એતે પ્રાધાન્યતો રાજન્પાણ્ડવસ્ય મહાત્મનઃ । રથાશ્ચાતિરથાશ્ચૈવ યે ચાન્યેઽર્ધંરથા નૃપ
હે રાજન, આ મહાત્મા પાંડવના મુખ્ય રથીઓ અને અતિરથો છે, અને બીજા ઘણા અર્ધરથ પણ છે, હે નૃપ.
નેષ્યન્તિ સમરે સેનાં ભીમાં યૌધિષ્ઠિરીં નૃપ । મહેન્દ્રેણેવ વીરેણ પાલ્યમાનાં કિરીટિના
આ બધા યુદ્ધમાં ભયાનક યૌધિષ્ઠિર સેના નેતૃત્વ કરશે, જેમ મહેન્દ્રે પોતાના પરાક્રમથી રક્ષા કરે છે, તેમ કિરીટધારી એનું રક્ષણ કરશે.
તૈરહં સમરે વીર માયાવિદ્ભિર્જયૈષિભિઃ । યોત્સ્યામિ જયમાકાઙ્ક્ષન્નથ વા નિધનં રણે
હું પણ આ માયાવાન અને વિજયની ઇચ્છા ધરાવતાં વીર યોદ્ધાઓ સાથે યુદ્ધમાં ઉતરીશ, વિજય કે યુદ્ધમાં મૃત્યુ, જે પણ મળે તે સ્વીકારું છું.
વાસુદેવં ચ પાર્થં ચ ચક્રગાણ્ડીવધારિણૌ । સન્ધ્યાગતાવિવાર્કેન્દૂ સભેષ્યેતે રથોત્તમૌ
વાસુદેવ અને પાર્થ, ચક્ર અને ગાંડીવ ધારણ કરનાર, એ મહાન રથીઓ સંધ્યાકાળે સૂર્ય-ચંદ્રની જેમ સભામાં દેખાશે.
યં ચૈવ તે રથોદારાઃ પાણ્ડુપુત્રસ્ય સૈનિકાઃ । સહ સૈન્યાનહં તાંશ્ચ પ્રતીયાં રણમૂર્ધનિ
પાંડુના પુત્રના શૂરવીર રથીઓ અને તેમની આખી સેના સાથે, હું યુદ્ધના મેદાનમાં સામનો કરીશ.
એતે રથાશ્ચાતિરથાશ્ચ તુભ્યં યથાપ્રધાનં નૃપ કીર્તિતા મયા। તથા પરે યેઽર્ધરથાશ્ચ કેચિ- ત્તથૈંવ તેષામપિ કૌરવેન્દ્ર
મહારાજ, મેં તમારી માટે જે રથીઓ અને મહાન યોદ્ધાઓના નામ તેમનાં સ્થાન પ્રમાણે લીધાં છે, એ જ રીતે બીજા પક્ષના અર્ધરથીઓના નામ પણ, હે કૌરવોના રાજા, મેં જણાવ્યા છે.
અર્જુનં વાસુદેવં ચ યે ચાન્યે તત્ર પાર્થિવાઃ। સર્વાંસ્તાન્વારયિષ્યામિ યાવદ્દ્રક્ષ્યામિ ભારત
અર્જુન, વાસુદેવ અને ત્યાં હાજર બીજા રાજાઓ—હે ભારત, હું બધાને રોકીશ, જેટલું સુધી હું જોઈ શકું.
પાઞ્ચાલ્યં તુ મહાબાહો નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્ । ઉદ્યતેષમથો દૃષ્ટ્વા પ્રતિયુધ્યન્તમાહવે
પણ મહાબળવાન પાંચાલ શિખંડીને, ભલે તે શસ્ત્ર ઉઠાવીને યુદ્ધમાં સામે આવે, હું મારતો નથી.
લોકસ્તં વેદ યદહં પિતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । પ્રાપ્તં રાજ્યં પરિત્યજ્ય બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ
જગત જાણે છે કે પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે મેં મળેલું રાજ્ય છોડી દીધું અને બ્રહ્મચર્યનું વ્રત પાળ્યું.
ચિત્રાઙ્ગદં કૌરવાણામાધિપત્યેઽભ્યષેચયમ્। વિચિત્રવીર્યં ચ શિશું યૌવરાજ્યેઽભ્યષેચયમ્
મેં કૌરવોના રાજપદે ચિત્રાંગદને બેસાડ્યો અને બાળ વિચિત્રવીર્યને યુવરાજ બનાવ્યો.
દેવવ્રતત્વં વિજ્ઞાપ્ય પૃથિવીં સર્વરાજસુ । નૈવ હન્યાં સ્ત્રિયં જાતુ ન સ્ત્રીપૂર્વં કદાચન
હું સર્વ રાજાઓ સામે દેવવ્રતનું વ્રત જાહેર કર્યું છે—હું કદી સ્ત્રીને કે જે પહેલા સ્ત્રી રહી હોય તેને કદી નહિ મારું.
સ હિ સ્ત્રીપૂર્વકો રાજઞ્શિખણ્ડી યદિ તે શ્રુતઃ । કન્યા ભૂત્વા પુમાઞ્ચાતો ન યોત્સ્યે તેન ભારત
હે રાજા, શિખંડી સ્ત્રીથી પુરુષ થયો છે, જેમ તમે સાંભળ્યું હશે; પહેલાં કન્યા હતો અને પછી પુરુષ બન્યો, તેથી હું તેના સાથે યુદ્ધ કરતો નથી, હે ભારત.
સર્વાંસ્ત્વન્યાન્હનિષ્યામિ પાર્થિવાન્ભરતર્ષભ । યાન્સમેષ્યામિ સમરે ન તુ કુન્તીસુતાન્નૃપ
હે ભારતમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં જે બીજા રાજાઓ મળશે તેમને હું મારું, પણ કુંતીના પુત્રોને, હે રાજા, હું નહિ મારું.
કિમર્થં ભરતશ્રેષ્ઠ નૈવ હન્યાઃ શિખણ્ડિનમ્ । ઉદ્યતેષુમથો દૃષ્ટ્વા સમરેષ્વાતતાયિનમ્
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં શસ્ત્રો ઉઠાવનાર અને સામે લડનાર શિખંડીને તમે કેમ નહિ મારો છો?
પૂર્વમુક્ત્વા મહાબાહો પાઞ્ચાલાન્સહ સોમકૈઃ । હનિષ્યામીતિ ગાઙ્ગેય તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ
હે મહાબાહુ, પહેલાં તો તમે પાંચાલો અને સોમકોને મારવાની વાત કરી હતી; હે ગાંગેય, પિતામહ, એનું કારણ મને કહો.
શ્રૃણુ દુર્યોધન કથાં સહૈભિર્વસુધાધિપૈઃ । યદર્થં યુધિ સંપ્રેક્ષ્ય નાહં હન્યાં શિખણ્ડિનમ્
હે દુર્યોધન, આ રાજાઓ સાથે સાંભળો કે કેમ હું યુદ્ધમાં શિખંડીને જોઈને પણ તેને નહિ મારું, એની વાર્તા શું છે.
મહારાજો મમ પિતા શાન્તનુર્લોકવિશ્રુતઃ । દિષ્ટાન્તમાપ ધર્માત્મા સમયે ભરતર્ષભ
મારા પિતા મહારાજ શાંતનુ, જે જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા, ધર્મનિષ્ઠ અને વચનપાલક હતા, તેમણે અંત સમય પ્રાપ્ત કર્યો.
તતોઽહં ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રતિજ્ઞાં પરિપાલયન્ । ચિત્રાઙ્ગદં ભ્રાતરં વૈ મહારાજ્યેઽભ્યપેચયમ્
હે ભારત શ્રેષ્ઠ, પછી મેં મારી પ્રતિજ્ઞા પાળીને મારા ભાઈ ચિત્રાંગદને મહારાજ્ય પર બેસાડ્યો.
તસ્મિંશ્ચ નિધનં પ્રાપ્તે સત્યવત્યા મતે સ્થિતઃ । વિચિત્રવીર્યં રાજાનમભ્યષિઞ્ચં યથાવિધિ
જ્યારે તે અવસાન પામ્યા, ત્યારે મેં સત્યવતીની ઈચ્છા પ્રમાણે વિચિત્રવીર્યને રાજપદે બેસાડ્યો, જેમ નિયમ છે તેમ.
મયાઽભિષિક્તો રાજેન્દ્ર યવીયાનપિ ધર્મતઃ । વિચિત્રવીર્યો ધર્માત્મા મામેવ સમુદૈક્ષત
હું જેઓની ઉંમરે નાનો હતો, પણ ધર્મ પ્રમાણે મેં વિચિત્રવીર્યને રાજા બનાવ્યો અને તે પૂરેપૂરો મારો આધાર રાખતો હતો.
તસ્ય દારક્રિયાં તાત ચિકીર્ષુરહમપ્યુત । અનુરૂપાદિવ કુલાદિત્યેવ ચ મનો દધે
હે પિતા, તેના લગ્ન માટે હું પણ ઉત્સુક હતો અને યોગ્ય કુળમાંથી વર-વધૂ શોધવાનો વિચાર કર્યો.
તથાઽશ્રૌષં મહાબાહો તિસ્રઃ કન્યાઃ સ્વયંવરે । રૂપેણાપ્રતિમાઃ સર્વાઃ કાશિરાજસુતાસ્તદા । અમ્બાં ચૈવામ્બિકાં ચૈવ તથૈવામ્બાલિકામપિ
હે મહાબાહુ, એ સમયે મેં સાંભળ્યું કે કાશીરાજની ત્રણ કન્યાઓ, સૌંદર્યમાં અનન્ય, સ્વયંવરમાં હાજર છે—અંબા, અંબિકા અને અંબાલિકા.
રાજાનશ્ચ સમાહૂતાઃ પૃથિવ્યાં ભરતર્ષભ। અમ્બા જ્યેષ્ઠાભવત્તાસામમ્બિકા ત્વથ મધ્યમા
ભારત વંશના શિરોમણિ, આખી ધરતી પરથી રાજાઓ બોલાવાયા હતા. એમાં અંબા સૌથી મોટી હતી, અંબિકા વચ્ચેની હતી,
અમ્બાલિકા ચ રાજેન્દ્ર રાજકન્યા યવીયસી । સોઽહમેકરથેનૈવ ગતઃ કાશિપતેઃ પુરીમ્
અને અંબાલિકા, રાજાઓના રાજા, એ સૌથી નાની રાજકન્યા હતી. હું એકલાં જ એક રથમાં કાશીના રાજાના શહેરમાં ગયો હતો.
અપશ્યં તા મહાબાહો તિસ્રઃ કન્યાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ। રાજ્ઞશ્ચૈવ સમાહૂતાન્પાર્થિવાન્પૃથિવીપતે
ત્યાં મેં એ ત્રણેય સજ્જ શોભાયમાન કન્યાઓને જોયા અને સાથે બોલાવાયેલા પૃથ્વીના રાજાઓને પણ જોયા.
તતોઽહં તાન્નૃપાન્સર્વાનાહૂય સમરે સ્થિતાન્। રથમારોપયાઞ્ચક્રે કન્યાસ્તા ભરતર્ષભ
પછી, ભારત વંશના શ્રેષ્ઠ, હું એ તમામ યુદ્ધ માટે ઉભેલા રાજાઓને બોલાવ્યા અને એ કન્યાઓને મારા રથ પર બેસાડ્યા.
વીર્યશુલ્કાશ્ચ તા જ્ઞાત્વા સમારોપ્ય રથં તદા। અવોચં પાર્થિવાન્સર્વાનહં તત્ર સમાગતાન્। ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ કન્યા હરતીતિ પુનઃપુનઃ
એ કન્યાઓને પરાક્રમથી જીતવાની શરત હતી, એ જાણીને મેં તેમને રથ પર બેસાડ્યા અને ત્યાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓને કહ્યું: 'શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ એ કન્યાઓને લઈ જાય છે!' એમ ફરી ફરી જાહેર કર્યું.
તે યતધ્વં પરં શક્ત્યા સર્વે મોક્ષાય પાર્થિવાઃ । પ્રસહ્ય હિ હરામ્યેષ મિષતાં વો નરર્ષભાઃ
'હવે, જો તમારે તેમને મુક્ત કરવી હોય તો, બધાજ રાજાઓ, પૂરી તાકાત લગાવો! કેમ કે હું તમારી આંખ સામે જ તેમને બળજબરીથી લઈ જઈ રહ્યો છું, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠો!'
તતસ્તે પૃથિવીપાલાઃ સમુત્પતુરુદાયુધાઃ । યોગો યોગ ઇતિ ક્રુદ્ધાઃ સારથીનભ્યચોદયન્
પછી એ પૃથ્વીના રાજાઓ હથિયાર લઈને ગુસ્સામાં ઊભા થયા, 'તૈયારી કરો! તૈયારી કરો!' એમ બોલી અને પોતાના રથચાલકોને આગળ ધપાવ્યા.
તે રથૈર્ગસઙ્કાશૈર્ગજૈશ્ચ ગજયોધિનઃ। પુષ્ટૈશ્વાશ્વૈર્મહીપાલાઃ સમુત્પેતુરુદાયુધાઃ
એ રાજાઓ મેઘ જેવા રથો અને ગજસેનાપતિઓ સાથે સુપોષિત ઘોડાઓ પર હથિયાર લઈને ઊભા થયા.