એવં તાં ભાષમાણાં તુ કન્યાં સાલ્વપતિસ્તદા। પરિતત્યાજ કૌરવ્ય કરુણં પરિદેવતીમ્
જ્યારે એ કન્યા આવું બોલી રહી હતી, ત્યારે, હે કૌરવ, સાલ્વના રાજાએ એ દુઃખી રડતી કન્યાને આખરે ત્યજી દીધી.
ગચ્છ ગચ્છેતિ તાં સાલ્વઃ પુનઃ પુનરભાષત। બિભેમિ ભીષ્માત્સુશ્રોણિ ત્વં ચ ભીષ્મપરિગ્રહઃ
સાલ્વ વારંવાર એને કહેતો રહ્યો: 'જા, જા.' હે સુંદર કટિવાળી, હું ભીષ્મથી ડરું છું અને તું તો હવે ભીષ્મની છે.
એવમુક્તા તુ સા તેન સાલ્વેનાદીર્ઘદર્શિના । નિશ્ચક્રામ પુરાદ્દીના રુદતી કુરરી યથા
આવી રીતે દૂરની ચિંતાનો અભાવ ધરાવતા સાલ્વે કહ્યાના પછી, એ કન્યા દુઃખી અને રડતી, નગરમાંથી બહાર નીકળી ગઈ, જેમ કરડતી પંખી રડે છે.
નિષ્ક્રામન્તી તુ નગરાચ્ચિન્તયામાસ દુઃખિતા । પૃથિવ્યાં નાસ્તિ યુવતિર્વિષમસ્થતરા મયા
નગર છોડતી વખતે એ દુઃખી મનથી વિચારવા લાગી: પૃથ્વી પર મારી જેટલી મુશ્કેલીમાં કોઈ યુવાન સ્ત્રી નથી.
બન્ધુર્ભિર્વિપ્રહીણાસ્મિ સાલ્વેન ચ નિરાકૃતા । ન ચ શક્યં પુનર્ગન્તું મયા વારણસાહ્વયમ્
હું સગાં-સંબંધીઓથી વિહોણી છું, સાલ્વે પણ મને ત્યજી દીધી છું, અને હવે હું ફરી વારાણસી જઈ શકતી નથી.
અનુજ્ઞાતા તુ ભીષ્મેણ સાલ્વમુદ્દિશ્ય કારણમ્। કિં નુ ગર્હામ્યથાત્માનમથ ભીષ્મં દુરાસદમ્
ભીષ્મે મને કારણ આપી મંજૂરી આપી હતી કે હું સાલ્વ પાસે જઈ શકું; હવે હું પોતાને દોષ આપું કે ભીષ્મને, જે અપ્રાપ્ય છે?
અથવા પિતરં મૂઢં યો મેઽકાર્ષીત્સ્વયંવરમ્ । મયાઽયં સ્વકૃતો દોષો યાઽહં ભીષ્મરથાત્તદા
કેવું તો, કદાચ મારા મૂર્ખ પિતાએ જ મારું સ્વયંવર રાખ્યું હતું; આ ભૂલ મારી પોતાની છે, કારણ કે હું એ સમયે ભીષ્મના રથમાંથી બોલી હતી.
પ્રવૃત્તે દારુણે યુદ્ધે સાલ્વાર્થં નાપતં પુરા। તસ્યેયં ફલનિર્વૃત્તિર્યદાપન્નાઽસ્મિ મૂઢવત્
જ્યારે સાલ્વ માટે એ ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું હતું, ત્યારે હું પડી નહોતી; આજે જે દુઃખદ સ્થિતિમાં આવી છું, એ તો એ જ પરિણામ છે, જાણે હું મૂર્ખ બની ગઈ હોઉં.
ધિગ્ભીષ્મં ધિક્ક મે મન્દં પિતરં મૂઢચેતસમ્ । યેનાહં વીર્યશુલ્કેન પણ્યસ્ત્રીવ પ્રચોદિતા
ભીષ્મને શરમ આવે, મને પણ શરમ આવે, મારા મૂર્ખ પિતાને પણ શરમ આવે, જેમણે મને વીર્યશુલ્કથી જીતવાની વસ્તુ જેવી બનાવી દીધી.
ધિઙ્માં ધિક્સાલ્વરાજાનં ધિગ્ધાતારમથાપિ વા । યેષાં દુર્નીતભાવેન પ્રાપ્તાસ્મ્યાપદમુત્તમામ્
મને શરમ આવે, સાલ્વરાજાને શરમ આવે, મારા પિતાને કે સર્જનહારને પણ શરમ આવે; બધાની ખોટી વૃત્તિથી હું આ મહા દુઃખમાં આવી છું.
સર્વથા ભાગધેયાનિ સ્વાનિ પ્રાપ્નોતિ માનવઃ । અનયસ્યાસ્ય તુ મુખં ભીષ્મઃ શાન્તનવો મમ
દરેકને પોતાનું ભાગ્ય જ મળે છે; પણ મારા માટે આ દુઃખનું મૂળ તો શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મ છે.
સા ભીષ્મે પ્રતિકર્તવ્યમહં પશ્યામિ સાંપ્રતમ્ । તપસા વા યુધા વાપિ દુઃખહેતુઃ સ મે મતઃ
હવે મને સ્પષ્ટ દેખાય છે કે ભીષ્મ સામે કંઈક કરવું જ પડશે, પછી એ તપથી હોય કે યુદ્ધથી; કારણ કે મારા દુઃખનો કારણ એ જ છે.
કો નુ ભીષ્મં યુધા જેતુમુત્સહેત મહીપતિઃ । એવં સા પરિનિશ્ચિત્ય જગામ નગરાદ્બહિઃ
કયો રાજા ભીષ્મને યુદ્ધમાં હરાવી શકે? આમ નક્કી કરીને, એ શહેરમાંથી બહાર નીકળી ગઈ.
આશ્રમં પુણ્યશીલાનાં તાપસાનાં મહાત્મનામ્ । તતસ્તામવસદ્રાત્રિં તાપસૈઃ પરિવારિતા
પછી એ ધર્મનિષ્ઠ મહાન ઋષિઓના આશ્રમમાં ગઈ; ત્યાં એ રાત્રિભર તપસ્વીઓની વચ્ચે રહી.
આચખ્યૌ ચ યથાવૃત્તં સર્વમાત્મનિ ભારત । વિસ્તરેણ મહાબાહો નિખિલેન શુચિસ્મિતા । હરણં ચ વિસર્ગં ચ સાલ્વેન ચ વિસર્જનમ્
હે ભારત, એ પવિત્ર સ્મિત સાથે, એણે તપસ્વીઓને પોતાની સાથે જે થયું એ બધું વિગતે કહ્યું—કઈ રીતે અપહરણ થયું, છોડવામાં આવી, અને સાલ્વે પણ કેવી રીતે ત્યજી દીધી.
તતસ્તત્ર મહાનાસીદ્બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ । શૈખાવત્યસ્તપોબૃદ્ધઃ શાસ્ત્રે ચારણ્યકે ગુરુઃ
ત્યાં એક મહાન બ્રાહ્મણ હતા, જે કઠોર વ્રતવાળા, શૈખાવત્યોમાં તપમાં પ્રગટ અને આરણ્યક શાસ્ત્રોમાં ગુરુ હતા.
આર્તા તામાહ સ મુનિઃ શૈખાવત્યો મહાતપાઃ । નિઃશ્વસન્તીં સતીં બાલાં દુઃખશોકપરાયણામ્
એ દુઃખી યુવતીને જોઈ, એ મહાતપસ્વી શૈખાવત્ય મુનિએ, જે દુઃખ અને શોકમાં ડૂબેલી ઊંડી શ્વાસ લેતી હતી, તેને સમજાવ્યું.
એવં ગતે તુ કિં ભદ્રે શક્યં કર્તું તપસ્વિભિઃ । આશ્રમસ્થૈર્મહાભાગે તપોયુક્તૈર્મહાત્મભિઃ
"હે સુભાગ્યવતી, આવી સ્થિતિમાં આશ્રમમાં રહેતા મહાત્મા તપસ્વીઓ તારી માટે શું કરી શકે?"
સા ત્વેનમબ્રવીદ્રાજન્ક્રિયતાં મદનુગ્રહઃ । પ્રાવ્રાજ્યમહમિચ્છામિ તપસ્તપ્સ્યામિ દુશ્ચરમ્
એણે જવાબ આપ્યો: "હે રાજન, કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો; હું સંસાર છોડીને કઠિન તપ કરવા માંગું છું."
મયૈવ યાનિ કર્માણિ પૂર્વદેહે તુ મૂઢયા। કૃતાનિ નૂનં પાપાનિ તેષામેતત્ફલં ધ્રુવમ્
"નક્કી છે કે મેં પૂર્વ જન્મમાં અજ્ઞાનતાથી જે પાપ કર્યા હશે, એનું જ આ ફળ મને આજે મળ્યું છે."
નોત્સહે તુ પુનર્ગન્તું સ્વજનં પ્રતિ તાપસાઃ । પ્રત્યાખ્યાતા નિરાનન્દા સાલ્વેન ચ નિરાકૃતા
"હું ફરીથી મારા પોતાના લોકો પાસે જઈ શકતી નથી, હે તપસ્વીઓ; કારણ કે હું તો સર્વે તરફથી ત્યજી દેવાઈ છું અને સાલ્વે પણ મને અસ્વીકારી છે."
ઉપદિષ્ટમિહેચ્છામિ તાપસ્યં વીતકલ્મષાઃ । યુષ્માભિર્દેવસંકાશૈઃ કૃપા ભવતુ વો મયિ
"હું અહીં તપસ્યાનું શિક્ષણ મેળવવા માંગું છું, હે પાપરહિતો; તમે દેવ સમાન છો, કૃપા કરીને મારા પર દયા કરો."
સ તામાશ્વાસયત્કન્યાં દૃષ્ટાન્તાગમહેતુભિઃ । સાન્ત્વયામાસ કાર્યં ચ પ્રતિજજ્ઞે દ્વિજૈઃ સહ
એ મહાત્માએ દૃષ્ટાંતો અને સમજાવટથી એ કન્યાને ધીરજ આપી, અને બ્રાહ્મણો સાથે મળીને જે યોગ્ય હોય એ કરવાનું વચન આપ્યું.
તતસ્તે તાપસાઃ સર્વે કાર્યવન્તોઽભવંસ્તદા। તાં કન્યાં ચિન્તયન્તસ્તે કિંકાર્યમિતિ ધર્મિણઃ
પછી બધા તપસ્વીઓએ એ કન્યાના હિત માટે શું કરવું એ વિચાર્યું અને ધર્મ પ્રમાણે કાર્ય કરવા માટે તત્પર થયા.
કેચિદાહુઃ પિતુર્વેશ્મ નીયતામિતિ તાપસાઃ । કેચિદસ્યદુમાલમ્ભે મતિં ચક્રુર્હિ તાપસાઃ
કેટલાંક તપસ્વીઓએ કહ્યું કે, 'આમ્બાને તેના પિતાના ઘરે લઈ જવી જોઈએ.' જ્યારે બીજા તપસ્વીઓએ વિચાર્યું કે, 'એ અશ્રમમાં જ રહેવી જોઈએ.'
કેચિત્સાલ્વપતિં ગત્વા નિયોજ્યમિતિ મેનિરે। નેતિ કેચિદ્વ્યવસ્યન્તિ પ્રત્યાખ્યાતા હિ તેન સા
કેટલાંકએ વિચાર્યું કે, 'એને સાલ્વરાજ પાસે મોકલવી જોઈએ.' પણ બીજા તપસ્વીઓએ એ વાતને નકારી, કારણ કે એ રાજાએ એમ્બાને સ્વીકારી નહોતી.
એવં ગતે તુ કિં શક્યં ભદ્રે કર્તું મનીષિભિઃ । પુનરૂચુશ્ચ તાં સર્વે તાપસાઃ સંશિતવ્રતાઃ
હવે સ્થિતિ આવી ગઈ છે, તો બુદ્ધિશાળી લોકો શું કરી શકે? પછી બધા તપસ્વીઓએ, પોતાના વ્રતમાં દૃઢ રહી, એમ્બાને ફરીથી કહ્યું.
અલં પ્રવ્રજિતેનેહ ભદ્રે શ્રૃણુ હિતં વચઃ। ઇતો ગચ્છસ્વ ભદ્રં તે પિતુરેવ નિવેશનમ્
હવે અહીં વધુ ભટકવાની જરૂર નથી, સુમને! અમારો કલ્યાણકારક ઉપદેશ સાંભળ; અહીંથી તારા પિતાના ઘરે જા, તારો કલ્યાણ થાય.
પ્રતિપસ્ત્યતિ રાજા સ પિતા તે યદનન્તરમ્ । તત્ર વત્સ્યસિ કલ્યાણિ સુખં સર્વગુણાન્વિતા
તારો પિતા રાજા તને તરત સ્વીકારી લેશે; ત્યાં તું સુખથી અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત રહીશ, સુમંગલિ.
ન ચ તેઽન્યા ગતિર્ન્યાય્યા ભવેદ્ભદ્રે યથા પિતા । પતિર્વાપિ ગતિર્નાર્યાઃ પિતા વા વરવર્ણિનિ । ગતિઃ પતિઃ સમસ્થાયા વિષમે ચ પિતા ગતિઃ
સુમને, તારા માટે પિતા સિવાય બીજું કોઈ યોગ્ય આશ્રય નથી; સ્ત્રી માટે પતિ કે પિતા જ આશ્રય હોય છે. પતિ હોય ત્યારે એ આશ્રય છે, અને મુશ્કેલીમાં પિતા આશ્રય બને છે.