નોત્સહે તુ પુનર્ગન્તું સ્વજનં પ્રતિ તાપસાઃ । પ્રત્યાખ્યાતા નિરાનન્દા સાલ્વેન ચ નિરાકૃતા
"હું ફરીથી મારા પોતાના લોકો પાસે જઈ શકતી નથી, હે તપસ્વીઓ; કારણ કે હું તો સર્વે તરફથી ત્યજી દેવાઈ છું અને સાલ્વે પણ મને અસ્વીકારી છે."
ઉપદિષ્ટમિહેચ્છામિ તાપસ્યં વીતકલ્મષાઃ । યુષ્માભિર્દેવસંકાશૈઃ કૃપા ભવતુ વો મયિ
"હું અહીં તપસ્યાનું શિક્ષણ મેળવવા માંગું છું, હે પાપરહિતો; તમે દેવ સમાન છો, કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો."
સ તામાશ્વાસયત્કન્યાં દૃષ્ટાન્તાગમહેતુભિઃ । સાન્ત્વયામાસ કાર્યં ચ પ્રતિજજ્ઞે દ્વિજૈઃ સહ
એ મહાત્માએ દૃષ્ટાંતો અને સમજાવટથી એ કન્યાને ધીરજ આપી, અને બ્રાહ્મણો સાથે મળીને જે યોગ્ય હોય એ કરવાનું વચન આપ્યું.
તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે કાર્યવન્તોઽભવંસ્તદા। તાં કન્યાં ચિન્તયન્તસ્તે કિંકાર્યમિતિ ધર્મિણઃ
પછી બધા તપસ્વીઓએ એ કન્યાના હિત માટે શું કરવું એ વિચાર્યું અને ધર્મ પ્રમાણે કાર્ય કરવા માટે તત્પર થયા.
કેચિદાહુઃ પિતુર્વેશ્મ નીયતામિતિ તાપસાઃ । કેચિદસ્યદુમાલમ્ભે મતિં ચક્રુર્હિ તાપસાઃ
કેટલાંક તપસ્વીઓએ કહ્યું કે, 'આમ્બાને તેના પિતાના ઘરે લઈ જવી જોઈએ.' જ્યારે બીજા તપસ્વીઓએ વિચાર્યું કે, 'એ અશ્રમમાં જ રહેવી જોઈએ.'
કેચિત્સાલ્વપતિં ગત્વા નિયોજ્યમિતિ મેનિરે। નેતિ કેચિદ્વ્યવસ્યન્તિ પ્રત્યાખ્યાતા હિ તેન સા
કેટલાંકએ વિચાર્યું કે, 'એને સાલ્વરાજ પાસે મોકલવી જોઈએ.' પણ બીજા તપસ્વીઓએ એ વાતને નકારી, કારણ કે એ રાજાએ એમ્બાને સ્વીકારી નહોતી.
એવં ગતે તુ કિં શક્યં ભદ્રે કર્તું મનીષિભિઃ । પુનરૂચુશ્ચ તાં સર્વે તાપસાઃ સંશિતવ્રતાઃ
હવે સ્થિતિ આવી ગઈ છે, તો બુદ્ધિશાળી લોકો શું કરી શકે? પછી બધા તપસ્વીઓએ, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ રહી, એમ્બાને ફરીથી કહ્યું.
અલં પ્રવ્રજિતેનેહ ભદ્રે શ્રૃણુ હિતં વચઃ। ઇતો ગચ્છસ્વ ભદ્રં તે પિતુરેવ નિવેશનમ્
હવે અહીં વધુ ભટકવાની જરૂર નથી, સુમને! અમારો કલ્યાણકારક ઉપદેશ સાંભળ; અહીંથી તારા પિતાના ઘરે જા, તારો કલ્યાણ થાય.
પ્રતિપસ્ત્યતિ રાજા સ પિતા તે યદનન્તરમ્ । તત્ર વત્સ્યસિ કલ્યાણિ સુખં સર્વગુણાન્વિતા
તારો પિતા રાજા તને તરત સ્વીકારી લેશે; ત્યાં તું સુખથી અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત રહીશ, સુમંગલિ.
ન ચ તેઽન્યા ગતિર્ન્યાય્યા ભવેદ્ભદ્રે યથા પિતા । પતિર્વાપિ ગતિર્નાર્યાઃ પિતા વા વરવર્ણિનિ । ગતિઃ પતિઃ સમસ્થાયા વિષમે ચ પિતા ગતિઃ
સુમને, તારા માટે પિતા સિવાય બીજું કોઈ યોગ્ય આશ્રય નથી; સ્ત્રી માટે પતિ કે પિતા જ આશ્રય હોય છે. પતિ હોય ત્યારે એ આશ્રય છે, અને મુશ્કેલીમાં પિતા આશ્રય બને છે.
પ્રવ્રજ્યા હિ સુદુઃખેયં સુકુમાર્યા વિશેષતઃ । રાજપુત્ર્યાઃ પ્રકૃત્યા ચક કુમાર્યાસ્તવ ભામિનિ
સુંદરિ, તપસ્વી જીવન તો બહુ કઠિન છે, ખાસ કરીને નાજુક સ્ત્રી માટે, અને રાજકન્યા માટે તો સ્વભાવથી જ વધુ મુશ્કેલ છે.
ભદ્રે દોષા હિ વિદ્યન્તે બહવો વરવર્ણિનિ । આશ્રમે વૈ વસન્ત્યાસ્તે ન ભવેયુઃ પિતુર્ગૃહે
સુમને, આશ્રમમાં રહેતી સુંદર સ્ત્રી માટે ઘણા દુર્ગુણો થાય છે; પણ પિતાના ઘરે એ બધું નથી રહેતું.
તતસ્ત્વન્યેઽબ્રુવન્વાક્યં તાપસાસ્તાં તપસ્વિનીમ્
પછી બીજા તપસ્વીઓએ પણ એ તપસ્વિ સ્ત્રીને શબ્દો કહ્યા.
ત્વામિહૈકાકિનીં દૃષ્ટ્વા નિર્જને ગહને વને। પ્રાર્થયિષ્યન્તિરાજાનસ્તસ્માન્મૈવં મનઃ કૃથાઃ
તને આ એકાંત, ઘન જંગલમાં એકલી જોઈને રાજાઓ તારી ઈચ્છા કરશે; એટલે તું આવું મનમાં ન લાવ.
ન શક્યં કાશિનગરં પુનર્ગન્તું પિતુર્ગૃહાન્। અવજ્ઞાતા ભવિષ્યામિ બાન્ધવાનાં ન સંશયઃ
હું ફરી કાશીનગર કે પિતાના ઘરે જઈ શકીશ નહીં; મારા સંબંધીઓ મને અવગણશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઉષિતાસ્મિ તથા બાલ્યે પિતુર્વેશ્મનિ તાપસાઃ । નાહં ગમિષ્યે ભદ્રં વસ્તત્ર યત્ર પિતા મમ। તપસ્તપ્તુમભીપ્સામિ તાપસૈઃ પરિરક્ષિતા
હું બાળપણમાં પિતાના ઘરે રહી ચૂકી છું, તપસ્વીઓ; હવે હું ત્યાં જવા માગતી નથી. હું તપસ્યા કરવા ઈચ્છું છું, અને તપસ્વીઓની રક્ષા હેઠળ રહીશ.
યથા પરેઽપિ મે લોકે ન સ્યાદેવં મહાત્યયઃ । દૌર્ભાગ્યં તાપસશ્રેષ્ઠાસ્તસ્માત્તપ્સ્યામ્યહં તપઃ
મારે આવું મોટું દુર્ભાગ્ય બીજાં જન્મમાં પણ ન આવે, એ માટે, હે શ્રેષ્ઠ તપસ્વીઓ, હું તપસ્યા કરવી છું.
ઇત્યેવં તેષુ વિપ્રેષુ ચિન્તયન્સુ યથાતથમ્। રાજર્ષિસ્તદ્વનં પ્રાપ્તસ્તપસ્વી હોત્રવાહનઃ । `તાં તથા ભાવિનીં દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચોદ્વિગ્રમાનસઃ
ત્યાં બ્રાહ્મણો એમ વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે તપસ્વી રાજર્ષિ હોત્રવાહન એ વનમાં આવ્યા. એમ્બાને એ રીતે જોઈ અને સાંભળી, તેમનું મન ચિંતા થી ભરાઈ ગયું.
તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે પૂજયન્તિ સ્મ તં નૃપમ્ । પૂજાભિઃ સ્વાગતાદ્યાભિરાસનેનોદકેન ચ
પછી બધા તપસ્વીઓએ એ રાજાને સન્માનપૂર્વક આવકાર, બેઠક અને પાણી આપી સન્માન કર્યો.
તસ્યોપવિષ્ટસ્ય સતો વિશ્રાન્તસ્યોપશ્રૃણ્વતઃ। પુનરેવ કથાં ચક્રુઃ કન્યાં પ્રતિ વનૌકસઃ
રાજા બેઠા, આરામ કર્યો અને સાંભળતા હતા, ત્યારે વનવાસીઓએ ફરી કન્યા વિશે વાત શરૂ કરી.
અમ્બાયાસ્તાં કથાં શ્રુત્વા કાશિરાજ્ઞશ્ચ ભારત। રાજર્ષિઃ સ મહાતેજા બભૂવોદ્વિગ્રમાનસઃ
હે ભારત, એમ્બાની અને કાશીરાજની વાત સાંભળી, એ મહાત્મા રાજર્ષિનું મન ઉદ્વિગ્ન થઈ ગયું.
તાં તથાવાદિનીં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા ચ સ મહાતપાઃ । રાજર્ષિઃ કૃપયાવિષ્ટો મહાત્મા હોત્રવાહનઃ
એમ્બાને એ રીતે બોલતી અને જોઈ, ત્યારે મહાન તપસ્વી રાજર્ષિ હોત્રવાહન દયાથી ભરાઈ ગયા.
સ વેપમાન ઉત્થાય માતુસ્તસ્યાઃ પિતા તદા। તાં કન્યામઙ્કમારોપ્ય પર્યશ્વાસયત પ્રભો
પછી, તેની માતાના પિતા કાંપતા ઊભા થયા અને એ કન્યાને ગોદમાં બેસાડી, તેને શાંત પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સ તામપૃચ્છત્કાર્ત્સ્ન્યેન વ્યસનોત્પત્તિમાદિતઃ । સા ચ તસ્મૈ યથાવૃત્તં વિસ્તરેણ ન્યવેદયત્
તેમણે એ કન્યાને તેના દુઃખની શરૂઆત વિશે વિગતે પૂછ્યું. એણે પણ જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું વિગતવાર કહી સંભળાવ્યું.
તતઃ સ રાજર્ષિરભૂદ્દુઃખશોકસમન્વિતઃ। કાર્યં ચ પ્રતિપેદે તન્મનસાં સુમહાતપાઃ
પછી એ રાજર્ષિ દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ ગયા અને એ મહાન તપસ્વીએ મનમાં શું કરવું તે નક્કી કર્યું.
અબ્રવીદ્વેપમાનશ્ચ કન્યામાર્તાં સુદુઃખિતઃ । મા ગાઃ પિતુર્ગૃહં ભદ્રે માતુસ્તે જનકો હ્યહમ્
કાંપતા અને ખૂબ દુઃખી થઈને, તેમણે એ પીડિત કન્યાને કહ્યું: 'પુત્રી, તું પિતાના ઘરે જા નહીં; હું તો તારી માતાનો પિતા છું.'
દુઃખં છિન્દ્યામહં તે વૈ મયિ વર્તસ્વ પુત્રિકે। પર્યાપ્તં તે મનો વત્સે યદેવં પરિશુષ્યસિ
'હું તારો દુઃખ દૂર કરીશ—મારી પાસે જ રહે, બેટી. હવે તારો મન વધુ દુઃખથી સુકાઈ ન જાય, એટલું પૂરતું છે.'
ગચ્છ મદ્વચનાદ્રામં જામદગ્ન્યં તપસ્વિનમ્ । રામસ્તે સુમહદ્દુઃખં શોકં ચૈવાપનેષ્યતિ
'મારા કહેવા મુજબ તું જા, જમદગ્નિના પુત્ર રામ તપસ્વી પાસે. રામ તારો મોટું દુઃખ અને શોક દૂર કરી દેશે.'
હનિષ્યતિ રણે ભીષ્મં ન કરિષ્યતિ ચેદ્વચઃ । તં ગચ્છ ભાર્ગવશ્રેષ્ઠં કાલાગ્નિસમતેજસમ્
'જો ભીષ્મ મારા શબ્દ માનશે નહીં, તો રામ યુદ્ધમાં તેને મારે પણ. તું એ ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ, સમયાગ્નિ જેવી તેજવાળા રામ પાસે જા.'
પ્રતિષ્ઠાપયિતા સ ત્વાં સમે પથિ મહાતપાઃ । તતસ્તુ સુસ્વરં બાષ્પસુત્સૃજન્તી પુનઃ પુનઃ
'એ મહાન તપસ્વી તને સાચા માર્ગે દોરી દેશે.' ત્યારબાદ, એ કન્યાએ વારંવાર આંસુઓ સાથે ધીમી અવાજે કહ્યું—