ગાન્ધર્વરાક્ષસૌ ક્ષત્રે ધર્મ્યૌ તૌ મા વિશઙ્કિથાઃ। પૃથગ્વા યદિ વા મિશ્રૌ કર્તવ્યૌ નાત્ર સંશયઃ
ગાંધીર્વ અને રાક્ષસ પ્રકારના લગ્ન ક્ષત્રિય માટે યોગ્ય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખશો નહીં. એ અલગ-અલગ કે સાથે મળીને પણ કરી શકાય, એમાં કોઈ સંદેહ નથી.
સા ત્વં મમ સકામસ્ય સકામા વરવર્ણિની। ગાન્ધર્વેણ વિવાહેન ભાર્યા ભવિતુમર્હસિ
તેથી, હે સુંદરવર્ણા, જેમ હું તને ઇચ્છું છું તેમ તું પણ મને ઇચ્છે છે, તો ગાંધીર્વ વિધિથી તું મારી પત્ની બનવા યોગ્ય છે.
યદિ ધર્મપથસ્ત્વેવ યદિ ચાત્મા પ્રભુર્મમ। પ્રદાને પૌરવશ્રેષ્ઠ શૃણુ મે સમયં પ્રભો
જો સાચો ધર્મમાર્ગ મારો જ છે અને હું મારા મનનો માલિક છું, તો હે પુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, તું મારા એક શરત ધ્યાનથી સાંભળ.
સત્યં મે પ્રતિજાનીહિ યથા વક્ષ્યામ્યહં રહઃ। મયિ જાયેત યઃ પુત્રઃ સ ભવેત્ત્વદનન્તરઃ
મારે જે ગુપ્ત વાત કહેવાની છે એ માટે તું મને સાચી પ્રતિજ્ઞા આપ—મારા ગર્ભથી જે પુત્ર જન્મે એ તારો તરત જ ઉત્તરાધિકારી બનશે.
યુવરાજો મહારાજ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે। યદ્યેતદેવં દુષ્યન્ત અસ્તુ મે સઙ્ગમસ્ત્વયા
હે મહારાજ, એ જ યુવરાજ બનશે—હું તને સાચું કહું છું. જો તને એ સ્વીકાર્ય હોય, તો હે દુશ્યંત, મારી સાથે સંયોગ થવો જોઈએ.
તસ્યાસ્તુ સર્વં સંશ્રુત્ય યથોક્તં સ વિશાંપતિઃ। દુષ્યન્તઃ પુનરેવાહ યદ્યદિચ્છસિ તદ્વદ
એના બધાં શબ્દો સ્વીકારીને, પ્રજાના રાજા દુશ્યંતે ફરી કહ્યું: 'તને બીજું જે પણ ઇચ્છવું હોય એ મને કહો.'
ખ્યાતો લોકપ્રવાદોયં વિવાહ ઇતિ શાસ્ત્રતઃ। વૈવાહિકીં ક્રિયાં સન્તઃ પ્રશંસન્તિ પ્રજાહિતામ્
લોકોમાં આ લગ્ન તરીકે જાણીતા છે, અને શાસ્ત્રોમાં પણ એમ જ કહેવાયું છે. બુદ્ધિશાળી લોકો લોકહિત માટે લગ્નવિધિને પ્રશંસા કરે છે.
લોકપ્રવાદશાન્ત્યર્થં વિવાહં વિધિના કુરુ। સન્ત્યત્ર યજ્ઞપાત્રાણિ દર્ભાઃ સુમનસોઽક્ષતાઃ
લોકોની વાતો શાંત કરવા માટે વિધિપૂર્વક લગ્ન કર. અહીં યજ્ઞપાત્રો, દર્ભા, ફૂલો અને અક્ષત બધું હાજર છે.
યથા યુક્તો વિવાહઃ સ્યાત્તથા યુક્તા પ્રજા ભવેત્। તસ્માદાજ્યં હવિર્લાજાઃ સિકતા બ્રાહ્મણાસ્તવ
લગ્ન યોગ્ય રીતે થાય તો સંતાન પણ યોગ્ય થાય છે; તેથી ઘી, હવિ, લાજ અને રેતી અર્પણ કર, હે બ્રાહ્મણ.
વૈવાહિકાનિ ચાન્યાનિ સમસ્તાનીહ પાર્થિવ। દુરુક્તમપિ રાજેન્દ્ર ક્ષન્તવ્યં ધર્મકારણાત્
અહીં લગ્નની બધી વિધિઓ ઉપલબ્ધ છે, હે રાજન; અને ધર્મના કારણે કઠોર શબ્દો પણ માફ કરી દેવા યોગ્ય છે.
એવમસ્ત્વિતિ તાં રાજા પ્રત્યુવાચાવિચારયન્। અપિ ચ ત્વાં હિ નેષ્યામિ નગરં સ્વં શુચિસ્મિતે
'જેમ તું કહે છે તેમ જ થવું જોઈએ,' એમ રાજાએ વિલંબ વિના કહ્યું. પણ, હે પવિત્ર સ્મિતવાળી, હું તને મારા શહેરમાં લઈ જઇશ નહીં.
યથા ત્વમર્હા સુશ્રોણિ મન્યસે તદ્બ્રવીમિ તે। એવમુક્ત્વા સ રાજર્ષિસ્તામનિન્દિતગામિનીમ્
હે સુંદર નિતંબવાળી, તું જેવી યોગ્ય છે, એ પ્રમાણે જ હું તને કહું છું. આમ કહીને રાજર્ષીએ એ નિર્દોષ ચાલવાળી સ્ત્રીને સંબોધી.
પુરોહિતં સમાહૂય વચનં યુક્તમબ્રવીત્। રાજપુત્ર્યા યદુક્તં વૈ ન વૃથા કર્તુમુત્સહે
પુરોહિતને બોલાવીને રાજાએ યોગ્ય શબ્દો કહ્યા: 'રાજકુમારી જે બોલી છે, એ હું અવગણવા સક્ષમ નથી.'
ક્રિયાહીનો હિ ન ભવેન્મમ પુત્રો મહાદ્યુતિઃ। તથા કુરુષ્વ શાસ્ત્રોક્તં વિવાહં મા ચિરંકુરુ
મારો તેજસ્વી પુત્ર વિધિ વિના ન રહે, એ માટે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી લગ્ન કરાવ—વિલંબ ન કર.
એવમુક્તો નૃપતિના દ્વિજઃ પરમયન્ત્રિતઃ। શોભનં રાજરાજેતિ વિધિના કૃતવાન્દ્વિજઃ
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, દ્વિજ ખૂબ જ મજબૂરીમાં, વિધિ પ્રમાણે તે સુંદર રાજકીય વિધિ પૂર્ણ કરી.
શાસનાદ્વિપ્રમુખ્યસ્ય કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ।' જગ્રાહ વિધિવત્પાણાવુવાસ ચ તયા સહ
મુખ્ય બ્રાહ્મણના આદેશથી, શુભ વિધિ અને ઉત્સવ પૂરાં થયા પછી, તેણે વિધિ પ્રમાણે તેનો હાથ પકડીને, તેની સાથે રહેવાનું શરૂ કર્યું.
વિશ્વાસ્ય ચૈનાં સ પ્રાયાદબ્રવીચ્ચ પુનઃ પુનઃ। પ્રેષયિષ્યે તવાર્થાય વાહિનીં ચતુરઙ્ગિણીમ્
તેના પર વિશ્વાસ રાખીને, તે ચાલ્યો ગયો અને વારંવાર કહેતો રહ્યો: 'તારા માટે હું ચાર ભાગવાળી સેના મોકલીશ.'
ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધૈઃ સહિતાં નાનારાજજનૈઃ સહ। શિબિકાસહસ્રૈઃ સહિતા વયમાયાન્તિ બાન્ધવાઃ
ત્રણે વેદ જાણતા વૃદ્ધો અને વિવિધ રાજાઓ સાથે, હજારો પલંગીઓ સાથે, અમે સંબંધીઓ આવીશું.
મૂકાશ્ચૈવ કિરાતાશ્ચ કુબ્જા વામનકૈઃ સહ। સહિતાઃ કઞ્ચુકિવરૈર્વાહિની સૂતમાગધૈઃ
મૂક લોકો, કિરાતો, કુબડા અને નાનકડા લોકો, સુંદર કપડા પહેરેલા અને રથચાલકો તથા ગાયક-વાંચક સાથે સેના જોડાશે.
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્વનં ચ સમુપૈષ્યતિ। તથા ત્વામાનયિષ્યામિ નગરં સ્વં શુચિસ્મિતે
શંખ અને ઢોલના ઘોષ સાથે, આખી ટોળકી વનમાં પહોંચશે; એ રીતે, પવિત્ર સ્મિતવાળી, હું તને મારા શહેરમાં લઈ જઈશ.
અન્યથા ત્વાં ન નેષ્યામિ સ્વનિવેશમસત્કૃતામ્। સર્વમઙ્ગલસત્કારૈઃ સુભ્રુ સત્યં કરોમિ તે
નહીંતર, હું તને મારા ઘરે સન્માનપૂર્વક લઈ જઈશ નહિ; સર્વ શુભ આદરથી, સુંદર ભ્રૂવાળી, હું તને સાચું વચન આપું છું.
એવમુક્ત્વા સ રાજર્ષિસ્તામનિન્દિતગામિનીમ્। પરિષ્વજ્ય ચ બાહુભ્યાં સ્મિતપૂર્વમુદૈક્ષત
આમ કહીને, રાજર્ષીએ નિર્દોષ ચાલવાળી તેને બાહોમાં ભર્યા અને સ્મિત સાથે તેની તરફ જોયું.
પ્રદક્ષિણીકૃતાં દેવીં પુનસ્તાં પરિષસ્વજે। શકુન્તલા સા સુમુખી પપાત નૃપપાદયોઃ
દેવીની પરિક્રમા કર્યા પછી, તેણે ફરીથી તેને બાહોમાં ભર્યા; સુંદર મુખવાળી શકુંતલા રાજાના પગે પડી.
તાં દેવીં પુનરુત્થાપ્ય મા શુચેતિ પુનઃ પુનઃ। શપેયં સુકૃતેનૈવ પ્રાપયિષ્યે નૃપાત્મજે
તે દેવીને ફરી ઊભી કરી, વારંવાર કહ્યું: 'દુઃખ ન કર'; રાજપુત્રી, હું મારા સારા કર્મોનું શપથ લઈ તને લાવીશ.
ઇતિ તસ્યાઃ પ્રતિશ્રુત્ય સ નૃપો જનમેજય। મનસા ચિન્તયન્પ્રાયાત્કાશ્યપં પ્રતિ પાર્થિવ
આ રીતે વચન આપી, રાજા જનમેજય મનમાં વિચારીને, કશ્યપ તરફ ચાલ્યો.
ભગવાંસ્તપસા યુક્તઃ શ્રુત્વા કિં નુ કરિષ્યતિ। તં ન પ્રસાદ્યાગતોઽહં પ્રસીદેતિ દ્વિજોત્તમમ્। એવં સંચિન્તયન્નેવ પ્રવિવેશ સ્વકં પુરમ્
ભગવાન તપમાં લીન છે, એ સાંભળીને શું કરશે એમ વિચારતો; 'હું તેને પ્રસન્ન કર્યા વિના આવ્યો છું—શું મહાન બ્રાહ્મણ પ્રસન્ન થશે?' એમ વિચારતો, પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
તતો મુહૂર્તે યાતે તુ કણ્વોઽપ્યાશ્રમમાગમત્। શકુન્તલા ચ પિતરં હ્રિયા નોપજગામ તમ્
થોડો સમય ગયો પછી, કણ્વ પણ આશ્રમમાં આવ્યો; શકુંતલા લાજથી પિતાજી પાસે ગઈ નહિ.
શઙ્કિતેવ ચ વિપ્રર્ષિમુપચક્રામ સા શનૈઃ। તતોઽસ્ય ભારં જગ્રાહ આસનં ચાપ્યકલ્પયત્
શંકા સાથે, તે ધીમે ધીમે ઋષિ પાસે ગઈ; પછી તેનો ભાર ઉતાર્યો અને બેઠવાનું સ્થાન તૈયાર કર્યું.
પ્રાક્ષાલયચ્ચ સા પાદૌ કાશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ। ન ચૈનં લજ્જયાઽશક્નોદક્ષિભ્યામભિવીક્ષિતુમ્
તેણે મહાત્મા કશ્યપના પગ ધોઈ આપ્યા, પણ લાજથી તેની આંખે આંખ મળાવી શકી નહિ.
શકુન્તલા ચ સવ્રીડા તમૃષિં નાભ્યભાષત। તસ્માત્સ્વધર્માત્સ્ખલિતા ભીતા સા ભરતર્ષભ
શકુંતલા લાજથી ઋષિ સાથે બોલી નહિ; ભયથી, હે ભરતવંશી, તે પોતાના ધર્મમાંથી ખસી ગઈ હતી.