તથા તુ પતિતે રાજન્મયિ રામો મુદા યુતઃ। ઉદક્રોશન્મહાનાદં સહ તૈરનુયાયિભિઃ
એ રીતે, જ્યારે હું પડી ગયો, ત્યારે રામ આનંદથી ભરાઈ ગયો અને પોતાના સાથીઓ સાથે ઉંચી ગર્જના કરી.
મમ તત્રાભવન્યે તુ કુરવઃ પાર્શ્વતઃ સ્થિતાઃ । આગતા અપિ યુદ્ધં તઞ્જનાસ્તત્ર દિદૃક્ષવઃ । આર્તિં પરમિકાં જગ્મુસ્તે તદા પતિતે મયિ
એ સમયે, રાજન, મારા બાજુએ ઉભેલા અને યુદ્ધ જોવા આવેલા કૌરવોને, મારું પતન જોઈ, ભારે દુઃખ થયું.
તતોઽપશ્યં પતિતો રાજસિંહ દ્વિજાનષ્ટૌ સૂર્યહુતાશનાભાન્ । તે માં સમન્તાત્પરિર્વાય તસ્થુઃ સ્વબાહુભિઃ પરિધાર્યાજિમધ્યે
પછી, જયારે હું પડેલો હતો, રાજસિંહ, ત્યારે મેં સૂર્ય અને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી આઠ બ્રાહ્મણોને જોયા, જેમણે યુદ્ધમધ્યે પોતાના હાથોથી મને ઘેરીને ઊભા રાખ્યો.
રક્ષ્યમાણશ્ચ તૈર્વિપ્રૈર્નાહં ભૂમિમુપાસ્પૃશમ્ । અન્તરિક્ષે ધૃતો હ્યસ્મિ તૈર્વિપ્રૈર્બાન્ધવૈરિવ
એ બ્રાહ્મણો દ્વારા રક્ષાયેલો, હું જમીનને સ્પર્શી શક્યો નહીં; ખરેખર, તેઓએ મને આકાશમાં જ એમનેજ પરિવારજનની જેમ પકડી રાખ્યો.
શ્વસન્નિવાન્તરિક્ષે ચ જલબિન્દુભિરુક્ષિતઃ । તતસ્તે બ્રાહ્મણા રાજન્નબ્રુવન્પરિગૃહ્ય મામ્
હું આકાશમાં શ્વાસ લેતો હતો અને પાણીના છાંટા પડતા હતા, ત્યારે એ બ્રાહ્મણોએ મને ભેટી અને કહ્યું—
મા ભૈરિતિ સમં સર્વે સ્વસ્તિ તેઽસ્ત્વિતિ ચાસકૃત્। તતસ્તેષામહં વાગ્ભિસ્તર્પિતઃ સહસોત્થિતઃ । માતરં સરિતાં શ્રેષ્ઠામપશ્યં રથમાસ્થિતામ્
'ભય ન રાખ,' એમ બધાએ એકસાથે કહ્યું અને વારંવાર 'તને કલ્યાણ મળે' એમ આશીર્વાદ આપ્યો. એમના વચનોથી હું સંતોષ પામી તરત ઊભો થયો અને જોયું કે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મારી માતા, રથ પર ઊભી છે.
હયાશ્ચ મે સંગૃહીતાસ્તયાઽઽસ- ન્મહાનદ્યા સંયતિ કૌરવેન્દ્ર। પાદૌ જનન્યાઃ પ્રતિગૃહ્ય ચાહં તથા પિતૄણાં રથમભ્યરોહમ્
મારી માતા, મહાનદી, યુદ્ધભૂમિ પર મારા ઘોડાં એકત્રિત કરી લાવી, હે કૌરવરાજ, અને પછી મેં માતાના પગ પકડી પિતૃઓના રથ પર ચઢ્યો.
રરક્ષ સા માં સરથં હયાંશ્ચોપસ્કારાણિ ચ। તામહં પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા પુનરેવ વ્યસર્જયમ્
મારી માતાએ મને, મારા રથને, ઘોડાંને અને બધાં સાધનોને રક્ષ્યા; પછી હું હાથ જોડીને તેમને ફરી વિદાય આપી.
તતોઽહં સ્વયમુદ્યમ્ય હયાંસ્તાન્વાતરંહસઃ। અયુધ્યં જામદગ્ન્યેન નિવૃત્તેઽહનિ ભારત
પછી, મેં જાતે જ ઝડપથી ઘોડાં જોડ્યા અને, દિવસ પૂરું થયા પછી, જામદગ્ન્ય રામ સાથે યુદ્ધ કર્યું, હે ભારત.
તતોઽહં ભરતશ્રેષ્ઠ વેગવન્તં મહાબલમ્ । અમુઞ્ચં સમરે બાણં રામાય હૃદયચ્છિદમ્
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મેં યુદ્ધમાં રામ તરફ એક ઝડપી અને શક્તિશાળી તીર છોડ્યો, જે તેના હૃદયને ભેદી શકે એવો હતો.
તતો જગામ વસુધાં મમ બાણપ્રપીડિતઃ । જાનુભ્યાં ધનુરુત્સૃજ્ય રામો મોહવશં ગતઃ
પછી, મારા બાણોથી ઘાયલ થયેલા રામ જમીન પર પડ્યા, ધનુષ્ય છોડી ઘૂંટણીએ બેઠા અને મૂર્છિત થઈ ગયા.
તતસ્તસ્મિન્નિપતિતે રામે ભૂરિસહસ્રદે । આવવ્રુર્જલદા વ્યોમ ક્ષરન્તો રુધિરં બહુ
રામ જમીન પર પડતાં જ, આકાશમાં અસંખ્ય વાદળો છવાઈ ગયા અને ઘણી બધી લોહી વરસાવા લાગી.
ઉલ્કાશ્ચ શતશઃ પેતુઃ સનિર્ઘાતાઃ સકમ્પનાઃ। અર્કં ચ સહસા દીપ્તં સ્વર્ભાનુરભિસંવૃણોત્
સૈંકડો ઉલ્કાઓ ગર્જના અને ધ્રુજારી સાથે પડવા લાગી; અને અચાનક સ્વર્ભાનુએ તેજસ્વી સૂર્યને ઢાંકી દીધો.
વવુશ્ચ વાતાઃ પરુષાશ્ચલિતા ચ વસુંધરા । ગૃધ્રા બલાશ્ચ કઙ્કાશ્ચ પરિપેતુર્ગુદા યુતાઃ
કઠોર પવન ફૂંકાયા, ધરતી હલવા લાગી, અને ગિધ, બલાદ અને કાગડા ટોળે ટોળે ચારે બાજુ ફરેવા લાગ્યા.
દીપ્તાયાં દિશિ ગોમાયુર્દારુણં મુહુરુન્નદત્ । અનાહતા દુન્દુભયો વિનેદુર્ભૃશનિઃસ્વનાઃ
દિશામાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી જગ્યાએ, એક ગોમાયુ વારંવાર ભયાનક રીતે બૂંસી ઉઠ્યો; અને કોઈએ વાગ્યા વગર ડુંદળી ઊંચી અવાજે વાગવા લાગી.
એતદૌત્પાતિકં સર્વં ઘોરમાસીદ્ભયંકરમ્ । વિસંજ્ઞકલ્પે ધરણીં ગતે રામે મહાત્મનિ
આ બધાં ભયાનક અને ડરાવનારા અપશકુન ત્યારે થયા, જ્યારે મહાન રામ અચેતન થઈ જમીન પર પડ્યા હતા.
તતો વૈ સહસોત્થાય રામો મામભ્યવર્તત । પુનર્યુદ્ધાય કૌરવ્ય વિહ્વલઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
પછી, રામ અચાનક ઊભા થયા અને હે કૌરવ, ફરી એકવાર ક્રોધથી ભરેલા અને ગભરાયેલા મને લડવા આવ્યા.
આદદાનો મહાબાહુઃ કાર્મુકં તાલસન્નિભમ્ । તતો મય્યાદદાનં તં રામમેવ ન્યવારયન્
મહાબાહુ રામે તાડના વૃક્ષ જેવું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું; પણ એ સમયે, મેં તેમને રોકી દીધા.
મહર્ષયઃ કૃપાયુક્તાઃ ક્રોધાવિષ્ટોઽપિ ભાર્ગવઃ । સમાહરદમેયાત્મા શરં કાલાનલોપમમ્
મહર્ષિઓ દયા સાથે ભેગા થયા, ભલે ભર્ગવ ક્રોધથી ભરેલા હતા, અને અજેય રામે કાળ અગ્નિ જેવો બાણ તૈયાર કર્યો.
સતો રવિર્મન્દમરીચિમણ્ડલો જગામાસ્તં પાંસુપુઞ્જાવગૂઢઃ નિશા વ્યગાહત્સુખશીતમારુતા તતો યુદ્ધં પ્રત્યવહારયાવ-
સૂર્યની કિરણો ધીમી પડી, ધૂળના વાદળોથી ઢંકાઈને સૂર્ય અસ્ત ગયો; ઠંડા પવન સાથે રાત આવી, અને પછી અમે યુદ્ધ મુલતવી રાખ્યું.
એવં રાજન્નવહારો બભૂવ તતઃ પુનર્વિમલેઽભૂત્સુઘોરમ્। કલ્યંકલ્યં વિંશતિં વૈ દિનાનિ તથૈવ ચાન્યાનિ દિનાનિ ત્રીણિ
એ રીતે, રાજા, યુદ્ધ થોડું અટકાયું; પછી, રાત સ્પષ્ટ થતાં જ ભયાનક યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું. આવું યથાવત્ વીસ દિવસ અને પછી ત્રણ દિવસ વધુ ચાલ્યું.
તતોઽહં નિશિ રાજેન્દ્ર પ્રણમ્ય શિરસા તદા। બ્રાહ્મણાનાં પિતૄણાં ચ દેવતાનાં ચ સર્વશઃ
પછી, રાતે, હે રાજા, મેં મારા મસ્તકથી બ્રાહ્મણો, પિતૃઓ અને બધા દેવતાઓને વંદન કર્યું.
નક્તંચરાણાં ભૂતાનાં રાજન્યાનાં વિશાંપતે। શયનં પ્રાપ્ય રહિતે મનસા સમચિન્તયમ્
રાતે, એકાંતમાં, શયન પર જઈને, હે જનપતિ, મેં મનમાં રાત્રે ફરતા ભૂતો, રાજાઓ અને મનુષ્યો વિશે વિચાર્યું.
જામદગ્ન્યેન મે યુદ્ધમિદં પરમદારુણમ્ । અહાનિ ચ બહૂન્યદ્ય વર્તતે સુમહાત્યયમ્
જામદગ્નિના પુત્ર સાથેનું આ યુદ્ધ અત્યંત ભયાનક છે, અને ઘણા દિવસોથી મોટી મુશ્કેલી ચાલી રહી છે.
ન ચ રામં મહાવીર્યં શક્નોમિ રણમૂર્ધનિ । વિજેતું સમરે વિપ્રં જામદગ્ન્યં મહાબલમ્
મારે યુદ્ધના મેદાનમાં મહાવીર્યવાન, મહાબળવાન બ્રાહ્મણ જામદગ્નિને હરાવવું શક્ય નથી.
યદિ શક્યો મયા જેતું જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ । દૈવતાનિ પ્રસન્નાનિ દર્શયન્તુ નિશાં મમ
જો હું પરાક્રમી જામદગ્નિને જીતવામાં સક્ષમ હોઉં, તો દેવતાઓ રાતે મને અનુકૂળ કોઈ સંકેત બતાવે.
તતો નિશિ ચ રાજેન્દ્ર પ્રસુપ્તઃ શરવિક્ષતઃ । દક્ષિણેનેહ પાર્શ્વેન પ્રભાતસમયે તદા
પછી, હે રાજા, બાણોથી ઘાયલ થઈ, રાતે જમણા બાજુ સૂઈ રહ્યો અને સવારે જાગ્યો.
તતોઽહં વિપ્રમુખ્યૈસ્તૈર્યૈરસ્મિ પતિતો રથાત્। ઉત્થાપિતો ધૃતશ્ચૈવ મા ભૈરિતિ ચ સાન્ત્વિતઃ
પછી, તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ મને રથમાંથી પડ્યા પછી ઊભા કર્યા, સંભાળી લીધા અને કહ્યું: 'ભય ન રાખ.'
ત એવ માં મહારાજ સ્વપ્ને દર્શનમેત્ય વૈ । પરિવાર્યાબ્રુવન્વાક્યં તન્નિબોધ કુરૂદ્વહ
હે મહારાજ, એ જ દેવતાઓએ સ્વપ્નમાં મને ઘેરી લીધો અને કહ્યું – હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, એ વાતો ધ્યાનથી સાંભળ.
ઉત્તિષ્ઠ મા ભૈર્ગાઙ્ગેય ન ભયં તેઽસ્તિ કિંચન। રક્ષામહે ત્વાં કૌરવ્ય સ્વશરીરં હિ નો ભવાન્
હે ગંગાપુત્ર, ઊઠો, ડરશો નહીં; તમને કોઈ ભય નથી. હે કૌરવ, અમે તમારો રક્ષણ કરીશું, કેમ કે તમે અમારું પોતાનું જ શરીર છો.