ન હ્યુત્સહે સ્વનગરં પ્રતિયાતું તપોધન । અપમાનભયાચ્ચૈવ વ્રીડયા ચ મહામુને
મહાન ઋષિ, અપમાન અને શરમના ડરથી હું મારા શહેર પાછું જવા સક્ષમ નથી.
યત્તુ માં ભગવાન્રામો વક્ષ્યતિ દ્વિજસત્તમ । તન્મે કાર્યતમં કાર્યમિતિ મે ભગવન્મતિઃ
મહાન બ્રાહ્મણ, ભગવાન રામો મને જે કહેશે, એ જ મને યોગ્ય કાર્ય લાગે છે.
દુઃખ દ્વયોરિદં ભદ્રે કતરસ્ય ચિકીર્ષસિ। પ્રતિકર્તવ્યમબલે તત્ત્વં વત્સે વદસ્વ મે
સુપ્રસન્ને, અહીં બે પ્રકારનું દુઃખ છે; તું કયું દૂર કરવા માંગે છે? સાચું-સાચું કહેજે, બાલા, હું શું કરું?
યદિ સૌભપતિર્ભદ્રે નિયોક્તવ્યો મતસ્તવ । નિયોક્ષ્યતિ મહાત્મા સ રામસ્ત્વદ્ધિતકામ્યયા
સુપ્રસન્ને, જો તને લાગે છે કે સૌભના રાજાને પસંદ કરવો જોઈએ, તો મહાત્મા રામ તારા હિત માટે તેને પસંદ કરશે.
અથાપગેયં ભીષ્મં ત્વં રામેણેચ્છસિ ધીમતા । રણે વિનિર્જિતં દ્રષ્ટું કુર્યાત્તદપિ ભાર્ગવઃ
કે પછી, જો તું ઇચ્છે છે કે વિદ્વાન રામ ભીષ્મને યુદ્ધમાં હરાવે, તો ભાર્ગવ એ પણ કરશે.
સૃઞ્જયસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તવ ચૈવ શુચિસ્મિતે। યદત્ર તે ભૃશં કાર્યં તદદ્યૈવ વિચિન્ત્યતામ્
શ્રુંજય અને તારા મીઠા શબ્દો સાંભળ્યા પછી, તને જે સૌથી અગત્યનું લાગે છે, એ આજે જ વિચારવું જોઈએ.
અપનીતાસ્મિ ભીષ્મેણ ભગવન્નવિજાનતા। નાભિજાનાતિ મે ભીષ્મો બ્રહ્મન્સાલ્વગતં મનઃ
ભગવાન, ભીષ્મે મને અજાણતાં જ લઈ ગઈ હતી; બ્રાહ્મણ, ભીષ્મને ખબર નથી કે મારું મન તો સાલ્વ પાસે છે.
એતદ્વિચાર્ય મનસા ભવાનેતદ્વિનિશ્ચયમ્। વિચિનોતુ યથાન્યાયં વિધાનં ક્રિયતાં તથા
આ વાત તું મનમાં વિચારીને યોગ્ય નિર્ણય કરજે અને પછી યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થા કરવી.
ભીષ્મે વા કુરુશાર્દૂલે શાલ્વરાજેઽથવા પુનઃ। ઉભયોરેવ વા બ્રહ્મન્યુક્તં યત્તત્સમાચર
કુરુવંશના વીર, ભીષ્મ હોય કે સાલ્વરાજા કે બંને, બ્રાહ્મણ, જે યોગ્ય હોય એજ કર.
નિવેદિતં મયા હ્યેતદ્દુઃખમૂલં યથાતથમ્ । વિધાનં તત્ર ભગવન્કર્તુમર્હસિ યુક્તિતઃ
ભગવાન, મેં તને આ દુઃખનું મૂળ સાચું-સાચું કહી દીધું છે; હવે તું યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
ઉપપદમિદં ભદ્રે યદેવં વરવર્ણિનિ । ધર્મં પ્રતિવચો બ્રૂયાઃ શ્રૃણુ ચદં વચો મમ
સુંદર રંગવાળી, ધર્મ વિષયક તું જે જવાબ આપી છે એ યોગ્ય છે; હવે મારા શબ્દો સાંભળ.
યદિ ત્વામાપગેયો વૈ ન નયેદ્ગજસાહ્વયમ્ । સાલ્વસ્ત્વા શિરસા ભીરુ ગૃહ્ણીયાદ્રામચોદિતઃ
જો ભીષ્મ તને હસ્તિનાપુર ન લઈ જાય, તો રામના આદેશથી સાલ્વ તને સન્માનપૂર્વક લઈ જાય, ભયભીતે.
તેન ત્વં નિર્જિતા ભદ્રે યસ્માન્નીતાસિ ભામિનિ । સંશયઃ સાલ્વરાજસ્ય તેન ત્વયિ સુમધ્યમે
સુંદરે, કારણ કે તું ભીષ્મ દ્વારા આવી રીતે લઈ જવામાં આવી છે, હવે તારા વિષે શંકા તો સાલ્વરાજાને જ છે, સુમધ્યમે.
ભીષ્મઃ પુરુષમાની ચ જિતકાશી તથૈવ ચ। તસ્માત્પ્રતિક્રિયા યુક્તા ભીષ્મે કારયિતું તવ
ભીષ્મ પોતાને પુરુષાર્થમાં ગૌરવ માને છે અને કાશી કન્યાને જીત્યો છે; તેથી તારે ભીષ્મ પાસે જ યોગ્ય જવાબ માગવો જોઈએ.
મમાપ્યેષ સદા બ્રહ્મન્હૃદિ કામોઽભિવર્તતે। ઘાતયેયં યદિ રણે ભીષ્મમિત્યેવ નિત્યદા
બ્રાહ્મણ, મારા મનમાં પણ હંમેશા એ ઇચ્છા ઉઠે છે કે કાશ હું યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારી શકું; એજ મારી સતત ઇચ્છા છે.
ભીષ્મં વા સાલ્વરાજં વા યં વા દોષેણ ગચ્છસિ । પ્રશાધિ તં મહાબાહોયત્કૃતેઽહં સુદુઃખિતા
મહાબાહુ, તું ભીષ્મને, સાલ્વરાજાને કે જેને તું દોષી માને છે, તેને આજ્ઞા આપ, કારણ કે એના કારણે હું બહુ દુઃખી છું.
એવં કથયતામેવ તેષાં સ દિવસો ગતઃ । રાત્રિશ્ચ ભરતશ્રેષ્ઠ સુખશીતોષ્ણમારુતા
જ્યારે તેઓ વાતચીત કરતા હતા, ત્યારે એ દિવસ પસાર થયો; અને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાત્રી સુખદ ઠંડી-ગરમીની હવા સાથે આવી.
તતો રામઃ પ્રાદુરાસીત્પ્રજ્વલન્નિવ તેજસા । શિષ્યૈઃ પરિવૃતો રાજઞ્જટાચીરધરો મુનિઃ
પછી રામજી તેજથી પ્રગટ થયા, જાણે તેજથી જ્વલંત હોય, પોતાના શિષ્યો સાથે, જટાવાળા અને વાલકંબર પહેરેલા મહાન ઋષિ.
ધનુષ્પાણિરદીનાત્મા ખઙ્ગં બિભ્રત્પરશ્વધી । વિરજા રાજશાર્દૂલ સૃઞ્જયં સોઽભ્યયાન્નૃપમ્
તેઓ ધનુષ હાથમાં લઈને, મનથી અડગ, ખડગ અને પરશુ પણ ધારણ કરીને, નિર્મલ અને રાજાઓમાં વાઘ સમા, શ્રીંજય રાજા પાસે આવ્યા.
તતસ્તં તાપસા દૃષ્ટ્વા સ ચ રાજા મહાતપાઃ । તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયો રાજન્સા ચ કન્યા તપસ્વિની
પછી તેમને જોઈને, તે તપસ્વીઓ અને મહાતપસ્વી રાજા તથા તપમાં લીન કન્યા, હે રાજા, બંને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
પૂજયામાસુરવ્યગ્રા મધુપર્કેણ ભાર્ગવમ્। અર્ચિતશ્ચ યથાન્યાયં નિષસાદ સહૈવ તૈઃ
તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક ભાર્ગવનું મધુ અને દહીંથી યથાવિધી પૂજન કર્યું; અને યોગ્ય રીતે સન્માન પામ્યા પછી, તેઓ સાથે બેઠા.
તતઃ પૂર્વવ્યતીતાનિ કથયન્તૌ સ્મ તાવુભૌ । આસાતાં જામદગ્ન્યશ્ચ સૃઞ્જયશ્ચૈવ ભારત
પછી, બંને ભૂતકાળની વાતો કરતા હતા, હે ભરતવંશી, ત્યારે જમદગ્નિપુત્ર અને શ્રીંજય એકસાથે આવ્યા.
તથા કથાન્તે રાજર્ષિર્ભૃગુશ્રેષ્ઠં મહાબલમ્ । ઉવાચ મધુરં કાલે રામં વચનમર્થવત્
વાતચીતના અંતે, રાજર્ષિએ મહાબળવાન ભૃગુવંશી રામને યોગ્ય સમયે મીઠા અને અર્થસભર શબ્દોમાં કહ્યું.
રામેયં મમ દૌહિત્રી કાશિરાજસુતા પ્રભો । અસ્યાઃ શ્રૃણુ યથાતત્ત્વં કાર્યં કાર્યવિશારદ
હે રામ, આ મારી દોહિત્રી છે, કાશીરાજની પુત્રી; હે પ્રભુ, તમે કર્મમાં કુશળ છો, તો તેના માટે જે કરવું જોઈએ તે સાચું સાંભળો.
પરમં કથ્યતાં ચેતિ તાં રામઃ પ્રત્યભાષત । તતઃ સાભ્યવદદ્રામં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્
'શ્રેષ્ઠ કહો,' એમ રામે ઉત્તર આપ્યો; પછી એ કન્યાએ રામને સંબોધ્યા, જે અગ્નિ સમા તેજથી પ્રકાશિત હતા.
તતોઽભિવાદ્ય ચરણૌ રામસ્ય શિરસા શુભૌ । સ્પૃષ્ટ્વા પદ્મદલાભાભ્યાં પાણિભ્યામગ્રતઃ સ્થિતા
પછી, તેણે રામના શુભ ચરણોમાં માથું નમાવ્યું, કમળની પાંખ જેવી હથેળીઓથી સ્પર્શ કરી, અને આગળ ઊભી રહી.
રુરોદ સા શોકવતી બાષ્પવ્યાકુલલોચના। પ્રપેદે શરણં ચૈવ શરણ્યં ભૃગુનન્દનમ્
એ દુ:ખથી ભરેલી, આંખોમાં આંસુ ભરાઈ ગયેલી, રડવા લાગી; અને ભૃગુનંદન રામના શરણમાં ગઈ.
યથા ત્વં સૃંજયસ્યાસ્ય તથા મે ત્વં નૃપાત્મજે । બ્રૂહિ યત્તે મનોદુઃખં કરિષ્યે વચનં તવ
જેમ તમે આ શ્રીંજય માટે છો, તેમ મારા માટે પણ રહો, હે રાજકુમાર; તમારા મનનું દુ:ખ કહો, હું તમારી વાત માનશ.
ભગવઞ્શરણં ત્વાદ્ય પ્રપન્નાઽસ્મિ મહાવ્રતમ્ । શોકપઙ્કાર્ણવાન્મગ્નં ઘોરાદુદ્ધર માં વિભો
હે ભગવાન, આજે હું તમારા શરણમાં આવી છું, મહાવ્રતી; ભયાનક દુ:ખના દરિયામાં ડૂબેલી છું, હે પ્રભુ, મને ઉગારી લો.
તસ્યાશ્ચ દૃષ્ટ્વા રૂપં ચ વપુશ્ચાભિનવં પુનઃ। સૌકુમાર્યં પરં ચૈવ રામશ્ચિન્તાપરોઽભવત્
તેના રૂપ અને નવીન કાયાને, તથા અત્યંત નાજુકતા જોઈને, રામ વિચારોમાં લીન થયા.