ગયો હોય, અમારે માટે બંને એકસરખું છે.
ન ચ રામેણ મર્તવ્યં કદાચિદપિ પાર્થિવ। તતઃ સમુત્પન્નમિદં પ્રસ્વાપં યુજ્યતામિતિ
હે રાજા, રામને કદીયે પણ મારવું નહીં; એટલે હવે આ પ્રસ્વાપ અસ્ત્રનો ઉપયોગ કરો.
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતા રાજન્સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ । અષ્ટૌ સદૃશરૂપાસ્તે સર્વે ભાસુરમૂર્તયઃ
હે રાજા, આવું કહીને બધા ઉત્તમ દ્વિજાતિઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા; એ બધા આઠે એકસરખા દેખાતા અને તેજસ્વી રૂપવાળા હતા.